Mehmet Mahmut Yesari Hayatı ve Edebi yönü


 
 
Mehmet Mahmut Yesari 
 
1895–1945); Mahmut Yesari, romancı ve piyes yazarı.
 

1895'te İstanbul’da veya Elazığ 'da doğmuştur. Doğum yeri konusunda kaynaklar hem fikir değildir. Doğum yeri kimi kaynaklarda Elazığ kimi kaynaklarda ise İstanbul gözükmektedir. Kaynaklardaki çelişkilere bakıldığı zaman İstanbullu olmaları münasebetiyle ve babasının görevi sebebiyle Elazığ’ da doğmuş olması muhtemel gözükmemektedir. Kuvvetli sebeplere dayanarak doğum yerinin İstanbul olduğunu kabul edebiliriz.

 Mahmut Yesari’nin soyadı, büyük dedelerinden gelmektedir. On sekizinci yüzyılın son yarısında şöhret bulmuş hattatlarımızdan Mehmet Esat Efendi, sol eliyle yazdığından[1] dolayı Yesari lakabıyla anılmış Ailesi de bu namı muhafaza etmiştir. Dedesi, Mehmet Esat Efendi Talik yazıda üstat olan bir şair olarak Padişah Üçüncü Mustafa’nın payitaht yıllarında sarayda görev almış meşhur bir hattattır.[2] Hattat Yesârî Mehmed Esad’ın torunu, Hattat Yesârîzâde Mustafa İzzet’in oğlu olan Mahmut Yesârî, [3]öykücü Arif Yesari’nin de babasıdır. Hattat Yesarizadeler Murat Belge’nin ‘İstanbul Gezi Rehberi’ kitabının 202. sayfasında (İletişim Yayınları, 2008) yazdığına göre,  Fatih Camii haziresinde gömülüdür.[4]

Mahmut Yesari Lise öğrenimini İstanbul Lisesinde tamamlamıştır. Lisedeki yıllarında edebiyat ve sanatla uğraştığı yazar ve ressam olmak istediği somut bir şekilde ortaya çıkar. Sanat hayatına daha on beş yaşında iken atılmış, “Gıdık” adlı mizahi bir dergide karikatürlerini yayınlamakla başlamıştır.[5] Yesari’nin lise yıllarındaki esas hedefi resim eğitimi görmek ve bunun için de yurtdışına gitmektir.

Resim öğrenimi için Avrupa'ya gideceği sırada I. Dünya Savaşı patlak verir.[6] Bunun üzerine Güzel Sanatlar Okuluna girerek eğitimini sürdürmek istemektedir. Fakat Birinci dünya savaşı patlayınca okulu bitiremeden askere alınmıştır. Askerlik yıllarında Anafartalar Cephesi’nde görev yapmış, şanslı bir şekilde yüz binlerce askerin öldüğü bu savaştan sağ dönmüştür.  

Savaştan döndükten sonra sanat hayatına karikatürlerle başlar.  1918–1919 yıllarında Diken ve Gıdık dergilerinde karikatürleri yeniden çıkmaya başlamıştır. 1920’lerde ise oyun yazarlığına yönelmiş yazın hayatına da ilgi göstermeye başlamıştır. Bu alandaki ilk ürünü olan Fidan Zehra adlı oyunu uyarlama bir eserdir. Oyunlarının çoğu Darülbedayi tarafından sahnelenmeye başlayınca tiyatro tenkitleri de yazmaya başlamıştır. Gazeteciliğe atıldığı bu yıllarda tiyatro etkinlikleri yapmakta, tiyatro oyunlarını eleştirmekte,  dergi de çıkarmaktadır. 1920- 1921 yıllarında yazılarının çıktığı Yarın adlı dergidir. Daha sonra Reşat Nuri ile birlikte bir dergidir ve 77 sayı çıkmıştır.[7]

Oyun yazarlığından sonra öykü ve roman yazarlığına yönelmeye başlar. [8] İlk öyküleri “Resimli Her şey”, “Yedigün” ve “Yarımay” gibi dergilerde yayımlanır. İlk romanları da gazetelerde tefrika edilmeye başlamıştır. Bu yıllar arasında telif ve uyarlama oyunlar da yazmayı sürdürmektedir.

İlk romanı 1925 yılında yazılmış olan Çoban Yıldızı adlı romanıdır. Bu roman ona geniş bir şöhret sağlar.  Çoban Yıldızı adlı romanını 1927’de yayımlanan Çulluk  adlı romanı izlemiştir. ( bkz Çulluk Romanı Hakkında ve Özeti Mahmut Yesari ) [9]  Bu roman onun en değerli ve en tanınmış romanı olacaktır. Bu tarihten sonra romancı olarak ünlenmeye başlamış ve ünü yaygınlaşmıştır. Pervin Abla adlı romanı ise 1927 yılında ve Çulluk adlı romanının yazıldığı yıl da basılmıştır.

Çulluk adlı romanı Türk edebiyatının işçi konulu ilk romanı olarak kabul edilen ve yazarın en önemli eseri olarak bilinen romanı olmuştur. Bu yıllarda öykü ve romanları  “Yarın”, “Her şey”, “Yedigün”, “Yarımay “ gibi dergilerde dizi halinde yayımlanmaktadır. Hikâyelerinin çoğu kitap olarak da basılmıştır.

Konularını yakın çevresinden, halkın günlük yaşamından alan öykü ve romanlarının yanı sıra günlük gazetelerde edebiyat ve tiyatro konulu kısa tanıtım ve eleştirileri de çıkmayı sürdürmektedir. Devrindeki neredeyse bütün dergi ve gazetelerde yazıları çıkan Yesari hayatını kalemi ile kazanmaya çalışan bir yazar olmuştur.

Tiyatro uyarlamaları da yapmayı sürdüren yazarın yazdığı trajediler komediler de Darülbedayi tarafından temsil edilmektedir. Tiyatro türünde hayli eser veren Yesarı film senaryoları da yazmıştır.

Uzun yıllar bekâr kalan Mahmut Yesari hayatının sonunda doğru yazar Cahit Uçuk ile evlenmiştir. Cahide Üçok ile Mahmut Yesari, Cumhuriyet gazetesinin idarehanesinde tanışmış ve evlenmişlerdi. [10]Mahmut Yesari ondan yirmi yaş büyüktü.  Cahide Üçok ile Mahmut Yesari  İstanbul’da Galatasaray’da oturuyorlardı.  Bu esnalarda Galatasaraylı Futbolcu Necdet ile tanışmış olmalıydılar. Bu yüzden de bu evlilik çok fazla uzun sürmedi. Cahide Hanım Mahmut Yesari ile boşandıktan sonra tekrar ailesinin yanına Antalya’ya dönmüştü. [11]

 Mahmut Yesari, 16 Ağustos 1945 gününe kadar “kalemiyle geçinebilme tasası çekerek”[12]16 Ağustos 1945 günü” Yakacık Sanatoryumu’nda veremden ölmüştü. Çamlıca’da Çataldağı’ndaki aile mezarlığı’nda toprağa verildi.[13]

 Romanları dışında Yakacık Mektupları adıyla bir anılar-hikâyeler kitabı ve Sürtük adlı oyunu en bilinen eserleri olan Mahmut Yesari konularını gerçek haytan alan açık sade bir dille yazan öykülerinde olay önem veren bir yazar olarak anılarımızda kaldı.

EDEBİ YÖNÜ 

Mahmut Yesari,  birçok alanda eserler vermiş bir yazardır. Onun çalışkanlığı ve kişiliği hakkında Ömer Rıza (Doğrul), şunları anlatmaktadır. "Nice nice geceleri karşı karşıya sabahladık, fakat iş masası etrafında! Yesarî çalışmaya başladı mı, mutlaka sabahlar! Sabahtan akşama kadar çalışmamasının sebebi, günün gürültüsüdür. Fakat gecenin sessizliği ve huzuru kafasını ve kalemini işletir ve Yesarî bütün gece yorulmadan, yorulursa dinlenmeden yazı yazar!"Yesarî'nin en çok muvaffak olan romancılarımızdan, dilimizi zenginleştiren ve edebiyatımızı kuvvetlendiren muharrirlerden olduğunu, eserleri ispat eder. Bu eserlerin samimi bir rağbet gördüğünü, karileri (okurları) tarafından ne kadar iyi takdir edildiğini ve sevildiğini yakından gördüm. Kendim de bu karilerin sınıfında bulunmakla bahtiyarlık duyarım."  
Birçok türde eserler vermiş ama özellikle Çulluk adlı romanı sayesinde romancı olarak daha çok tanınmıştır. Çulluk, Mahmut Yesarî'nin en önemli romanı kabul edilmektedir. Çulluk, İstanbul'da Cibali Tütün Fabrikası'nda, daha sonra da Anadolu'da bir köyde geçen olaylara dayalı olarak fabrika işçilerini çalışma biçimlerini fabrikayı, işçilerin yaşam koşullarını, insan ve iş ilişkilerini gerçekçi çizgilerle sergilemiştir. Roman bu yönüyle Orhan Kemal'den çok daha önce  işçi sorunlarını dile getiren bir roman yazmış, Sadri Ertem ‘in yazdığı Çıkrıklar Durunca [14]adlı roman ile birlikte Türk Edebiyatının ilk sosyal gerçekçi romanı olarak anılmıştır.  Çulluk ve Çıkrıklar Durunca adlı romanlar edebiyatımızda toplumsal gerçekçilik akımını başlatan romanlar olarak kabul edilir.

 Çoban Yıldızı adlı romanı ile ün kazanmıştır.  1925.  Pervin Abla adlı romanı da önemli eserlerindedir. Bu romanında 1927. İstanbul'un yarı kentli yarı köylü insanları ile bohem çevrelerinde yaşanan olayları anlatmıştır.  Su Sinekleri adlı romanında 1930'lu yıllarda, sinema delisi kızların öykülerini dile getirmiş[15] ve başarılı ruhsal çözümlemeler yapmıştır.

Mahmut Yesarî toplumdaki yaklaşımı roman ve hikâyelerine aktarmış, çağına ait olayları gözlemci bir yaklaşımla eserlerine yansıtmıştır. Roman ve hikâyelerinde hayattan alınmış sahneler çoktur. Romanları hikâye ve tiyatrolarına göre daha romantiktir. [16]

Yazar Selim İleri  Mahmut Yesari'nin romancılığı hakkında şöyle bir değerlendirmede bulunur. " Mahmut Yesarî'nin romancılık anlayışı Hüseyin Rahmi'den uzak izdüşümlerle, Reşat Nuri yatkınlığı ve Aka Gündüz kardeşliğiyle, okura roman sanatını âdeta bir an önce sevdirmek arzusunda odaklandırılabilir. O yıllarda böylesi romancılara 'halk romancısı' denmiş. Romanın, roman okumanın toplum hayatına, ferdin hayatına anlam katacağına gerçekten güvenilmiş. Sevda İhtikârı (1934) çalışma hayatına atılmış genç kızlarla delikanlıların yeni toplumda birbirlerini tanıma fırsatına eğilir. Sağanak Altında (1943) kadın-erkek ilişkisinin problemli yönlerini tahlil ederek, roman okuruna kişisel sorunları için yanıtlar getirir. Dağ Rüzgârları (1939) onmaz acılardan sonra yaşama sevincine yeniden çağrıdır.Sevgi, merhamet dolu, okur yetiştirmeye özlemli bu romancılığı Nihat Sami Banarlı şöyle yorumluyor:"Umumiyetle aşk maceraları, kadın-erkek yakınlaşmaları etrafında yazılan bu romanlarda hissî ve romantik sahnelerden ziyade, renk değiştirmekte olan bir cemiyetin hayatını karikatürize eden, meraklı ve realist özellikler vardır."[17]

Cevdet Kudret yazarın  Çulluk adlı romanı için şöyle bir değerlendirmede bulunmuştur.  "İstanbul'un bir tütün fabrikasında  ve adı verilmeyen bir Anadolu köyünde ve o devirde hemen hemen hiç değinilmeyen fabrika ve pek az değişen köy çevrelerini ele alması bakımından dikkate değer." 

