Tüccari Baba Hayatı Kars- Selim


 

Tüccari Baba Kars- Selim. D.  1720, ö. Kars 1805 )
 
Tüccari Baba veya diğer deyişle Âşık Tüccari Kars’ta yetişmiş bir ozandır, Tüccari, 1720 yılında Selim ilçesinin şimdiki adı Büyükdere olan Tiknis köyünde doğmuş, 1805 yılında vefat etmiştir.
Tüccari Baba’nın  hayatı hakkında edinilen  bilgiler  yöresindeki söylenceler ve yerel kaynakların bu söylenceleri derlemesinden ibarettir.  Bu söylencelere göre de  Tüccari Baba Selim İlçesinde sonradan Şenkaya soyadını alan Kotolar [1]sülalesine mensup vir halk ozanıdır ve  bir diğer mahlası da Ticari dir,
Divanları, Tecnisleri, Destanları ve  anlattığı ve tasnif ettiği hikâyeleri ile tanınan Tüccari Baba, , hikâyeler de tasnif eden musannif ozanlardandır.
 
Tüccari’nin köylüüs olan Murtaza Çiçek’in derlediği bilgilere göre  85 yaşına kadar yaşamış Kars ve çevresindeki  “Derbeder” makamının yaratıcısı da Tüccari Baba olmuştur. Sait Küçük ve Murtaza Çiçek’e göre  “Aşık Tüccari , YARALI MAHMUT   ile Tahir ile Zühre   gibi hikayelerinin   kaynak kişisidir. Kendisinin dizmiş olduğu Eşref Bey adlı bir de hikayesi mevcuttur.”[2]
 
Fakat Eşref Bey  hikayesini Dede Kasım tasnif ettiğine dair iddialar da vardır. Dr. Doğan Kaya’nıın Şeref Taşlıova’dan naklettiği bir serencam’a göre  Eşref Bey Hikâyesi ni Dede Kasım düzenlemiştir. [3]Fakat konu üzerinde yapmış olduğum çalışmalara göre  Eşref Bey hikayesindeki  pek çok husustan dolayı bu hikayenin musnannifinin Dede  Kasım veya Tüccari Baba’nın olamaycağı şeklindedir.  Eşref Bey Hikayesi  1620- 1640  yıllarındaki İran tarihi ve Şah Abbas zamanı hakkında ziyadesi ile   tarihsel bağlamı olan detaylı bilgiler vermektedir.[4] Hikâyenin Tüccari Baba tarafından oluşturulduğunu düşünürsekTüccarı Baba’nın  zamanından iki yüzyıl önceki Gence’nin ve Kandahar’ın siyasi durumlarını bu kadar ayrıntılı bir şekilde nasıl bilebileceğive bu hikayede bu kadar ayrıntılı anlatmış olabileceği sorusuna bir cevap bulamayız.
 
 
Tüccari Baba , yöredeki  Alevi Türkmenlerinden bir ozandır. Sait Küçük’ün yazdığı detaylı yazıda  Tüccari Baba’nın hayatı hakkında  verilen bilgiler arasında, köyünün Nadir Şah’ın askerleri tarafından yağmalandığı, karısının İranlı askerler tarafından götürüldüğü Tüccari  Baba’nın da  Nadir Şah’ın sarayına kadar giderek karısını kurtardığı gibi bilgiler bulunmaktadır. Sait Küçük  bu bilgilerin kaynağını göstermemiş, , fakat Tüccari Baba’nın köylüsü olan   ve Tüccarfi Baba’ hakkında kitap hazırlayan Murtaza  Çiçek’ten almış olabileceğini de ima etmiştir.  Tüccari Baba’nın ileriki yaşlarında gözlerinden rahatsızlandığı   Ahıska’ya gözlerinden tedavi olmak için gittiği, yolda da  Seyahat Destanını ve birçok koşma yazdığı Sait Küçük’ün adı geçen yazısında gördüğümüz ayrıntılardır.  [5]
Aşık Tüccari’nin az sayıdaki şiirleriise cönklerden  ve usta malı söyleyen bazı aşıkların söylediği şiirlerden derlenebilmiştir.  Aşık Tüccari’nin şiirlerinin olduğu cönklerden birisi 
Kağızman'da bulunmuştur.[6]
Tüccari Baba hakkında ki ilkyazı Kars’ta 1939 yılında yayınlanan Doğuş Dergisi’nde ki bir inceleme yazısıdır. [7]Prof. Dr. Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu, Nejat Birdoğan, Karslı M. Kuzu, Salih Şahin gibi araştırmacılar  da Tüccari Baba’nın şiirleri, tasnif ettiği haikayeler ve hayatı hakkında bilgi veren diğer  kaynaklar olmaktadır.
 
Aşık Tüccari’nin  pek çok şiiri kaybolmuuş  az sayıdaki şiiri elimize ulaşmıştır. Divan ve Tecnis dalında  usta bir aşık olan Tüccari Baba’nın iyi düzeyde bir halk ozanı olduğu bu şiirlerinden anlaşılır. 
Tüccari’nin Alevi/Bektaşi halk ozanı olduğu   Garip Musalı ocağına bağlı olduğu bilinmektedir.[8]Yrd. “Doç. Dr. Salahaddin Bekki , Aşık Tüccari’nin hikayelerine değinerek “Karslı Kör Aşık Tüccari ile Zeycen Hanım Hikayesi” adlı makalesini Erciyes Dergisi’nin Kasım 1993 yılında yayınlanan 191 nci sayısında yayınlamıştır.”[9]
 
[1] Murtaza Çiçek, Musa Eroğlu ve Sabri Şimşekoğlu' nun yanlış yorumladıkları aşık tüccari' ye air bir şiir: İncidir https://blog.milliyet.com.tr/murtazacicek
[2] Sait Küçük, Aşık Tüccari, https://www.turkuler.com/ozan/asiktuccari.asp
[3] Yrd. Doç. Dr. Doğan KAYA, Eşref Bey Hikâyesi, Cumhuriyet Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyal Bilimler Dergisi, S.16, Sivas, Ekim, 1993, s.149.
[4] Şahamettin Kuzucular , EŞREF BEY HİKÂYESİ İLE İLGİLİ HUSUSLAR, https://edebiyadvesanatakademisi.com/
[5] Sait Küçük, Aşık Tüccari, https://www.turkuler.com/ozan/asiktuccari.as
[6] https://www.karsrehberi.com/KarsAsiklari
[7] https://www.siirdostu.com/selimli-halk-sairlerimiz-yazari-erdinc-tip
[8] Sait Küçük, Aşık Tüccari, https://www.turkuler.com/ozan/asiktuccari.asp
[9] Sait Küçük, Aşık Tüccari, https://www.turkuler.com/ozan/asiktuccari.asp
 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış