M. Turhan Tan Hayatı ve Romancılığı


 
 

M. Turhan Tan

 (1886 – 25 Aralık 1939): Tarihi roman yazarı, Milletvekili ve öğretmen

 Sivaslı Alaaddin Paşalar ailesine mensuptur. I. Abdülhamid'in kızı Hibetullah Sultan'la evlenen Alaaddün Paşa'nın torunlarından Sivas eşrafı Ahmet Fethi Bey'in oğludur. M.Turhan TAN’ın Asıl adı Mehmet Samih Fethi’dir.

Turhan Tan babasının görevi nedeni ile bulundukları Diyarbakır’da 1885 (1886?)[1] dünyaya gelmiştir. Liseyi Gümülcine'de ve İstanbul Vefa İdadisinde okumuş, babasından ve özel hocalardan Arapça ve Farsça öğrenmiştir. Babası ölünce döndüğü Sivas'tan hukuk okumak üzere 1902'de İstanbul'a gider. Küçük çalışmalar yaptığı bu yıllarda döneminin genç kuşak şair ve yazarlarıyla arkadaşlık yapmış fakat İstibdat idaresinin katı tutumu nedeni ile Yazı yazanların başına çeşitli sorunlar açıldığından1905'te tekrar Sivas'a dönerek orada öğretmen olarak görev yapmaya başlamıştır.

Sivas Valisi Reşid Âkif Paşa'nın kâtipliğini de yapmakta olan yazar, kendisini himayesi altına alan Reşit Akif Paşa ile birlikte İstanbul ve Mısır'a gitmiştir. 1909 yılında İstanbul'da I. Belediye Dairesi Muhasebe Başkâtibi, 1911'de Üsküp Lisesi Edebiyat Öğretmeni olur. Üsküp İdadîsinde öğretmenken kısa bir süre sonra İstanbul'a dönerek yeniden yazmaya başlar.  S… imzasıyla Tasvir-i Efkâr, Tercüman-ı Hakikat’te Bedrettin Mümtaz adıyla ise  Servet-i Fünun  'da yazıları çıkmaya başlamıştır.  Bu yıllar arasında Samsun ve Amasya'da tahrirat müdürlüğü, Remadiye ve Yalvaç'ta kaymakamlık, Çorum ve Kayseri'de mutasarrıflık yapmıştır.[2]

 Son Osmanlı Meclisi Mebusanında Mondros Milletvekilliği yapmış, Üsküdar mutasarrıfı iken 1922'de idarî görevden ayrılarak sonra Sivas'a tekrar dönmüştür.[3] Milli Mücadele yıllarında Sivas Milletvekili olarak I. TBMM'ne girmiştir.  Fakat bu günleri kısa sürecek yönetici kadroyla uyuşamadığı için hayatını yazdığı yazı ve kitaplarla kazanmaya başlayacaktır.

Bu yıllarından sonra kendini tamamen yazarlığa verir. 1922 yılından sonra oldukça verimli bir yazarlık sürecine girecektir.  1922 yılından ölüm tarihi olan 1939 yılına kadar sürekli roman yazmış yaklaşık olark bir yılda üç roman tefrika ettirmiştir. 1939 M. Turhan Tan imzasını ilk kez Son Saat gazetesinde kullanmaya başlar. Hayat Ansiklopedisinde M.S. imzasıyla tarih ve edebiyat konularında yazılar da yazan M. Turhan Tan,  hemen hemen hepsi tarihi alanlarda olmak üzere, yaklaşık yarısı gazete sayfalarında kalarak kitaplaşamamış 40'a yakın roman yazmıştır.  Bu kitaplarının bir kısmı, Yunancaya, Fransızcaya ve Almancaya çevrilmiştir.

M. Turhan Tan popüler tarihi romanlar yazan edebiyat tarihçilerinin üzerinde pek durmadığı veya durmak istemediği romancılarımızdan birisidir. Bu sebeple hemen hemen unutulmuş, göz ardı edilmiş  veya unutulmuş, sayılabilecek bir romancıdır. Yazdığı tarihî romanların pek zamanında çok sevilerek okunmuş ama literatürde isminden söz edilmekten özellikle kaçınılmış bir yazardır. 

Gazetelerde tefrika edilen romanları  devrin anlayışına göre ağır sayılabilecek bir dille yazılmıştı. Özenli bir sadeleştirme ve romanların aslına sadık kalınarak sadeleştirilen romanları 1940ve 1950 yıllarından sonra yayımlanmaya başlandı.  Selim İleri ,  Mehmet Turhan Tanı tanıtırken ilgili yazısında şu ifadelere yer verir. " Turhan Tan’ın bir özelliği, ele aldığı tarihî dönemi, o çağın tarihçileriyle beslemek gayretidir. ‘Cinci Hoca’da Sultan İbrahim dönemi  Naima’nın tanıklığıyla beslenir. ‘Safiye Sultan’ın sayfalarında dipnotları birbirini kovalar." [4]

M. Turhan tan ve tarihi popüler romancılık konusunda bir tez hazırlayan Gürcan Çağdaş, M.Turhan Tan hakkında şunları dile getirmektedir.  ” Yaşadığı yıllarda büyük bir sessizlik içinde eserler ve fikirler ürettiği için hiçbir zaman kıymeti bilinmemiş bir büyük deha idi. Bu önemli düşünürümüzün bazı eserleri Almanca ve İngilizce gibi dillere de çevrilmiştir. En ünlü eseri önce İngilizce yayınlandıktan sonra Türkçe ilk baskısı 1951′de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi yayınları arasında çıkan Kültür Değişmeleri’dir. Mümtaz Turhan’ın, bundan elli yıl önce yaptığı tespitler önemini korumaya devam ediyor. Bu büyük düşünürümüz, memleketinin meselelerine çözüm bulmak için ömrünü düşünceye ve toplumumuza adadı. Toplumumuz, Mümtaz Turhan gibi düşünürlere kayıtsız kalarak geçen yıllarını boşa harcadığı gibi geleceğini de tehlikeye atıyor. Memleketi tanımayı ve tanıtmayı kendisine dert edinmiş olan büyük düşünürdür.” [5]

Popüler edebiyatın en yaygın türü olan roman alanında popüler tarihi romanlar yazarak hayatını kazanan hayattayken eserleri ilgi gören öldükten sonra da unutulmaya yüz tutan talihsiz romancılarımızdan birisidir. M. Turhan Tan, müstear adıyla tanınan Mehmet Semih Fethi'nin müstear adı asıl adının önüne geçmiş ve bu adla meşhur olmuştur. Derin bir tarih bilgisine sahip olan yazar eserlerini yazarken dipnotlar vererek eserinde anlattığı olayları inandırıcılığını arttırmaya çalışmış,  başkalarından aldığı bilgilerle eserlerini güçlendirmeye gayret etmiştir. Eserlerinde anlattığı olaylar kaynak alınabilecek bilgiler olmasa da tarihi romancılığı sevdirebilmesi adına önemli  bir işlev görmüştür. [6] 

M. Turhan Tan " Sürekli okumuş, araştırmış, kendini geliştirmeye çalışmış bir yazardır. Hareketli yaşamış, gözlem gücünü geliştirmiş, kendini ileriye taşımaya çalışmıştır. Romanları dışında eser inceleme, fıkra, tahlil, hikâye şiir, ansiklopedi maddeleri yazma, biyografi, masal, tercüme gibi edebiyatın pek çok türünde eserler vermiştir. Romanlarında tarihi olaylar ve kişilerin etrafında kurmaca olaylar oluşturmuş, roman türünü halka sevdirmeye çalışmıştır. Yaratıcılıktan uzak eserler vermesinin sebebi tefrikacılık yönünde sabit fikirde kalmış olmasındadır

Mümtaz Turhan’ın ölümünden hemen sonra Hayat Tarih Mecmuası’nda yazılan bir makalede : 
” … Mümtaz Turhan, pek kısır olan son çağ Türk düşüncesinin birkaç şahsiyetinden biridir. Türkiye’nin ve Türk toplumunun Doğu medeniyetinden Batı medeniyetine geçme çabası ve bu çabanın tarih” tahlili üzerinde yapılan ilk ciddi” deneme olan ve yazarın şaheseri sayılan Kültür Değişmeleri’nden sonra, gittikçe daha aktüel mevzuları işledi. Çağdaş medeniyet seviyesine çıkabilmemiz için lazım gelen şartlar üzerinde çalıştı. Ölüm kalım davamız olan bu kalkınma meselesinde, hayale olduğu kadar ümitsizliğe de yer vermeden, tamamen ilmi” ve gerçekçi incelemeler yaptı.” [7]

M. Turhan Tan edebiyata adım attığı ilk yıllarda Servet-i fünun edebiyatından etkilenerek ağır bir dil kullanmıştır. Tasvir-i Efkar, Tercüman-ı Hakikat, Servet-i Fünun, İçtihat, Rebab, Cumhuriyet, Tan vb. gibi gazetelerde makalelerini yayınlamıştır.  Yazdığı romanlarının daha sonra sadeleştirerek, duru ve kolay anlaşılır bir dille yeniden yayımlanmıştır.


ESERLERİ

M. Turhan Tan imzasıyla yazdığı konusunu tarihten olan romanlarıyla tanınır. 30 kadar olan bu tür romanlarının bazısı tefrika hâlinde gazete sayfalarında kalmıştır.
Romanları: Âli Maceralar (1912), Cehennemden Selâm (1928), Sevinç Han (1931), Gönülden Gönüle (1931), Kadın Avcısı (1933), Üç Ay Yatakta (1934), Akından Akına (1935), Cem Sultan (1935), Viyana Dönüşü (1937), Hürrem Sultan 1937), Safiye Sultan (1939), Devrilen Kazan (1939), Hint Denizlerinde Türkler 1939), Krallar Avlayan Türk (1944), Osmanlı Raspotini Cinci Hoca (1962), Cengiz Han (1962). Gezi notları: Avrupa notları (1938), Derlemesi: Timurlenk (1935), Tarihte Türkler İçin Söylenen Büyük Sözler (1936), Tarih Muhasebeleri (1937), Atatürk (1939), Tarihî Fıkralar (1962).

 

ROMANCILAR İLE İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİ

KAYNAKÇA

  • [1] https://www.ikiayayincilik.com.tr/root/a/auth.asp?rsi=aeevs
  • [2] https://www.kitaphaber.com.tr/uc-ay-yatakta-m-turhan-tan-k19.html
  • [3] Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İismler, Elips Yyaınları, ASnkara, 2005, sh
  • [4] SELİM İLERİ, M. Turhan Tan, https://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalEkl
  • [5] Dilek Çetindaş,Popüler tarihi romanlar ve M. Turhan Tan, Erciyes. Ünvr., SBE, Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, 2006 (shf,3 )
  • [6] Dilek Çetindaş,Popüler tarihi romanlar ve M. Turhan Tan, Erciyes. Ünvr., SBE, Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, 2006 (shf,3 )
  • [7] https://www.ikiayayincilik.com.tr/root/a/auth.asp?rsi=aeevs

Edebiyat, Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.
 
  BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com

 

 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış