Tufarganlı Aşık Abbas Hayatı


 

 

https://4.bp.blogspot.com/_Z1xTNhmHaTo/S5yoS82-cOI/AAAAAAAAARE/-akycXsVcAM/s400/Karacao%C4%9Flan+Heykeli.jpg

Tufarganlı Âşık Abbas

16. Yüzyı  son yarısıyla 17 Yüzyıllın ilk yarısında yaşadığı tahmin edilmektedir. Tufarganlı Âşık Abbas, ayrıca Tufarganlı Abbas, Bikes ve Şikest Abbas mahlaslarıyla da şiir yazdı.
16. Yüzyılın sonu ile 17 Yüzyılın ilk devresinde yaşadığı tahmin edilmektedir? "
 Şiirlerinde sık sık Tufargan'dan bahsetmesi, onun Güney Azerbaycan'ın Tufargan şehrinden olduğu görüşünü kuvvetlendirmektedir." Şiirlerinde sık sık Şah Oğlu Şah Abbas'tan bahsetmesi onun devrinde yaşadığı fikrini de kuvvetlendirmektedir?
 
Adı ve doğum yerinden şu şekilde söz etmiştir.

Men sene can dedim sen de mene can
Alış eşg oduna sen de menim kimi yan
Adım Aşıg Abbas yerim Tufargan
Gahdan ağla gahdan yada sal meni
Tufarganlı olduğunu kendisinden de öğrendiğimiz hale  ailesi hakkında da elimizde düzenl bir bilgi yoktur. Abbas ile Gülgez adlı hikayede , ailesi  Tufarganlı bir çiftçi kendisi de bir çiftçinin oğlu çiftcilikle uğraşan bir aşık  gibi gösterilmiştir. Fakat hikayede   ailesi ve  kendisinin çifçi olduğuna dair verilen bilgilere ihtiyatlı yaklaşmak gerekir. Aruz ölçüsünü bildiğine göre iyi bi eğitim aldığı da söylenebilir. 

Arapça ve Farsça tahsili de yapan Abbas, bu dilleri çok iyi bilmektedir. Bu eğitim onu, halk şiiri nazım şekilleri yanı sıra, Divan Şairleri  Nazım Türleriine de yaklaştırmıştır. Ancak Abbas'ın şiirleri zamanında derlenemediği için Divan tarzında olanlar unutulmuş; TÜRK HALK ŞİİRİ şekillerinden olan tecnis, geraylı ve koşmaları günümüze kadar ulaşabilmiş, ancak aruz ölçüsü ile gazel, kaside ve rübai türlerinde de şiirler yazmıştır.Tufarganlı Âşık Abbas’ın yüz kadar şiiri günümüze kadar ulaşmıştır. Bu şiirlerinin bir çoğu hikaye metni içinde geçen şiirlerdir. 
Hikayesi ve şiirlerinden çıkarılan sonuca göre  pek çok yeri gezmiştir. Hem hikaye oluşturması, tasnif etmesi, hem de iyi br haikaye anlatıcısı olduğunun bilindiğine göre Tufarganlı Abbas, gezgin bir ozan, gezgin aşıklık geleenğinde bir oazandır. Söylediklerine bakılırsa  "Aradım Osman'ı, gezdim Ecem'i / Misr'i İstanbul'u Şam'ı görmüşem" ( Bkz : GÖRMÜŞEM : https://www.edebiyatvesanatakademisi.com/tufarganli-abbas-siirleri/gormusem-11900.aspx) Mıısır Şam ve istanbul arasındaki büyük bir cografyayı gezmiştir.  Bu kadar uzak mesafeelri gezdiği kesin olmasa da bir çok yere gittiği ve gezgin aşıklık geleneğinde yaşayan bir aşık olduğu söylenebilr. 

T. Abbas’ın hakkında yapılan rivayetlere ve diğer belirtilere bakıldığında Halk Hikayeleri tasnif eden bir Ozan olduğu sonucuna varıyoruz. Pek çok nağılların ve  Hikayelerin onun tarafından oluşturulduğuna dair işaretler bulunmaktadır. Halk Hikayelcileri arasındaki söylencelerin yanı sıra “ Abbas ile Gülgez” hikâyesinin kendisi tarafından oluşturulduğuna dair kuvvetli işaretler bulunmaktadır. Tufarganlı Âşıg Abbas ve Gülgez Peri Hikayesi bir anlamda onun hayatını anlatır. Bu hikayenin özeti  şu şekildedir. :  “Tufarganlı çiftçi bir ailenin çocuğu olan Abbas'a pirler rüyasında Tebriz Beylerbeyi'nin kızı Gülgez Peri'yi gösterirler. Bunun üzerine saz çalıp şiir söylemeye başlayan Abbas ailesinin rızasını alarak Tebriz'e gider. Ancak aynı kıza Beylerbeyi'nin başveziri de âşıktır. Pek çok zorluk , engel ve sınavı başaran Abbas, Türk halk hikâyelerinde adaletin de sembolü olan Şahoğlu Şah Abbas'ın da yardımıyla Gülgez Peri'ye kavuşur.” ( PROF. DR. ALİ BERAT ALPTEKİN, ABBAS, Tufarganlı, https://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.co) 
 
Zaten T. Abbas’ın musannif ozanlardan biri olduğuna kuşku yoktur.