Gazetelerde, piyeslere ve temsillere ait tenkitleri çıkmış, birçok fıkraları yayınlanmıştır. Anlaşılan bir dili ve usta bir anlatımı vardır. Hayatının sonuna kadar çeşitli dergi ve gazetelerde yazı hayatını sürdürdü. 

Eserlerinden bazıları 

  • Çoban Yıldızı (1925), 
  • Çulluk(1927),
  • Pervin Abla (1927),
  • Ak Saçlı Genç Kız (1928),
  • Su Sinekleri (1932),
  • Ölünün Gözleri (1933),
  • Tipi Dindi! (1933),
  • Dağ Rüzgarları (1939),
  • Gece Yürüyüşü (1944),
  • Yakacık Mektupları (1938),
  • Bay-Bayan,
  • Telli Turna.
  • Bağrı yanık Ömer
  • Nasıl Mason Oldum?
  • Sürtük (Tiyatro )
  • Geceleyin Sokaklar.
  • Bahçemde Bir Gül Açtı (roman, 1932),
  • Kırlangıçlar (roman, 1930),
  • Su Sinekleri (roman ) 
  • Tipi Dindi (roman, 1933),
  • Yakut Yüzük (roman, 1937),

ROMANCILAR İLE İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİ


KAYNAKÇA 

  • [1] Bkz: İlhan Ayverdi, ‘Kubbealtı Lûgatı/ Misalli Büyük Türkçe Sözlük’, cilt 3, sayfa 3459
  • [2]  https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=5146
  • [3] Orçun Üçer,Mahmut Yesari’den Acı Tatlı Hikayeler, https://www.aksam.com.tr/ 10 Ağustos 2012
  • [4] Orçun Üçer,Mahmut Yesari’den Acı Tatlı Hikayeler, https://www.aksam.com.tr/ 10 Ağustos 2012
  • [5]  Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İsimler, Elips Yayınları, Ank, 2005, Shf, 580
  • [6] Behçet Necatigil, Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü’, Varlık Yayınları, 1985
  • [7]  Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İsimler, Elips Yayınları, Ank, 2005, Shf, 580
  • [8] https://www.edebiyatvesanatakademisi.com/edebiyad/631-cumhuriyet_ilk_dönem_romancilar
  • [9] https://edebiyatvesanatakademisi.com/kitap-ozetleri-ve-elestirileri/culluk-romani-hakkinda-ve-ozeti-mahmut-yesari/33699
  • [10] Ş. Kuzucular, Cahit Uçuk Cahide Üçok,.edebiyatvesanatakademisi.com/edebiyatlar.aspx?id=22
  • [11] Ş. Kuzucular, Cahit Uçuk Cahide Üçok,.edebiyatvesanatakademisi.com/edebiyatlar.aspx?id=22
  • [12]  Selim İleri, Unuttuğumuz Mahmut Yesarî, zaman.com.tr/yazar.do?
  • [13] https://www.msxlabs.org/forum/edebiyat-tr/306504-mahmut-yesari-mahmut
  • [14] Çıkrıklar Durunca Romanı ve Özeti Sadri Ertem, https://www.edebiyatvesanatakademisi.com/
  • [15] Selim İleri, Unuttuğumuz Mahmut Yesarî, zaman.com.tr/yazar.do?
  • [16]  Şevket Toker, Romancı yönüyle Mahmut Yesari, Bornova, İzmir : E. Ü. Edebiyat Fakültesi, 1996.
  • [17]  Selim İleri, Unuttuğumuz Mahmut Yesarî, zaman.com.tr/yazar.do?

 
Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış