Sanem Nedir Put Heykel Tapılacak Güzel

 

Sanem Nedir 

 

Osmanlıca yazılışı Sanem :  صنم 

 

Sanem Sözcüğünün Kökeni

Sanem sözcüğü Arapça kökenlidir ve ṣanam صنم [ṣnm] kökünden gelir. Bu nedenle, sanam, esnam , sanem sözcükleri aynı kökten gelmektedir. Sanem sözcüğü kelime olarak “ put, kendisine tapınılan heykel” anlamındadır.

Sanem-i mahlika: Ay yüzlü güzel.

 

Sanem Sözlük Anlamları

Sanem sözcüğünün sözlüklerdeki anlamları: Kâfirlerin, önünde ibadet ettikleri heykel, put, putperestlerin İlâhı, odundan, altından ve gümüşten yapılan insan heykeli anlamlarındadır.  Sanem, büt ve put ile eş anlamlı olarak ilahi dinlerden olmayan insanların putperestlerin yaptıkları ve taptıkları heykellerdir.

Sanem büt veya put müşriklerin tanrı diye taptıkları heykelleri ifade ederken, Divan şiirinde âşıkların taptığı sevgili manasını ima edecek şekilde kullanılmıştır.

 

Sanem Edebiyattaki Anlamları

 

Lakin eski edebiyatta Büt, sanem, sanema, put veya çelipa daha çok mecazi anlamda tapılacak güzel, Hristiyan güzeli, önünde eğilecek sevgili, içki dağıtan saki veya güzel anlamlarında kullanılmıştır.

Sanem sözcüğü divan şiirinde büt ve put, cibt, çelîpâ, salîb sözcükleri yakın ve eş anlamlı olarak kullanılır. Büt ve put zaten heykel demektir.  Çeliba ise Hristiyanların istavrozudur. Ancak çelipa sözcüğü istavroz anlamından hareketle divan şiirinde Hristiyan güzelini sembolize edecek şekilde ve dolayısı ile sanem sözcüğünün kullanıldığı işlevde kullanılmış olur.

İnsan resmi ve heykeli yapmaktan  İslamlar men edilmiştir. Bu yüzden İslam kültüründe bu sanatlar çok gelişmemiş, yasak  olduğu da sık sık hatırlatılmıştır. Buna rağmen sevgili ile büt, put, sanem, çelipa arasında anlam oyunları ile çeşitli alakalar kurulur. Bunun diğer nedeni Yunan ve Roma uygarlıklarında çok güzel kadın ve erkek güzeli tanrı ve tanrıça heykellerinin yapılmış olmasıdır.

 Gelse bu sûretle bütgede-i hüsne eger
Bütler îmân getirip der sanemâ hôş geldin                (Şeyh Galip,
(Eğer bu suretle güzel puthaneye gelirse, putlar iman getirip, ‚ey put! Hoş geldin der.)

 

Büthane mi mescid mi desem şehr-i Sitanbul
Ebruları mihrap olacak nice sanem var.               ( Kayserili Ahmet Remzi )

 

‘Işk deyrinde gönül ‘âşık olup bir saneme
Zülfi sevdâsını boynında çelîpâ gördüm      Revani ( 16 Yy) 

 

Kaçma Haşmet’yen eya kâfir-i tersa suret
Açmışım şekl-i çelipada sana ağuşum              Haşmet [2]

Ey Hiristiyan güzeli ne olur Haşmet’ten kaçma, bak kollarımı istavroz gibi açmış sana koşuyorum

 

Sensüz ṣanemā cismüme bu cānı gerekemez
Cānum sen imişsün baña cān anı gerekmez

 

Çağırdım sanem sanem

Ses verdi menem menem

Dedim lebin kim emsin

Dedi sen em gel sen em    Hataİ

 

BÜT BÜTHANE NEDİR ŞİİRLERİMİZDE PUT SANEM SANEMA

BÜT-İ TERSA HİRİSTİYAN PUTU VE GÜZELİ

ÇELİPA NEDİR ŞİİRİMİZDE HAÇ - İSTAVROZ - HIRİSTİYAN GÜZELİ

 



KAYNAKÇA / İLGİLİ LİNKLER
1 Çelipa Nedir Şiirimizde Haç - İstavroz - Hıristiyan Güzeli
2 Sanemâ görmeyeli gûşe-i dükkânda seni
3 Büt Büthane Nedir Şiirlerimizde Put Sanem Sanema
4 Sanemâ gün yüzün âyine-i cândır bilirim
5 Divan Şiirinde Ressam Bihzâd Mazmunu
6 Divan Şiirinde Yergi Amaçlı Söz Sanatları Prof.Dr. Mine Mengi)
7 Divan Şiirinde Bezm Adabı ve Eğlence Anlayışı
8 Divan Şiirinde Aşk ve Beşeri Sevgili
9 Halluh Hoten Nevşâd Şehirleri ve Ferhar Güzeller Mabedi





EsaAdmin / Erkek / 24.08.2016