Sedd-i İskender Efsanevi İskender ile Tarihi İskender  

 

 Efsanevi İskender ile Gerçek  İskender  

 

Sedd-i İskender, tarihte yaşayan Makedonyalı Filip’in oğlu gerçek İskender’in değil, hayatı efsanelere karışmış olan çift boynuzlu Zülkarneyn’i İskender’in Yecüc ve Mecuc kavmine engel olmak için yaptırmış olduğu hayale bir sed olmaktadır.

 

Bilindiği gibi iki türlü İskender bulunmaktadır. İlki tarihte yaşamış olan hayatı efsanelere karışmamış olan II. Filip'in oğlu, III. Aleksandros olarak da bilinmiş olan Büyük İskender’dir.  Büyük İskender olarak bilinen ve tarihteki İskender  MÖ 336 - MÖ 323 yılları arasında yaşamış İssos Savaşında Pers kralı Dara’yı mağlup edip, ( bkz  İssos Savaşı Nasıl ve Nerede Yapılmıştır.- ) Himalaya dağlarına

, Orta Asya’ya ve Hindistan’a kadar ulaşmış olan bir komutandır. ( Bkz Şu Destanı Hakkında Bilgiler ve Tam Metni)

 

Bu efsanevi İskender’in Hızır ( Hızır A.S.( Şiirlerimizde Hızır Tasavvuru ) ve İlyas ile birlikte  ( bkz lyas Peygamber ile Kıssaları ve Mucizeleri)  ab-ı hayatı bulmaya gitmesi  (Ab-ı Hayat Ab-ı Hayvan Bengisu Nedir Beyit örnekleriyle) , Zulumat karanlıklar ülkesini zapt etmesi vb elbette ki gerçek İskender ile alakasız anlatılardır.

 

Diğer ise tarihteki İskender ile karışık tasavvur edilen efsanevi bir şahsiyet haline İskender-i Zülkarneyn’dir. İskender’-i Zülkarneyn, biryanı Asya’yı diğer yanı Avrupa’yı temsil eden çift boynuzlu bir destansım karakterdir. Bu efsanevi İskender, Hızır ve İlyas ile Ab’ı Hayat suyunu aramaya çıkan,  Dünyayı fethetmesi yetmezmiş gibi Zülumat ülkesine de sefer düzenleyen, İnsanları Yecüc ve Mecuc kavminden koruyan, yedi ayrı madenden yapılmış kadehi ile kimin yalan kimin doğru söylediğini anlayan, hocası Aristo’nun yaptırdığı ayna ile çok uzaklardaki gemileri dahi yakabilen destan varlığı bir İskender’dir. ) [1] ( bkz AYİNE- İ İSKENDER ve AYİNE-İ ALEM NÜMA )

 

Elbette ki edebiyatımızda sözü edilen İskender Zülkarneyn’-i İskender olmaktadır. Bu İskender ile alakalı olarak birçok mesnevi de yazılmıştır. Genceli Nizami ve Ahmedi’nin İskender namelerinde anlatılan Sedd-i İskenderi’yi inşa eden, ab-ı hayatı bulan, Zülumat ülkesini de fetheden çift boynuzlu İskender bu İskender olmaktadır. ( Bkz - İSKENDERNAME (ŞEREFNÂME VE İKBÂLNÂME) NIZAMI GENCEVI- İSKENDERNAME AHMEDI-  TÜRK VE İSLAM EDEBIYATINDA İSKENDERNAMELER)

 

Yecüc ve Mecuc Kavmi, Karanlıklar ülkesi ( Zülümat ülkesi ) ve Sedd-i İskender’i de masalsı İskender ile ortaya çıkan masalsı konulardır. Ancak daha da ilginç olanı Kur’ân-ı Kerîm’de de Zülkarneyn, Yecüc Mecüc ve Sedd-i İskenderi’den söz edilir.

 

El Kehf suresinde  “İskender’in iki dağ arasında yaşayan bir kavmin memleketine gittiği, onların kendisinden fesatçı Ye’cûc ve Me’cûc kavmiyle aralarına bir set yapmasını istediği, Zülkarneyn’in de demir kütleler yığdırıp ateşlettiği, demir erimeye başlayınca üzerine erimiş bakır döktürerek aşılması mümkün olmayan bir set yaptığı belirtilir. (el-Kehf 18/83-98)[2] Bazı şiirlerde  İskender’in yaptırmış olduğu Seddü’l-Hazer’den de söz edilmektedir.

 

ÇEŞME-I HAYVAN HIZIR İSKENDER VE AB-I HAYAT

DÂRÂ III.DARIUS KIMDIR VE İSKENDER

İSKENDER KIMDIR EDEBIYATTA İSKENDER VE ZÜLKARNEYN

İSKENDER'İN AYNASI AYİNEİ ALEM NÜMA

KAYDAFE ( KADIFEKALE- İSKENDER’IN YENEMEDIĞI KADIN HÜKÜMDAR

MIR'ÂT NEDIR MIRÂT-I ÂLEMNUMA AYÎNE-I İSKENDER VE CEM'IN AYNASI

 

Ye’cûc-i gamuñ def‘ine ey âyine-manzar

Gitme kerem it bezmde ol sedd-i Sikender Gelibolulu Sun’î

 

Eğer maksûd eserse mısra-ı berceste kâfidir

Aceb hayretteyim ben sedd-i İskender hususunda Ragıp Paşa

 

O şûhı sanmañuz âgûşa ol sîmîn-kemer çekdi
Sikenderveş berây-ı fitne Seddü’l-Hazer çekdi  Edirneli Kâmî
 

Halktan kaldırdı Ye’cûc-i Freng’in zulmetin

Tîğ-i cevherdârdan sed çekti İskender gibi” (Nazîm)

 

Hızr’a minnet etmeyiz zulmette İskender gibi
Var gönül şehrinde bir âlem- nüma ayinemiz.     Tahir Olgun

 

Senün ol sîne-i billûrını kim görse dirlerdi
Cihâna bir dahi İskender-i  âlem-nümâ geldi (Rezmî)

 

KAYNAKÇA 

 

[1] https://edebiyatvesanatakademisi.com/Icerik.aspx?a=/e/ARAMA/EDEBIYAT-TERIMLERI-MAZMUNLAR/%C4%B0SKENDER-KIMDIR-EDEBIYATTA-%C4%B0SKENDER-VE-Z%C3%9CLKARNEYN/%C5%9EAHAMETTIN-KUZUCULAR/B5C05908-2170-42CD-AFC5-00457D9DC7B8

[2] İSKENDER PALA, https://islamansiklopedisi.org.tr/sedd-i-iskender



KAYNAKÇA / İLGİLİ LİNKLER
1 İssos Kenti Kinet Höyüğü Kazıları ve Sonuçları
2 İssos Savaşı Nasıl ve Nerede Yapılmıştır.
3 İskendername Ahmedi
4 İSKENDER'İN AYNASI AYİNEİ ALEM NÜMA
5 İSKENDERNAME’SİNDEN
6 İskender Kimdir Edebiyatta İskender ve Zülkarneyn
7 İSKENDERNAME İSKƏNDƏRİN BAŞQIRXAN QUL İLƏ ƏHVALATI
8 İskendername (Şerefnâme ve İkbâlnâme) Nizami Gencevi
9 Ayine Şiirimizde Ayna Mazmunu ve Örnekleri
10 Çeşme-i Hayvan Hızır İskender ve Ab-ı hayat





Şahamettin KuzucularAdmin / Erkek / 1/20/2016