İskenderiye Şehri ve Şiirlerimizde İskenderiye

 

İSKENDERİYE

Osmanlıca yazılışı; Iskenderiye :  اسكندريه

Adını Büyük İskender’den alan, Kleopatra’nın da şehri olması;  dünyanın yedi harikasından biri olan İskenderiye Feneri ve sulara gömülen antik çağların en büyük kütüphanesi ile meşhur,  Mısır ’ın en çok adı bilinen şehridir.  ( bkz  İskender Kimdir Edebiyatta İskender ve Zülkarneyn )

M.Ö. 332 yılında ve İssos Savaşından bir yıl sonra  Büyük İskender tarafından Mısır’da kurulan bu şehir,  dünyanın yedi harikasından biri olan feneri ve sulara gömülen antik çağların en büyük kütüphanesiyle tanınmıştır.( bkz  Mısır ülkesi ( Divan Şiirinde Mısır )İskenderiye, Büyük İskender'in İssos Savaşından sonra  kurduğu ve adını verdiği  iki şehirden en büyük olanıdır. Diğeri ise Türkiye’deki İskenderun şehridir. ( bkz İssos Savaşı Nasıl ve Nerede Yapılmıştır.-  İssos Savaşına Kadar İskenderun Ovası Tarihi )

Adı Kleopatra ile de ünlenen şehir,  Antik Tanis ve Sais  şehirlerinin hemen bitişiğindedir. Binlerce yıl, bir  sanat, eğitim ve kültür başkenti olan şehir,  günümüzde ise  140 km’yi bulan kumsalları, Mısır Hidiv’i Abbas’ın sarayının da bulunduğu devasa El Montazah Parkı, Dünyanın Yedi Harikasından biri olan Pharos Deniz Fenerinin yerine dikilmiş Memlûk Sultanı Kayıt Bey’in kalesi ile  görkemini korumaya devam etmektedir.

Muhteşem kütüphanesinden kalan kalıntıların sunulduğu 1984’te Walt Disney şirketi tarafından restore edilmiş olan  Denizcilik Müzesi ile Ras Al Tin Sarayı ile de görenleri hayran bırakan kent, üzerinde barındırdığı Antik Mısır, Makedon, Roma, Emevi, Abbasi, Fatımı, Memluk ve Osmanlı kültürlerinden günümüze yansıyan k miraslarıyla dünyanın en önemli kültür şehirlerinden birisidir.

Antik kütüphanenin hatırasına yapılan modern İskenderiye Kütüphanesi  sekiz milyon kitap kapasitesi kentin en önemli yapılarından biridir. Ebu’l Abbas Camii’, Ahmed Ebu El Abbas El Mursi’nin türbesi, Sharaf el Din el Buseyri ve Seedi Yakut camileri,  Greko-Roma Müzesi, antik çağlardan kalan Amfi Tiyatrosu,  Pompei Sütunu ve etrafındaki sfenksleri ile günümüzdeki Mısır’ın da en gözde şehirlerindendir.

Piri Reis İskenderiye Mısır Sahili Haritası 

 Şiirlerimizde İskenderiye

İskenderiyye şehri ki meşhûre-i cihân
Oldı hevâ-yı dil-keşi reşk-âver-i cinân  Edirneli Kâmî Şiirleri

 İskenderiye edebiyatımızda daha çok  İskender ve İskender’in aynası ile sözü edilen bir şehirdir. ( bkz  AYİNE- İ İSKENDER ve AYİNE-İ ALEM NÜMA ) . Divan edebiyatındaki inanışlara göre Aristo, öğrencisi İskender’e uzaktaki gemileri bile yakabilen bir ayna yaptırmış  bu aynayı  İskenderiye şehrinde minare gibi bir sütunun üzerine kurmuştur.   İskender’in yüz mil uzaktaki gemileri bile gördüğü   bu ayna,  gece, bekçileri uyurken çalınıp denize atılmıştır. [1]

Cila vermiş ise  ayine-i  İskender’e Risto
Benim sen saykal- ı ayine-i re’yi savabımsın    Nedim 

Der ü dîvârı hep mir'ât-ı İskender midür bilmem
Temâşâ eyledikce başka bir  âlem olur meşhûd      (Rahmî)

Bu rivayetlerin bir diğer varyantında İskender, İskenderiye şehrini kurduğu zaman orada bulunan hekim­lerden Belinas, Hermis ve Valines bir ayna yapmışlar ve yüksek bir yere koymuşlardır. Bu ayna oraya gelmekte olan gemileri çok uzakta iken görmekte ve bu aynaların ışığı düşman gemilerine doğru tutulduğunda uzaktaki gemileri yakmaktadır. [2]

Tevârîh-i Cem ü İskender itmez hâtırum hergiz
Meger câm-ı cihân-bîn eyleye anı yine rûşen           Avni Fatih Sultan Mehmet Şiirleri[3]

Rivayetlerden de anlaşılacağı gibi bu ayna dünyanın yedi harikasından birisi olarak kabul edilen İskenderiye Fenerindeki- Pharos Deniz Feneri-  devasa sütunlardan birisinin üzerine kurulmuş bir ayna olarak tasavvur edilmektedir.  Bu nedenle İskender’in aynasından söz eden divan şairleri Pharos Deniz Feneri ile İskenderiye şehrini de telmih etmiş olmaktadırlar.

Hızr’a minnet etmeyiz zulmette İskender gibi
Var gönül şehrinde bir alem- nüma ayinemiz.     Tahir Olgun

ilgili linkler 

 

 KAYNAKÇA





EsaAdmin / Erkek / 8/24/2016