Binbir Gece Masalları Tarihçe Konu Basımları Etkileri

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 18 Ağustos 2012 Cumartesi aaa Beğen
 

Binbir Gece Masalları
Yazıda “Binbir Gece Masalları ” ve masal  hakkında bilgiler, masalların yapısı  tarihçesi özellikleri, tarihi serüveni,  masallar hakkında bilgiler, özeti,  konusu, ana fikri,   olay örgüsü,  yazarı,  “Binbir Gece Masalları “ hakkında bilgiler “Binbir Gece Masalları “ şahıs kadrosu  “Binbir Gece Masalları    adlı eserden alıntılar yer alır.  Eser hakkında yorumlar,   anlatım tekniği, yazarın bakış açısı, çevrildiği diller, eser ve yazarın eseri arasındaki ilgiler, eserle yazarın biyografisi arasındaki alakalar incelenmiştir.
Binbir Gece Masalları (kısaca Binbir Gece, Arapça: Kitab 'Alf Layla wa-Layla, Farsça:  Hazâr-o Yak Šab) Orta Çağ'da kaleme alınmış Şehrazad adlı bir kadının  hükümdar kocasına anlattığı hikâyelerden oluşan Orta Doğu kökenli edebi  bir eserdir. 


Tarihçe

Binbir Gece Masalları İslam edebiyatında ortaya çıkan bir eserdir. MS 8 YY da oluşan bu masallar büyük ihtimalle sözlü gelenekte ortaya çıkmış olan masalların derlenmesi şeklindedir. Buna rağmen masalların esas membaı Farsça bir kitaptan gelmektedir.  Hikâyelerin çekirdeğini eski bir Fars (İran) kitabı olan Hazâr Afsâna (Bin Efsane) adlı eserin  oluşturduğu düşünülmektedir.  Masalların nasıl derlendiği  ilk kez kim tarafından yaqzıya geçirildiği kesin olmamakla birlikte kimi kaynaklar  bu kişinin " 9. yüzyıl da hikâyeleri derleyen ve Arapça ‘ya çevirenin masalcı Ebu Abdullah Muhammed el-Gahşigar olduğu" iddiasınadır. [1]

8. yüzyıl Arap Abbasi Halifesi Harun Reşid zamanında Bağdat önemli bir  şehirdi ve Bağdat İran, Çin, Hindistan, Afrika ve Avrupa'dan gelen tüccarlar ile dolup taşmaktaydı. Abbasilere en parlak yıllarını yaşatan Harun Reşit zamanında, Arap kültürü,  diğer Doğu kültürleriyle harmanlanmış Hindistan, İran ve Çin medeniyetleriyle çok yakın etkileşimlerde bulunulan bir sürece girilmişti.   Bin bir Gece Masallarındaki hikâyeler işte bu dönemde, bu kültür alışverişleri ile  taşınan masalların derlenip bir araya geldiği bu kültürlerden alınmış masallarla birleşen bir masal külliyatı halinde oluşmuştu.  Sözle aktarılan  ve anonim edebiyatta oluşan bu hikâyeler sonunda tek bir eserde derlenmiştir.[2]

Eserdeki hikâyelerin çerçevesini oluşturan Şehrazad öyküsünün esere 14. yüzyıl dolaylarında katıldığı düşünülmektedir. Eser Fransızcaya 1704'te çevrilmiş, ilk modern Arapça derlemesi ise 1835'te Kahire'de yapılmıştır. Fransızcaya 1704'te çevrilmişse de, eserin ve ihtiva ettiği hikâyelerin bir kısmının daha önceden Batı'ya geldiği düşünülmektedir.




Konusu

Binbir Gece Masalları, Arap edebiyatı'nın en güzel eserlerindendir. Gerek eskiliği ve gerekse anonim oluşu, bu masalların hızla yayılmasına yol açmıştır. Hatta çok sonraları "Binbir Gündüz Masalları" adında başka bir seri de ortaya çıkmıştır. Hemen hemen tüm dünya dillerine çevrilen masalar arasında "Ali Baba ve Kırk Haramiler" ve "Alaaddin'in Sihirli Lambası" da yer almaktadır.

 Bu masalların ortaya çıkışı  ile ilgili olarak da bir hikâye oluşmuştur. Hikâyeye göre; İran Şah'ı Şehriyar, Hindistan ile Çin arasında eğemenlik kurmuş bir hükümdardır. Bu ülkeleri kardeşi Şahzaman ile yönetmektedir. Şehriyar ve Şahzaman adlı iki kardeş hükümdar, eşleri  tarafından aldatılmak felâketine uğramışlar bu yüzden de bütün kadınların iffettsiz ve sadakatsiz olduklarına inanmaya başlamışlardır.. Bu olayların etkisiyle  kadınlara kin duymaya başlayan Hükümdar Şehriyar, kendi ülkesinde, her gün bir kızla evlenip ertesi gün onu idam ettirmeye başlar. Bunun üzerine  vezirin güzel, bilgili ve akıllı kızı Şehrazat, zaten sıranın kendisine de geleceğpini bildiğinden  hükümdarla evlenip,  ya bu uğurda yaşamını yitirmeye ya da ülkenin tüm kadınlarını da bu belâdan kurtarmaya karar vermiştir.

 Bu planını babasına açan Şehrazat  bin güçlükle babasını da ikna etmiştir. Kız kardeşi Dünyazat da ona yardım edecektir. Şeharazat gündüz kız kardeşi Dünyazat’tan hikâyeler dinleyecek  kendisi de geceleri hükümdar Şehriyar'a anlatacaktır. Şehrazat ölümünü geciktirmek için her gece Hükümdara bir masal anlatamaya başlar.  Şehrazat; ve şafak sökerken masalı en   heyecanlı yerinde " Gündüz masal anlatılmaz " diye hikayeyi anlatmayı kesmektedir. Hikayenin sonunu merak eden Şehriyar ise , Şehrazad'ın hikayeye ertesi gece devam edebilmesi için, Şehrazad'ın idamını ertelemektedir.  Şehrazat, her gece bir önceki masalın devamını anlatıp yeni bir hikâyeye başlamakta  ve yine tam tan vakti hikâyenin en heyecanlı yerinde anlatmayı bırakmaktadır.  Şehrazad'in hikâyeye devam etmesini isteyen Şehriyar, her gece Şehrazad’ın idamını erteler ve hikâyenin sonunu bekler. Ama hikâyenin hemen bitiminde Şehrazad yeni bir masal başlar. Bu hikâyeler uzunca bir müddet böyle devam eder


Masalların sonu geldiğinde, Şehrazad'ın Hükümdar Şehriyar'dan  üç erkek çocuğu dünyaya gelmiş ve evlilik üzerinden uzun bir süre geçmiştir. Şehriyar bin bir gecedir beraber olduklarını ve onu aldatmasının mümkün olmadığını tüm kadınların sadakatsiz olmadığını da ispat etmiş olmaktadır.  Böylece Kralın kadınlara olan öfkesi ve kötü düşünceleri dinmiş, Şehrazad'ın sadakatine inanmıştır.

Hikâyeye göre kitaptaki bu öyküler Şehrazat'ın Şehriyara anlattığı bu öykülerdir. 


Farklı basımları

Eserin bir Avrupa dilindeki ilk baskısı, Antoine Galland tarafından yapılmış Fransızca çevirisidir (1704-1717). Bu çeviri eserin daha önce derlenmiş bir Arapça sürümünden yapılmıştır. 12 ciltten oluşan bu ilk çeviri, Les Mille et une nuits, contes arabes traduits en français, büyük ihtimalle çevirinin yapıldığı Arapça nüshada bulunmayan fakat çevirmen tarafından bilinen bazı Arapça hikâyeleri de içermekteydi. [3]

850 yılı civarında ortaya çıkan Arapça derleme, Alf Layla (Bin Gece) ise büyük ihtimalle, daha önce yazılmış olan Hazar Afsanah (Bin Efsane) isimli Fars eserinin özetlenmiş bir tercümesiydi. Eserin günümüzdeki ismi olan Alf Layla wa-Layla (Binbir Gece) ise Orta Çağ'da ortaya çıkmıştır. Bu isim büyük ihtimalle sonsuzluk ötesi sayı düşüncesini sembolize etmekteydi, zira o zamanlar Arap matematik çevrelerinde 1000 sayısı kavram olarak sonsuzluğu sembolize ederdi. Belki de buradan yola çıkarak, eserdeki tüm hikâyeleri okuyan kişinin delireceğine dair bir efsane ortaya çıkmıştır.[4]

Eser geleneksel Fars, Arap ve Hint hikâyelerinin bir derlemesi olarak görülür. Fakat eserde bulunan ünlü hikâyelerden Alaaddin'in Lambası ve Ali Baba ve Kırk Haramiler, eserin Avrupa baskısına Antoine Galland tarafından eklenmiştir. Galland bu hikâyeleri Halepli, Marunî bir masalcıdan duyduğunu yazmıştır.

İngilizceye çevirisi Sir Richard Burton tarafından The Arabian Nights olarak yapılmıştır. Kendinden evvelkilerden farklı olarak bu çeviri özgün malzemeyi sansürlememiştir. İngiltere tarihinin muhafazakâr Victoria döneminde yayımlanmasına rağmen bu çeviri, kaynağında bulunan erotik incelikleri ve cinsel tasvirleri içermektedir. Bu çevirinin yanı sıra, daha yakın zamanlarda Fransız doktoru J.C. Mardrus'un da bir çevirisi vardır. Mevcut çevirilerin en doğru ve güzeli olarak değerlendirilen, Fransa'daki Bibliothèque Nationale'de bulunan 14. yüzyıldan kalma bir Suriye el yazmasından Hüssain Haddawy'nin yaptığı Arapça derlemedir. [5]

Bu eserin Türkçeye çevirisi ise 1992–1993 yılında Âlim Şerif Onaran tarafından yapılmıştır. [6]Âlim Şerif Onaran'ın bu çeviri  eseri " ALF LAYLA VE LEYLA, Binbir Gece Masalları, adı altında 16 cilt olarak Afa Yayınları tarafından basılmıştır. Fakat bu eserin Türkçeye tercümesinden önce bu masallardaki pek çok masal edebiyatımıza daha önceden girmiştir. Bu çeviri yapılmadan çok öncesinden beri bu masallardaki birçok masal edebiyatımızda da yaygın bir şöhrete kavuşmuştu. Ali Baba ve Kırk Haramiler, Uçan Halı, Alaeddin’in Lambası gibi.



ETKİLERİ

Hintçe, Farsça ve Arapça kökenli hikâyelerden oluşan bu eser içindeki masallar, kahramanlar, tiplemeler ve konuları ile tüm dünya edebiyatında pek çok milletin masallarını ve yazarlarını etkilemiştir. Pek çok ulusun dillerine çevrilen bu masallar dünyanınım çeşitli yerlerindeki pek çok yazarı etkisi altına almıştır.  Bu yazarlar arasında Voltaire, Borges, Goethe [7] gibi çok ünlü yazarlar dahi vardır. Katharina Mommsen Binbirgece Masallarının yarattığı etkiler konusunda bir çalışma yapmış bu masallardan etkilenen yazarları ve milletleri   ayrıntılı olarak ele almıştır.

Binbir Gece Masalları  defalarca televizyon ve sinemaya uyarlanmış, çizgi filmlere konu olmuştur. 1992 Walt Disney yapımı çizgi film Aladdin, Brad Pitt ve Catherine Zeta-Jones'un yaptığı 2003 yapımı animasyon Sinbad: Legend of the Seven Seas, 1958 yapımı The Seventh Voyage of Sinbad en meşhur Sinbad, İtalyan yönetmen Pier Paolo Pasolini'nin 1974 yapımı Il fiore delle mille e una notte'si, ve 1990 yapımı Fransız Les 1001 nuits bu yapımlar arasındaki başlıça yapımlardır.[8].Fritz Lang'in 1921 yapımı Der Müde Tod, 1924 Hollywood yapımı (Douglas Fairbanks'ın başrolünde olduğu) The Thief of Baghdad ve onun 1940'daki İngiliz ikinci yapımı, Binbir Gece Masalları'ndan etkilenmiş filmlerden bazılarıdır.

Masalların içerisinde geçen olaylarda yer yer müstehcen bölümler vardır. Bu yüzden hem geçmişte hem de günümüzde masaldaki bu bölümler zaman zaman çeşitli yazarlar  tarafından değiştirilmiş, zaman  zaman da bu masalların tamamen yasaklanmasına sebep olmuştur. Masallardaki bu özellik yüzünden bu masallar bir çok İslam ülkesinde okunması yasaklanmış durumdadır. Bu yasaklanmalar hatta batı dünyasına ait ülkelerde dahi görülebilmektedir.

"Binbir gece" sık sık sansüre maruz kalmıştı. Örneğin Fransız şarkiyatçı Antoine Galland 18. yüzyılın başında "Binbir Gece Masalları"nı Fransızcaya çeviren ilk Avrupalı olarak, yapıtın erotik ve dinsel bölümlerini ayıklamış ya da hafifletmişti. Arap dünyasında özellikle yapıtta yer alan sayısız cinsel ayrıntıya tepki gösterilmişti ve bugün de gösteriliyor, ancak bazıları için, kitabın tamamı bir öfke kaynağı oluşturuyor." [9]

"Örneğin Suudi Arabistan'da "Binbir Gece" yasak kitaplar listesinde yer alıyor, Mısır'da yakın zamanlarda bir grup avukat, kitabın yeni baskısının piyasadan toplatılması için dava açtı; bu avukatlardan biri olan Ayman İmam, Deutsche Welle'ye verdiği mülakatta kitabın yeni baskısı yapılmadan önce, "ahlaka aykırı" olan ve çocukların ve gençlerin okumaması gereken "müstehcen cinsel sözcüklerden" arındırılmasını talep ettiklerini söyledi. [10]

 Âlim Şerif Onaran'ın Türkçeye çevirdiği eserin içinde yer alan masallar ve kitabın bölümleri şunlardır.[11]
 


KAYNAKÇA
  1. http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
  2. http://alisveris.yapikredi.com.tr/tanim.asp?sid=RIE3I70RPG3GTHE7SK5C
  3. Doç. Dr. KATHERİNA MOMMSEN. Çeviren : BEYZA MAKSUDOĞLU, Geoth ve İslam, AÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, c.15, 1967
  4. http://tr.qantara.de/wcsite.php?wc_c=15371
  5. http://www.sosyalistarsiv.com/katagori-disi-dunya/821-binbir-gece-masallari.html
 
 
İLGİLİ LİNKLERİMİZ. Anlatım sırasına göre Bin Bir Gece Masalları
 
 
[1] http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
[2] http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
 
[3] http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
[4] http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
[5] http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
[6] http://alisveris.yapikredi.com.tr/tanim.asp?sid=RIE3I70RPG3GTHE7SK5C
 
[7] Doç. Dr. KATHERİNA MOMMSEN. Çeviren : BEYZA MAKSUDOĞLU, Geoth ve İslam, AÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, c.15, 1967
[8] http://tr.wikipedia.org/wiki/Binbir_Gece_Masallar%C4%B1
[9] http://tr.qantara.de/wcsite.php?wc_c=15371
[10] http://tr.qantara.de/wcsite.php?wc_c=15371
[11] http://www.sosyalistarsiv.com/katagori-disi-dunya/821-binbir-gece-masallari.html
 

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com


 


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...