Öksüz Dede ve Hayatı ( 16. yy)

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 26 Mayıs 2015 Salı aaa Beğen
 
 

Öksüz Dede,  16. Yy dayaşadığı bilinen Yeniçeri ve Mağrip ocağı denilen asker kökenli ozanlarımızdan biridir. Öksüz Âşık veya Öksüz Dede olarak da bilinmektedir. Fuat Köprülü; Öksüz Âşık ve Öksüz Dede mahlaslarını kullanan saz şairlerinin aynı kişi olduğunu belirtip asıl adının da Ali olduğunu ileri sürer. Nihat Sami Banarlı, Altı Ok Mecmuasının 22 sayısında  [1]biraz daha ileriye giderek "Öksüz, Öksüz Dede , Öksüz Âşık'ın asıl adı Ali'dir" diyerek Öksüz Dede’nin beş tane şiirini de yayınlamıştır. [2][3]
 
16. yy da yaşamış olan diğer pek çok aşığımızın hayatları hakkında çok şey bilenememiş maalesefffff şiirlerinin çok büyük çoğunluğu da günümüze ulaşmamıştır. Öksüz Decde ‘de bu aşıklarımızdan biridir. Şiirlerinde Öksüz Dede mahlası kullanmış olan Öksüz Dede hakkında elimize ulaşan  pek bir bilgi yoktur hayatı ve yaşadığı çağ hakkında çıkartılan bilgilerin hepsi de şiirlerinden çıkarılmaktadır.
Şiirlerinden anlaşıldığı kadarı ile Yeniçeri bir ozan olduğu devşirme olarak geldiği Tuna Boylarında ve İran sınırlarındakiseferlere  katıldığı ortaya çıkmaktadır.
 
Eksik değil yaylasının savaşı 
Leş ile doludur gölü Tuna'nın 
Öksüz Aşık bunu böyle dedi mi 
Selamlamış Belgrad'ı Budin'i 
Almış bir ovayı akar kademi 
Serhadlere uğrar yolu Tuna'nın.
 
Deyişinden Tuna kıyılarında savaşlara şahit olduğu  veya katıldığı, Belgrad ve Budin’e kadar gittiğive   asker kökenliolduğu anlaşılmaktadır
 
III. Murad döneminde yaşadığı sanılmakta olan şairin  şiirleri kahramanlık konuludur. Öksüz Dede’nin 1557-1590 arası Osmanlı-İran savaşlarında  , Ferhad Paşa'nın İran Şehzadesi Haydar Mirza'yı rehine olarak İstanbul'a getirmesini anlatmasından, Öksüz Dede'nin 16. yüzyılın  ikinci yarısında  ve III. Murat’ın devrinde yaşadığı sonucunu ortaya çıkarmaktadır.
 
"Sultan Murad'ın aslanı
Acem'i tuttun mu geldin
Kestin davanın arasın
Ahd aman ettin mi geldin?"
 
İran Şehzadesi Haydar Mirza'nın rehin alınmasıyla  ilgili olarak yazmış olduğu koşma  ile  Öksüz Dede’nin Özdemir oğlu Osman Paşa , Ferhat Paşa ve Lala Mustafa Paşa ile birlikte Azerbaycan, Gürcistan Kars ve Gence seferleri ve savaşlarına katılmış olabileceği de ihtimal dahilindedir.
Öksüz Dedenin elimize ulaşan bir kaç şiirine bakıldığında sıradan bir aşık olmadığı oldukça başarılı deyişlerinin olduğu ortaya çıkar. Aşık Ömer’i tesiri altında bıraktığı , özgün deyişleri olduğu , kafiye dizmede söz söylemede benzetmler ve tasvirlerde başarılı olduğu kolay ve güzel söylediği belli olmaktadır.  Kıbrak deyişleri ve ince zekalı bir şair olduğu zoru kolay söylemeyi başardığı bellidir.  Öksüz  Dede’nin oldukça özgün söyleyişleri olduğu ve 16 yy ın sonlarında 17 yy başlarında yaşamaışozanların en güçlülerinden biri hatta ilki olduğu söylenebilir.  
 
Şiirlerinde  kullandığı merdane eda, o devir ordu ve donanma şairlerinde  görülen genel bir özellik olmasına rağmen aşk ve tabiat konulu şiirlerindekibenzetme ve özgün deyişleri ile kendine özgü bir  aşık olmaktadır. Şiirlerine kuvvetli bir lirizm hakim olan Öksüz Dede’nin dili de çok akıcıdır.
16 yy da yaşadığı kesin olan Öksüz Dede ile Öksüz Aşığın aynı kişi veya ayrı yarı ozanlar olduklarına dair görüşler vardır. Öksüz Aşık adlı şair büyük ihtimalle 17. Yy dayaşamıştır. Fakat bu iki aşığın şiirleri birbirlerine karışmış olduğundan hangi Şiirin Öksüz Dede’ye veya Öksüz Aşığa ait oldukları anlaşılamamaktadır.
 
 
TECNİS
Bu garip gönlümün nesin sorarsın
Her dem yar elinden yaralı sine
Yar merhem etmezse unulmaz yaram
Ölür de giderim yaralı sine
Bu kadar âşıklar gelür yareli
Anlar da hep yar elinden yareli
Değmeyince unulamaz yar eli
Tatlı merhem sürsün yarelisine
Sinem şerha şerha yaraladığın
Yar kendi bilmez mi yaraladığın
Sarmayınca kendi yaraladığın
Kim karışır anın yaralısına
Öksüz'ü kayd ü ben olmuş bendine
Bend olmuşum ben de senin bendine
N'ola sual etse bir de kendine
Yaran nerde dese yâr Ali'sine [4]
 

Öksüz Dede Şiirleri
 
Şiirleri
 
[1] Doğumunun 100. yılında: Nihad Sami Banarlı : hayatı, ..https://books.google.com.tr/books?isbn=9757618489
[2] Doğumunun 100. yılında: Nihad Sami Banarlı : hayatı, ...ttps://books.google.com.tr/books?isbn=9757618489
[3] Doğumunun 100. yılında: Nihad Sami Banarlı : hayatı, ...https://books.google.com.tr/books?isbn=9757618489
[4] http://aop.eogrenme.anadolu.edu.tr/eKitap/EDB210U.pdf


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...