Eşref Bey Hikayesin de  T. Abbas tarafından tasnif ve teşkil edilmiş olabileceğini düşünmek gerekir. İçeriğinde pek çok mitolojik unsurların ve Şah Abbas’ın zamanına dair tarihi olayların, destan, mitoloji ve İran Edebiyatına dair pek çok efsaneden telmihler taşıyan Eşref Bey Hikayesni oluşturan kişinin bu kaynaklarda geçen bilgilere haiz biri tarafından tasnif edilme zorunluluğunu ortaya koymaktadır. Halk Hikayeler oluşturduğunu bildiğimiz musannif ozanlar arasında tüm bunları bilebilecek düzeydeki tek kişi Tufarganlı Abbas gibi gözükmektedir. Eşref Bey Hikayesi ile T.Abbas’ın izlerini çakıştıran diğer bir husus da Şah Abbas’ın zamanına dair kuvvetli denkleşmelerdir.

Şiirlerindeki telmihlerden, kullandığı zengin kelime külliyatından, yüksek bir eğitim aldığı, İran ve Arap Hikaye, Efsane, menkıbe,  Destan ve diğer kaynaklardan oldukça yararlandığı, veDivan Edebiyatına kaynaklık eden bilgilerden haberdar olduğu ortaya çıkar.

Abbas’ın hayatı hakkındaki bilgiler, hayatı et-rafında teşekkül eden "Abbas ve Gülgez" isimli halk hikâyesi ile sözlü kaynaklardan elde edilen nakillerdir. Şiirlerinde sık sık Tufargan'dan bahsetmesi, onun Güney Azerbaycan'ın Tufargan şehrinden olduğu görüşünü kuvvetlendirmektedir.

"Tufarganlı Âşıq Abbas", "Tufarganlı Abbas", "Şikest Abbas", "Bikes" gibi mahlasları kullanmıştır.

Abbas, şiirlerinde, hikmetlerden, Atasözlerinden sık sık istifade etmiştir. Şiirlerinde sosyal konuların yanında; vatan sevgisini, birlik ve beraberlik fikrini, ayrılık gibi konuları işlemiştir.
Edebî sanatları kullanmada başarılı olan Abbas'm, şiirlerinde akıcı bir dil vardır.
Âşık Abbas, sadece Güney AZERBAYCAN 'da değil, Anadolu ve Kuzey AZERBAYCAN'da da bilinmekte ve sevilmektedir. O, kendisinden sonra gelen pek çok âşığı tesiri altında bırakmış üstad bir halk şairidir.

Azerbaycan'da müstakil kitapların yanında pek çok antolojide de şiirlerine yer verilen Tufarganlı Âşıq Abbas, Zeynelâbidin Makas tarafından, hayatı, edebi kişiliği ve sanatı ile bir doktora tezinde değerlendirilmiştir.


 

Kaynaklar:
  1. Aşıqlar, Bakı 1960,11–32. Azerbaycan Edebiyyah İncileri/Bayatı, Qoşma, Tecnis, Bakı 1988,
  2. Azerbaycan Edebiyyatı Tarihi, I. Cilt, Bakı 1960,485–491.
  3. Azerbaycan Sovet Ansiklopediyası, I. Cilt, Bakı 1976,11.
  4. Ahmet Caferoğlu, "XVI. Asır Saz Şairlerinden Tufarganlı Abbas", Azerbaycan Yurt Bilgisi, Mart 1932,
  5. Araz Dadaşzade, Abbas Tufarganlı, 72 Şe'r, Bakı 1973.
  6. Paşa Efendiyev, Azerbaycan Şifahî Halq Edebiyatı Bakı 1981,
  7. Paşa Efendiyev, Xalqın Söz Xezinesi, Bakı 1985, 238-240
  8. Fuad Köprülü, "Abbas (Aşıq Tufarganlı)" Türk Halk Edebiyatı Ansiklopedisi 1, İstanbul 1935, 16–18. (Aynı yazı için ba kınız, "Azeri Âşıklarından Tufarganlı Abbas", Türk Amacı 1 (1), Temmuz 1942,3–5).
  9. Zeynelâbidin Makas, Tufarganlı Abbas ve Gülgez Feri Hikâyesi Üzerinde Bir Araştırma, Erzurum 1982, (Yayınlanmamış doktora tezi).
  10. Nizamettin Onk, "Şair Abbas", Karseli,, 4 (37), Ocak 1968, 4-13. Osman Sarıbelli, (Hazırlayan), Azerbaycan Poetry, Moskova, 19-21.
  11. Telli Saz Üstadları, Bakı 1964,11–14. Azerbaycan Aşujları ve El Şairleri I, Bakı 1983, 55-92.
  12. Şahamettin Kuzucular, Eşref Bey Hikâyesi Üzerinde Mukayeseli Bir Araştırma, CÜ, Sivas, ( Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi)
  13. PROF. DR. ALİ BERAT ALPTEKİN, ABBAS, Tufarganlı, https://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.co) 

 

YARA YUZ


Ağlaya ağlaya düştüm yollara,
Yar ayrısı derd ü möhnet, yara yüz.
Derdim oldu evvelkinden beş beter,
Şan şan oldu qara bağrım, yara yüz.

Tutdum yar elinden belke1 sağalam 2,
Sagi3 mestü 4, sagi serxoş, saqi lam,
Çetin, çetin bu yaradan sağalam,
Derd bir oldu, derman doxsan, yara yüz.

Men Abbas'am yara qurban yar üçün,
Doğra bağrnn, kes ciyerim yar üçün,
Yar oldur ki, bu dünyada yar üçün,
Yaxa yırta, zülf dağıda, yara yüz.

1. belki 2. iyileşirim 3. içki dağıtan güzel 4. sarhoşu


 

Şiirleri

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız Sitemize üye olarak ve  bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış