Ruh Yanak Sevgilinin Yüzü Çiçeklerin Kıskançlığı

 

istanbul, 1710- 7120, Levni, TSMK, Envanter no, H. 2164, 21b, detay 

Ruh Yanak Sevgilinin Yüzü Çiçeklerin Kıskançlığı

Osmanlıca yazılışı ruh :  رخ

ruhsâr, ruhsâre ~ رخسار ، رخساره

Ruh sözcüğü Arapça yanak, yüz, çehre anlamlarına gelir. Bu manası ile hadd, izâr, ruhsâr, ruhsâre sözcükleri ile eş anlamlı olmaktadır.

Hatt-ı ruhsâr: Sevgilinin yüzündeki sarı ayva tüyleri sakaldan önce çıkan sarı ince tüyler

Ruh-i dil-dâr: sevgilinin yanağı.

Ruh-i yâr-i dil-sitân: sevgilinin güzel yanağı

Divan şiirinde sevgilinin çehresi âşık için tehlike arz eden vurucu, yaralayıcı, unsurlar ile doludur.  Sevgilinin yüzü buna rağmen, Güneş’e,  Ay’a,  gözleri kamaştıran aşığın bakmasına mani olan pek çok şeye benzetilir. Sevgilinin yüzünün çevresindeki saç, kaş, kirpik, göz, gamze, zülüf, her ne varsa âşık için tehlike arz eden uzuvlar olmaktadır. Yanak,  utanmaktan dolayı kızaran,  devr-i kamer gibi ışıldayan ve beyaz,  rengi dolayısı ile gül, gülşen, gonca, lale ve lale bahçesine benzetilen, kırmızı rengi alması nedeni ile şarapla da ilişkilendiren bir uzuv olarak betimlenir.  Yanak parlaklığı dolayısı ile Mihr’e de – güneş-  benzetilir.  Yanak güneş olunca âşık bu yüze bakamaz gözleri kamaşır ve başka bir şeyi göremez hale gelir. ( bkz  Ay- Mah- Mihr- Spihr- Bedir ve Kamer Mazmunu )

Buna rağmen aşığın tüm derdi sevgilinin yüzüne erişmek, ona ulaşmaktır. Sevgilinin yüzü yılana, kemende, darağacı ipine, vb benzetilen saçlar ile çevrili iken yüzünün etrafı ise had olarak ifade edilen sarı ayva tüyleri ile doludur. Bu ayva sarı ince ayva tüyleri sevgilinin henüz 14, 15 yaşlarında olduğunu ifade eder.  

Bu tüyler yazılara gizemli gizli, kutsi yazılara dâhi delalet eden derin manalar da taşır. (  bkz Mushaf Nedir Mushaf Hat ve Sevgilinin Yüzü İlişkileri )

 Sevgilinin yüzünü kast eden her kelime aslında sevgilinin yanaklarını işaret etmektedir.   Hat, kelimesi de yanak manasını ifade etmekte en çok ince tüyler, sevgilinin saçları, kırmızıya çalan rengi, Ay’a benzetilen parlaklığı,  yanağı betimleyen ve yanağın sıfatlarını ortaya koyan;  lutf, letâfet, latif,  gülgûn, al, rengin, abdâr, safâ ,  ziba, mâh, zer nişan,  vb kelimeleri ile ortaya çıkan  özellikleri ile  kullanılmaktadır.[1]

Birçok çiçek sevgilinin yanağına haset eder.  Gül sevgilinin yanağı kadar güzel görünmek ister. Gül sevgilinin yanağını görünce üzülür, sararıp solar, Reyhan, lale,  menekşe gibi çiçekler de güzelliği ve kokusu nedeni ile sevgilinin yüzünü kıskanır. ( bkz  Gül ile Bülbül - Divan Şiirinde Gül İle Andelip ) Tüm çiçekler sevgiliyi görünce selama, durur, utançlarından kızarırlar onun görmek için duvarlara vb tırmanırlar.

Nigâra haddinün lütfı kalmadı gülde reng ü bû

Apardı gözlerün sihri gözinden nergisün uyhu    Şeyhi

 

Busitan-ı bağ-ı cennetdir ruhun k'erdikce bad

Huşe-i sümbül deyu zülf-i perişan oynadır          Ahmed Paşa

 

Açıl bâguñ gül ü nesrîni ol ruhsârı görsünler

Salın serv ü sanavber şîve-i retfârı görsünler

 

HAT NEDİR ŞİİRLERDE SEVGİLİNİN YANAĞI İNCE TÜYLERİ

ANBER KOKUSU NEDİR SEVGİLİN SAÇI VE  BENLERİ 

CÂDÛ NEDİR CADI GÖZ ŞİİRLERİMİZDE BÜYÜ VE SEVGİLİ

DÂR VE BERDÂR NEDİR DARAĞACI SEVGİLİNİN ZÜLÜFLERİ

DİVAN ŞİİRİNDE AŞK VE BEŞERİ SEVGİLİ

DİVAN ŞİİRİNDE SEVGİLİ AŞIK RAKİP TASAVVURU VE BEYİTLERLE ÖRNEKLERİ

GÖZ KAMAŞTIRAN SEVGİLİ

GÜL ŞİİRİMİZDE GÜL SEVGİLİ YANAK VE BÜLBÜL

HADENG NEDİR ŞİİRLERİMİZDE AVCI SEVGİLİ VE OK

KÂFİR NEDİR ŞİİRLERDE KÂFİR VE SEVGİLİ İLİŞKİSİ

KÂKÜL GİSU PERÇEM NEDİR EDEBİYATTA SEVGİLİNİN SAÇLARI

KAMER VE MÂH NEDİR SEVGİLİ AY FELEK İLİŞKİLERİ

MİHR NEDİR ŞİİRLERİMİZDE SEVGİLİ VE GÜNEŞ

NUR YÜZLÜ SEVGİLİ VE AŞK ŞEHİDİ

RİŞTE NEDİR VE SEVGİLİNİN SAÇLARI

KAYNAKÇA 

[1] https://www.edebiyatvesanatakademisi.com/Icerik.aspx?a=/e/ARAMA/EDEB%C4%B0YAT-TER%C4%B0MLER%C4%B0-MAZMUNLAR/-HAT-NED%C4%B0R





EsaAdmin / Erkek / 24.08.2016