Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması)-Düz Değişmece


Esa
26.08.2016

Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması)- Düz Değişmece- Metonomi

Mecaz, başlı başına bir edebî sanat olmaktan ziyade, teşbih, istiare, kinaye, mecaz-ı mürsel vb. gibi değer bazı sanatların ortaya çıkmasına yardımcı olur. Bir diğer ifadeyle bu tür sanatlarda değişmeceli anlamda kullanılmış bir kelime olacağından burada ağırlıklı olarak vurgulanan, tespit edilen sanata ilaveten mecaz sanatı da vardır.

Mecazı mürsel de mecaz sanatlarındandır. Mecazdan farkını mecazın benzetme amacı ile yapılması mecazı mürsel’in ise böyle bir amaç olmadan kurulmasıdır. Benzetme ilgisi söz konusu olmadan, başka bazı ilgilerle, bir sözün başka bir söz yerinde kullanılmasıyla oluşturulan mecazlardır. Mecazı mürseli, aralarında ilgi ve ilişki olan ilgili iki şeyden birisini benzetme gayesi olmadan birini diğerine benzetme sanatı olarak da tarif edebiliriz. Bir sözcüğü benzetme amacı gütmeden başka bir sözcük yerine kullanma sanatıdır. Düz değişmece ya da metonomi diye de adlandırılır

Örneğin su ile su borusu arasında önemli bir ilgi vardır. Evin suyu patladı derken su diyerek su borusu kastedilmiş, benzetme gayesi güdülmeden su, boruya benzetilmiştir. Patlayan su değil borudur. Bu örnekte su kelimesi kendi anlamı dışında kullanıldığı için mecaz sanatı da yapılmış olur. Fakat mecazdaki gibi benzetme amacı olmadığından ve boru ile su arasında yakın ilgi bulunduğundan yapılan sanat mecazı mürsel’in içsellik dışsallık ilişkisidir.

 

İç -dış ilgisi

* " Çamaşır kazanı kaynadı,

* "Evden izin aldım

* Sınıfı bahçeye çağırın."

* "Bu depoyla Düzce'ye kadar gideriz."

* "Şofben yanıyordu."

 

Naklediyor yâdını gelen geçene

Bu hayalde uyur Bursa her gece

 

Evet, oğlum Hoca sevmezdi, bilirim sarayı

Ama sövmezdi de hoşlanmadığından dolayı

 

Güç bela bir bilet aldım gişeden

Yolculuk başladı Haydarpaşa’dan

 

Parça - bütün ilgisi

* "Bu dergide usta kalemler bulunuyor"

* Ankara, Atina’nın tavırlarından tedirginlik duyuyor."

* "Tekne yükünü Samsuna götürüyor

* "İstanbul’u dinliyorum gözleri kapalı

* Ülkeler ancak kalem ve kılıç ile varlıklarını sürdürebilirler.

 

Kandilli yüzerken uykularda

Mehtabı sürükledik sularda

 

Neden - sonuç ilgisi

 

* "Hay mübarek! Bereket yağıyor bereket!"

* "Bahar aylarında rahmet düşmezse ürün iyi olmaz."

Sanatçı - eser ilgisi

* "Davetlilere piyanosuyla önce Çaykovski, sonra Mozart çaldı."

* "Biraz da Neyzen Tevfik okuyalım

* Zihnim bu şehirden, bu devirden çok uzakta

Tamburi Cemil Bey çalıyor eski plakta.

 

Yer, yön, bölge, çağ - insan ilgisi

 

* "Bu yaz doğuyu gezdik."

* "Batı ve Doğu, inanç ve felsefe yönünden hem birbirini etkilemiş hem birbirine uzak durmuştur."

* "Dünya uyanıkken uyumak maskaralıktır."

* "Ankara batıya tepki vermekte geçikmedi."

* "Adresi şu evden öğrenebilirsin?"

* "Sizin işinizi şu masa halleder beyefendi."

Soyut - somut ilgisi

* "Türklük yüreğini dağlasın gayrı/Cihan da bizimle ağlasın gayrı."

Somut bir varlık olan "Türk insanı, Türk milleti " yerinde, soyut

Olan "Türklük" kullanılmıştır.

* "Gençlik; kafası ve yüreğiyle toplumun güvencesidir."

"Gençler" yerine soyut olan "gençlik";"düşünce" yerine somut olan kafa;"cesaret, duygu" kavramları yerine somut olan "yürek" Kullanılmıştır.

 

 

Örnekler

 

Acaba, Ankara bu konuda ne düşünüyor? (hükümet)

Gemi, İzmir’e yanaştı. (liman)

Turnuvaya ünlü raketler katılıyor. (sporcu)

Yaylıya binip, bir tur attık. (araba)

Marmara'da her yelken uçar gibi neşeli. ( yelken derken yelkenli tekne, neşeli derken içindekiler)

Yahya kemal'i her zaman okurum (kitaplarını)

"belki de haziran'da mavi benekli çocuksun" ( mavi benek – elbise )

 

 

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

 

 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış