Zileli Ceyhuni ve Hayatı


 

 

ZİLELİ CEYHUNİ

Âşık Ceyhuni, Ceyhuni Baba ve Ceyhuni diye de anılan  Tokat’ın Zile ilçesinde doğmuş  bir ozandır. Asım Bezirci’nin tespitlerine göre  1847’de  Zile’nin Çıkrıkçı mahallesinde  ve  adının verildiği Ceyhuni sokağında [1]dünyaya gelmiştir. Asıl adı Ömer’dir. Babası halen Zile’de varlıklarını sürdürmekte olan  Çördükoğulları sülalesinden Ahmet'tir. [2]

Şair bazı kaynaklar tarafından Çorumlu olarak gösterilmiştir. Asım Bezirci'ye göre onun Çorumlu olarak gösterilmesinin nedeni  Çorumda iken Kahyaoğulları’ndan Meryem adlı bir kadınla evlenmiş olmasıdır.[3]

“Ceyhunî var Nuri çıraklarından” dizesinden de anlaşılacağı gibi  Ceyhun,  Aşık Tokatlı Nuri ’nin yetiştirmiş olduğu saz şairlerinden biridir.[4] Bezirci ve Yardımcı’nın da hem fikir oldukları gibi  mahlasını da ondan almıştır.  

12 telli çöğür çalmakta mahir bir ozan olduğu Ceyhuni, uzun bir müddet  Tokatlı Nuri ile dolaşmış, hatta onunla birlikte Çankırı ve Samsun’da da bulunmuştur.  Bu sayede Erzurumlu Emrah ’ın şairliğine vakıf olmuş, Emrah’ın şiirlerini de belki de Tokatlı Nuri kanalı ile öğrenmiş ezberlemiştir. Emrah’ın çırağı olan Ceyhuni,  Emrah’ın talebesi olan Aşık Tokatlı Nuri  ’nin çırağı olduğuna göre Erzurumlu Emrah  koluna mensup bir halk ozanıdır.  Üstelik Emrah Âşıklık koluna en çok âşık yetiştiren usta ozan olacak, Tokatlı Gedayi, Tokatlı Nuri ile birlikte Emrah âşıklık konunun en usta ozanları arasında görülecektir.

 Üstelik sadece Emrah âşıklık koluna mensup bir âşık olarak kalmamış, Tokatlı Cemâlî, Niksarlı Bedrî, Sivaslı Pesendî gibi saz ve söz ustalarını yetiştirerek  Erzurumlu Emrah Âşıklık kolunun ana dallarından birisi olmuştur. Zileli Ceyhuni,  ustası Tokatlı Nuri’den sonra Emrah koluna en çok âşık dâhil eden âşık olarak dikkati çeker.

Âşık Ceyhuni’nin  ustası  Tokatlı Nuri gibi tasavvufa da meylettiğini gösteren şiirler de söylemiştir. Tasavvuf meylini sadece ustası Nuri’den almadığına dair işaretler de vardır.  Cahit Öztelli’ye göre tarikata da girmiş, Tokat'ta Kadiri Şeyhi Balak Baba'ya intisap etmiştir. [5] Onun Çorumlu olarak bilinmesine de vesile olan Halil Koçak’ın verdiği bilgilere göre : “ Sazının ve eşyalarının Alaca’da hatıra olarak taksim edildiği,   ihtiyarlığına doğru Bektaşi tarikatına geçtiği, başında daima beyaz bir külah bulunduğu,  Aleviler arasında  da bu yüzden hayli şöhret kazandığı[6] [7]anlaşılmaktadır.

Eşinden, A. Talat Onay ve hakkında bilgiler veren diğer kaynaklardan da öğrenildiği gibi gezgin  bir âşık olan Ceyhuni, çevre köyleri, kentleri dolaşmış,  Sivas, Çorum, Yozgat,  Kırıkkale, Ankara, Çankırı, Samsun ve İstanbul’a kadar gitmiştir. Uzunca bir müddet Çorum’da yaşadığı, ilk eşi olan Zileli Şakire’den ayrıldıktan sonra [8] Çorum da Meryem adında bir kadınla evlendiği hatta bu yüzden de Çorumlu zannedildiği de anlaşılmaktadır. A. Talat Onay ve   Asım Bezirci’nin verdiği bilgilere göre de “ Ankara’da iken Vali Faik Memduh Paşa Âşık Cemali ile onu konağına çağırmış, saz çaldırıp  onlara bağışta bulunmuştur.” [9][10]

Kaynakların pek çoğu her nedense onun Çankırı ve Samsun’a da gittiği ve bir müddet buralarda kaldığını belirtmez. Karısının da ifade ettiği gibi evde barkla pek durmayan   Zileli Ceyhuni ’nin ustası Tokatlı Nuri Çankırı’da iken sık sık onun yanına gittiğinden söz etmezler. Tokatlı Nuri’nin Tokat’tan ayrılıp Çankırı’ya daha sonra da Samsun’a gitmesi sonrasında  Zileli Ceyhuni ’nin de sık sık ustasını ziyarete gittiğine dair çok sayıda emare vardır. Nitekim Tokatlı Nuri, 1884’te Samsun’da vefat ettiğinde  Zileli Ceyhuni ’ ustasının cenazesinin başında olmuş, Tokatlı Nuri’nin Samsun’daki Şeyh Kutbettin türbesi civarındaki mezarına defni sırasında da orada hazır bulunmuş, Tokatlı Nuri’den yadigâr kalan eşyaları da alıp Tokat’a getirerek  ailesine teslim etmiştir.[11] [12]

“1940'lı yıllara kadar sağ olduğu bilinen ve geçimsizlik nedeniyle boşadığı  karısı Şakire'den edinilen bilgilere göre; Ceyhuni”  hemen hemen bütün hayatını seyahatle geçirmiş  iri yapılı, uzun boylu, yakışıklı, iyi giyinmeyi seven[13] bir aşık olmuştur.

Mehmet YARDIMCI’ya göre Ceyhuni, gittiği yerlerde sadece kendi şiirleri ile ustaları olarak kabul ettiği  Tokatlı Nuri’nin  Şiirleri ve Ezurumlu Emrah’ın şiirlerini söylemiş, başka ozanların şiirlerine çalmaktan ve söylemekten kaçınmıştır.   Kaynakların verdiği bilgilere göre  kendisi de  Niksarlı Bedri ve Cesuri, Zileli Mevci ve Nagami, Tokatlı Cemali ve Hicri, Yozgatlı Mes’udi ve Seyhuni, Sivaslı Pesendi  gibi pek çok aşığı yetiştirmiştir. [14] Bu çırakları sayesinde de Özellikle, Tokat, Çorum,  Sivas ve  Yozgat’ta çok tanınan bir şair olmuştur.

Ceyhuni, 1912’de Çorum’un Alaca ilçesine bağlı İsa Hacılı köyünde  kalp krizinden ölmüştür.

Ozanlık Detayları 

Bektaşi bir şair olan Ceyhuni, şiirlerinde, hem inançlarını yansıtmış, hem de aşk, doğa, ayrılık  gibi ozan geleneğinin klasik temalarını işlemiştir. Onun şiirlerinde sosyal afetler, salgın hasatlıklar, halkın yaşantısından sahnelere de yer verilmiştir.   Büyük ustası Emrah ve Ustası Tokatlı Nuri  gibi şiirlerinde yer yer  Osmanlıca sözcükleri kullanmış,  tekke ve tasavvuf  unsurları  içeren bazı şiirler ile gazeller ve şarkı türünde de şiirler yazmıştır.

Ceyhuni’nin şiirleri  yazıya geçirilmemiş, A. Talat Onay, Halil Koçak, Cahit Öztelli, ve Asım Bezirci’nin gayretleri ile şiirleri farklı çönklerden ve mecmulardan toparlanmıştır. Şiirleri hakkındaki en  iyi kaynak Çorum’da ele geçen bir cönktür. (Çorumlu, No.6-7; Yeni Türk, No.37; Halk Bilgisi Haberleri, No.9 vb.)

Hakkında yapılan çalışmlar:  Mehmet YARDIMCI'nın "Yüzyıllar Boyu Zileli Halk Ozanları", Fuat KÖPRÜLÜ'nün "Türk Saz Şairleri", Ahmet Talat ONAY "Tokatlı Aşık Nuri" ve "Halk Şiirinin Şekil ve Nevileri", Refik Ahmet SEVENGiL "Yüzyıllar Boyu Halk Şairleri"

Bazı şiirleri ise Halis Turgut , "Halk Bilgisi Haberleri", Şakir Ülkütaşır Yeni Türkü", Halil KOÇAK tarafından "Çorumlu", Haşim Nezihi OKAY tarafından "Folklor" Dergi ve yayınlarında yayımlanmıştır

 

Önemli Halk Ozanlarımız ( İlgilendiğiniz isme tıklayınız )

Kayıkçı Kul Mustafa  Katib , Erzurumlu Emrah  Erzurumlu Aşık Sümmani  ,  Divriğili Deli Derviş Feryadi ,  Aşık Yemini Derviş Muhammet ( Malatya- Arguvan) ,  Aşık Ferrahi ,  Kağızmanlı Hıfzı  ,  Musa Merdanoğlu  ,  Posoflu Aşık Müdami  Deliktaşlı Ruhsati , Âşık Zülali,  Âşık Şenlik,  Ercişli Emrah  ,  Âşık Ardanuçlu Efkari, Şarkışlalı Âşık  Şarkışlalı Talibi Çoşkun ,  Kaygusuz Abdal  ,  Kul Himmet Üstadım , Arapgirli Aşık Fehmi Gür

 

Şiirleri ( BKZ  Zileli Ceyhuni  Tüm Şiirleri )

 

KAYNAKÇA 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış