Bayburtlu Zihni Hayatı ve Şairliği

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 27 Mayıs 2011 Cuma aaa Beğen

 


Bayburtlu Zihni 

 
Bayburtlu Zihni (1795-1859), hem Divan hem de TÜRK HALK ŞİİRİ türündeki yapıtlarıyla tanınmış 19 Yüzyıl Halk Ozanlarıındandır. Esasında doğum tarihi hakkında belirgin bir belge ile çok kesin bir tarih yoktur fakat  şiirlerinden çıkarılan sonuçlara göre 1798-1799[1]yıllarında doğmuş olabileceği anlaşılmaktadır. Bu bilgi kaynaklara şu şekilde geçmektedir. “Bayburtlu Zihnî, Hacı Osman isminde birinin oğludur. 1797 yılında Bayburt’ta doğmuştur (Sakaoğlu 1988: 1; Sakaoğlu-Alptekin 1990: 10).”[2]
 
Asıl adı Mehmed Emin olan Zihni ilköğrenimini doğduğu Bayburt'ta tamamladıktan sonra Erzurum ve Trabzon medreselerinde okumuştur. Asıl eğitimini Trabzon ve Erzurum gibi nispeten küçük yerlerde yapan Zihni’nin buna rağmen iyi bir eğitim aldığı anlaşılır. “İyi bir tahsil elde ettiği ve muhtelif kültür merkezlerinde bulunarak oralarda tanıdığı ilim ve sanat adamlarıyla tanışarak bilgi ve tecrübesini artırdığı anlaşılıyor”[3]
20 yaşlarında iken 1815’te[4] İstanbul 'a giden Zihni 1816-17 yıllarında Mustafa Reşit Paşa ile yakınlık kurup, Divan-ı Hümayun kalemine girer.
 
10 yıl kadar çeşitli yerlerde kâtiplik yaptı. Yaşamının bu evresinde Divan Edebiyatı Nazım Türlerinde yazdığı şiirler ve kasidelerle tanındı. Daha sonra döndüğü Bayburt'u 1828'de Ruslar'ın işgal etmesi üzerine terk eden Bayburtlu Zihni, Erzurum’a gitti. Rus İşgalninibn bitmesine kadar, önce Moralı Derviş Paşa, daha sonra Erzurum valileri Rauf, Galip, Eğinli Paşaların kâtipliğini yaptı.[5]
 
İstanbul’a giderek Çanakkale muhafızı Vasıf Paşa’ya mektupçu oldu.
1834'te gittiği Hac dönüşünde Mısır'a uğradı. Daha sonra Akdağmadeni'nde çalışan Bayburtlu Zihni kısa bir süre memurluk yaptığı Erzurum'dan,  Tanzimat 'ın ilanını izleyen günlerde ayrılarak İstanbul'a gitti. Hacdan geldiği yılın akabinde İstanbul’da Sultan Abdülmecid’e bir cülûsiyye kasidesi takdim etmiştir.[6]
 
Ertesi yıl 1839 da yazmış olduğu divanı Babıaliye takdim etti. [7]Bunun üzerine “ hocalık “ rütbesi ile taltif edildi.
Donanma komutanlarından Reşid Paşa'nın Divan Kâtipliği görevini üstlenerek katıldığı Akkâ Savaşı'nda çekilen sıkıntı ve acıları yakından gördü. 1848'den sonra Anadolu'nun çeşitli yerlerinde memurluklarda bulundu. 1847’de Hopa müdürlüğüne, oradan Karaağaç müdürlüğüne ve sonra da Of mal müdürlüğüne atanmıştır. 1851’de Erzurum’a gelen şair, bir yıl kadar Erzincan’da bir görev yaptıktan sonra Bayburt’a gelir.[8] 1855’de tekrar Trabzon’da göreve atanan Zihnî, bu sıralarda yeniden hastalanır. Bayburt’tan ayrıldıktan dört yıl sonra kendini biraz iyi hissedince memleketi Bayburt’ dönmek üzere yola çıkar. Fakat Bayburt'a giderken Trabzon yakınlarındaki Olasa (bugün Bahçeyaka) köyünde vefat eder.[9]
 
Bayburtlu Zihni’nin aruzla yazdığı şiirleri bir divan teşkil edebilecek kadar çoktur. Buna rağmen daha az sayıda olan ve hece vezniyle kaleme aldığı şiirleri sayesinde şöhret bulmuş ve daha çok önemli saz şairlerinden biri olarak tanınmıştır.

Hem HECE , hem de ARUZ ÖLÇÜSÜyle şiirler yazan Bayburtlu Zihni, gördüğü medrese eğitiminin etkisiyle Divan Şairi olmaya özendiyse de bu alanda pek başarılı olamamıştır. Divan şair olmayı daha çok istemiş, daha çok divan şiiri tarzında yazmışi ama İstanbul’da dahi heceli şiirleri ve özellikle “ Vardım ki yurdundan ayag götürmüş “ adlı şiir ile şöhret bulmuştur. “Vardım ki yurdundan, ayağa götürmüş, mısraıyla başlayan”  Şehnâz Divan bestesi, Zihnî’ye İstanbul’un edebî çevrelerinde de büyük bir şöhret kazandırmıştır”[10]
 
 ARUZ ÖLÇÜSÜyle yazdığı şiirler ölümünden sonra oğlu tarafından Divan-ı Zihni (1876) adıyla yayımlanmıştır. “Osmanlı Edebîyatı’nın büyük üstatlarını çok iyi bilen ve onların şiirlerine nazireler yazma cesaretini gösteren Zihnî, tıpkı klasik şairler gibi divan tanzim etmiştir”[11]
 
Ama asıl ününü HECE ile yazdığı koşma ve destanlarla elde etti. Özellikle, 1828 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Bayburt'un gördüğü zararları duygusal bir dille anlattığı koşma biçimindeki ağıtı ile büyük ün kazandı. "Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş/Yavru gitmiş ıssız kalmış otağı" dizeleriyle başlayan bu şiir sonradan iki ayrı kişi tarafından bestelenmiştir.
 
ESERLERİ
 
DİVANI
1839 da tamamlamış ve  Babıaliye takdim etmiştir. 1854 yılında yeniden gözden geçirmiş, oğlu Ahmet Revayi tarafından H. 1293 İstanbul’da [12]yayımlanmıştır.
Akkâ Savaşı'nı konu aldığı "Akkâ Destanı", Bayburt'un yerli halkından ilginç kişileri yergi yoluyla anlatan "Otlakçı Destanı", "Eşek Destanı" ve "Ocak Destanı " bilinen dokuz Destanı içinde en tanınmış olanlardır. 
 
Sergüzeştnâme"

Bayburtlu Zihni'nin, başından geçen çeşitli serüvenleri anlattığı şiirler, yergi ve Destanları içeren "Sergüzeştnâme" adlı bir yapıtı vardır. Bu eserinin 1854 yılından sonrayazıldığı tahmin edilmektedir.[13]Şairin yaşamıyla ilgili bilgiler vermesi ve sanatının değişik yönlerini göstermesi bakımından önemli olan bu yapıt basılmamıştır.
Hikâye-i Garibe"
Zihni'nin "Hikâye-i Garibe" adlı düzyazı ağırlıklı, basılmamış bir yapıtı daha bulunmaktadır. Bayburt'un ileri gelen ailelerinden birinin oğlu olan Abdullah Bey adlı bir gencin acılarla dolu 18 yıllık serüvenini konu edinen bu yapıtta, Zihni çağına göre ilginç bir çalışma ortaya koymuştur.

Zihni'nin yaşamı ve sanatı 1928'de Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu ve 1988'de Saim Sakaoğlu tarafından hazırlanan Bayburtlu Zihni adlı iki ayrı kitapta ele alınmıştır.

Şiirleri




KAYNAKÇA
 
[1] Anonim, “Bayburtlu Zihni,” http://www.turkuler.com/ozan/bayburtlu.asp, son erişim, 14-092013
[2] Doç. Dr. Turgut KARABEY”BAYBURTLU ZİHNÎ’NİN (1797–1859) MEŞHUR BİR KOŞMASINA TAHLİLİ BİR BAKIŞ” turkoloji.cu.edu.tr/HALK%20EDEBIYATI/t
[3] Doç. Dr. Turgut KARABEY, agy
[4] Doç. Dr. Turgut KARABEY, agy
[5] Abdullah Uçman, Bayburtlu Zihni, TDV İsl. Ansk.,  C. 5,  İst. 1992, shf, 229-230
[6] Doç. Dr. Turgut KARABEY, agy
[7] Abdullah Uçman, Bayburtlu Zihni, TDV İsl. Ansk.,  C. 5,  İst. 1992, shf, 229-230
[8] Sakaoğlu, Saim - Ali Berat Alptekin (1990), Bayburtlu Zihnî Bibliyografyası, Ankara.
[9] Köprülü, M. Fuad (2004), Saz Şâirleri I-V, 3. Bs, Ankara
[10] Köprülü, M. Fuad (2004), Saz Şâirleri I-V, 3. Bs, Ankara. Shf 475
[11] Doç. Dr. Turgut KARABEY, agy
[12] Abdullah Uçman, Bayburtlu Zihni, TDV İsl. Ansk.,  C. 5,  İst. 1992, shf, 229-230
[13] Abdullah Uçman, Bayburtlu Zihni, TDV İsl. Ansk.,  C. 5,  İst. 1992, shf, 229-230

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız Sitemize üye olarak ve  bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

 



Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...