Necati Cumalı Hayatı Romancılığı Şairliği


 

Necati Cumalı

Yazıda Necati Cumalı ‘ın hayatı, doğumu, ölümü, çocukluğu, gençliği, evliliği, öğrenimi, eğitim yılları, ailesi, çalıştığı işler, mahkûmiyeti,  yazarlığı, eserleri,  romanları,  Orhan Kemal ‘in edebi kişiliği,  etkilendiği yazarlar, siyasi kişiler ve düşünceler, Orhan Kemal ‘in etkilediği yazarlar, işlediği konular, Türk edebiyatındaki yeri, Orhan Kemal ‘in eserlerinden alıntılar, anekdotlar,  anlatım tekniği, bakış açısı, romanların  tekniği, romanlarının  türü, eserleri, eserlerinin basım yılı ,basım hikâyesi, eserleri ile biyografisi arasındaki alakalar, aldığı ödüller  vb incelenmiştir.
 
HAYATI VE ÇOCUKLUK YILLARI 

Cumhuriyet Dönemi şair ve yazarlarından birisi olan Necati Cumalı, 13 Ocak 1921Yunanistan'ın sınırları içinde bulunan Florina'da doğmuş, 80 yaşında iken 10 Ocak 2001, İstanbul'da ölmüştür.

Necati Cumalı Balkan Savaşları'ndan sonra Yunanistan'ın eline geçerek Osmanlı Devleti sınırları dışında kalan Yunanistan’daki Florine ( Cuma ) kasabasında 13 Ocak 1921 yılında dünyaya gelmişti. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra  yapılmış olan atı Trakya Türkleri ile Batı Anadolu Rumları arasındaki mübadele yıllarında 1923 Türkiye’ye göçe dip Urla’ya yerleşmiş çiftçi bir ailedir. Babasının adı Mustafa Bey annesinin adı Fıtnat Hanım’dır. Necati Cumalı, bu ailenin altı çocuğundan en büyüğüdür.

Ailesinden dinlediği Makedonya hikâyelerini aldığı notlar ve yaptığı birkaç ziyaret sayesinde, yazdığı "Makedonya 1900"de yer alan Dila Hanım hikâyesi ile filmleştirecek "Viran Dağlar"da ise, babasının dayısının oğlu Zülfikar Bey'in hikâyesini anlatacaktı.

 Necati Cumalı  İlkokulunu Urla’da bitirdikten sonra İzmir Erkek Muallim mektebinin ortaokuluna giderek bu okuldan mezun oldu.  Okul yıllarında ailesi ile birlikte çiftçilik yapıyor, yaz aylarında ve boş kaldığı vakitlerde onlara yardım ediyordu. Tütün tarlalarında çalışırken Urla’daki köylülerin ve çiftçilerin yaşam mücadelelerine özlemlerine, dertlerine aşklarına gelenek ve göreneklerine şahit olmuştu. Necati Cumalı bu günlerinde gözlemlediklerini daha sonraki şiirlerinde romanlarında öykü ve romanlarında malzeme olarak kullanacaktı. Lise öğretimini yatılı İzmir Atatürk Lisesi'nden 1938 yılında mezun olarak tamamladı. [1] İzmir Atatürk Lisesi'nde okudu­ğu yıllarda edebiyata ilgi duydu. Şiirler yazıyor ve bunları Urla'daki bir dergide yayımlıyordu.[2]

Liseden sonra önce İstanbul Hukuk Fakültesine girdi.  İlk şiirlerini Urla Halkevi dergisinde yayımlayan Necati Cumalı Fakülte yıllarında da edebiyat olan ilgisini sürdürmüştü. Daha sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne giderek bu fakülteden mezun oldu.  (1941).

ÇALIŞMA HAYATI 

Ankara Hukuk Fakültesi'nde okudu­ğu yıllarda (1939-41) Orhan Veli, Nurullah Ataç gibi şair ve yazarlarla dostluk kurmuş, Orhan Veli'nin şiir anlayışından etkilenmişti. Mezun olduktan sonra Milli Eğitim Bakanlığı yayın müdürlüğünde daha sonra da Ankara'da Toprak Mahsulleri Ofisi'nde (1941-1942) çalıştı. 1943 yılında askere giden Cumalı askerlik dönüşünde Ankara’ya yerleşti. 1945-1948 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü’nde çalışmaya başlamıştı. Bu yıllarda  Cahit Sıtkı Tarancı  ile Ankara’da bir ev kiralamışlar ve birlikte kalmışlardı. [3]  Bu yıllarda görevi nedeni ile  Nurullah Ataç  , Sabahattin Eyüboğlu ve  Ahmet Hamdi Tanpınar ile tanışma fırsatı buldu.

Bir müddet Ankara Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’ne bağlı Devlet Tiyatrosu Operası Yayın İşleri biriminde (1945-1949) görev aldı. Bu yıllarda Kızılçullu Yolu (1943),   yayımladı. Bu yıllarda ard arda üç şiir kitabını yayımladı.   2. Harbe Gidenin Şarkıları (1945), 3. Mayıs Ayı Notları (1947) Bu eserlerinden sonra kendisini düz yazıya vermeye başlamış, oyun, öykü ve roman üzerinde de yoğunlaşmaya başlamıştı. [4]

1948’de Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’ndeki görevinden ayrılarak avukatlık stajı yapmak için İzmir’e gitti.

Daha sonra Urla ve İzmir’de avukatlık yaptı. 1948-1957 bu yıllar arasında İzmir ve Urla’yı yeniden gezmiş, çocukluk yıllarından da bildiği izlenimlerle birleştirerek, Susuz Yaz, Tütün Zamanı ( Zeliş ) gibi romanları ile öykü ve oyunlarında aktardı.. 

 (1950-1957). Paris Basın Ataşeliği memurluğu (1957-1959) ile İstanbul Radyosu redaktörlüğü,  1956’da İzmir’de, Ara Tiyatro’sunu kurarak yöneticiliği gibi işlerinden sonra (1959-1963) tamamen serbest yazarlığa yöneldi ve İstanbul’a yerleşti. [5] 1957-1959 yıllarında Türkiye'nin Paris Büyükelçiliği Basın Ataşeliği'nde çalışmıştı.[6] Fakat maddi imkânsızlıkları nedeni Paris’te en fazla bir yıl kalabilmişti.

Türkiye’ye dönen Cumalı 1959 - 1963 yıllarında İstanbul Radyosu'nda redaktörlük yaptı.[7]  1960'ta Berin Teksoy’la evlendi; 1963-1965 arasında eşinin Dışişleri’ndeki görevi nedeniyle  Tel-Aviv'e, sonra da Paris'e gitti. Bundan sonraki yıllarda yurt dışı gezilerine çıkan yazar, edebiyat çalışmalarını aralıksız olarak sürdürdü. 1963 ten sonra devlet görevlerinden emekli oldu. 1963 yılından itibaren hayatını yazarak kazanmaya başlayan Necati Cumalı 1970 yılına kadar Urla’da serbest avukat olarak çalıştı ve boş zamanlarında kendini edebiyata verdi.

1970 yılında İstanbul’a yerleşti. 1970 ten sonrası hayatının geri kalan kısmını İstanbul’da tamamladı. 

Cumalı, sonraki yıllarda yaşamını roman ve oyun yazarlığı ile sürdürdü. 1992’de, Necati Cumalı da 70 yaşında iken TYS, Oktay Akbal'ın başkanlığında. Necati Cumalı için 13 Ocak 1992 günü Karaca Tiyatrosu'nda "Necati Cumalı Gecesi"  bir tören olarak düzenledi. Ayrıca Türk Dili Dergisi 992 yılının Mayıs ayındaki 30. Sayısını Necati Cumalı sayısı olarak yayımlandı.[8]

Yugoslavya, Bulgaristan, ABD, Sovyetler Birliği, İran, Yunanistan ve Çekoslovakya'dan davetler aldı ve bu ülkelere ziyaretler gerçekleştirdi.[9]

Öykü ve romanlarından önemli bir kısmı filme alındı.  Tiyatro oyunları yıllarca sahnelenip televizyona ve sinemaya uyarlandı. Eserleri peş peşe baskılar yapan, yabancı dillere çevrilen Necati Cumalı çok sayıda da ödül aldı. 

10 Ocak 2001 tarihinde yakalandığı karaciğer kanserinden kurtulamayarak İstanbul'da hayata veda etti. [10]

NECATİ CUMALI'NIN EDEBİ KİŞİLİĞİ

ROMAN ÖYKÜ VE OYUN YAZARLIĞI 

Necati Cumalı, edebiyata yalın şiirlerle ve güçlü Sabahattin Ali etkileri taşıyan hikâyelerle girmiş, giderek özgün bir soluk oluşturmuş usta bir Türk edebiyatçısıdır. Yaklaşık altmış yıl boyunca şiir, öykü, roman, oyun, deneme, inceleme ve günceleriyle edebiyatın hemen her alanında eser verdi. Oldukça üretken bir yazar ve şair olarak edebiyatımızda haklı bir şöhret buldu.

Kimi eserlerinde vakaları anlatırken Ahmet Mithat Efendi gibi kişisel görüşler ileri sürmesi gibi teknik kusurlara da düşmüştü.  Buna rağmen gerçekçi, tutarlı vaka dizgileri,  mantıklı ve sağlam betimlemeleri gerçek hayatın özelliklerini yansıtan yaklaşımları ile başarıl bir roman, öykü ve oyun yazarı oldu. Geleneksel motifleri ve gerçekmiş hissi uyandıran olay yazılarını çağdaşları gibi siyasi amaçlar gözeten tek taraflı yaklaşımlar sergilemeden yazdı. Köy ve köylü sorunlarını ele alırken gerçekçiliği sadece köylüyü devlete kışkırtacak veya  sadece en uçtaki kötü örnekleri ortaya koyacak şekilde yazmadı. Yapaylığa düşmeden, siyasi amaçlara alet etmeden, illaki devlet ve rejime kışkırtma amacı gütmeden olayları gerçek hayattaki gibi doğal düzlemlerinde olumlu ve olumsuz yanları ile birlikte ortaya koymaya çalıştı.  . 

Köy konulu roman ve öykülerinde sorunları abartmadan ideolojik yaklaşımlara alet etmeden, şişirip, karalamadan ele aldı. Sorunları rejim  sorunu haline getirmeye kalkışmadan yansız, bir tutumla ve doğal bir yaklaşımla ortaya koydu.

Vakaya dayalı yazılarındaki tip ve karakterler, abartısız ve gerçek hayatta yaşamış hissi veren doğal özelliklere sahip sıradan insanlardır. Tiplemelerinde destansı epik tipler ve karakterler bulunmaz, Tiplemeleri duyguları, davranışları, eylem ve tavırları ile uçlardan kişiler değildir.  Kişiler gerçek hayta gördüğümüz tiplerdir. Necati Cumalı, az rastlanılan, sivri olay ve kişileri konu etmeden, uç noktalarda aranan bir gerçekçilik anlayışından uzak bir  gerçekçilik içinde kaldı.

Necati Cumalı, köylüyü ideolojik obje olarak görmeden köylünün  kusurlarını, zaaflarını ya da erdemlerini  gerçekçi bir yaklaşımla ortaya koymuş, köylü yaşadığı doğal ortamı içinde töreleri, değer yargıları, duyguları ve inançlarıyla sadelikle yansıtmasını bilmiştir. Romanlarında Batı Anadolu köylüsü ve kasabalısının hayatı, hayat mücadelelerini kendi yaşantısından ve gözlemlerinden de faydalanarak Batı Anadolu köylülerinin doğa, yoksulluk, devlet ve yöneticileri ile olan ilişkilerini ele aldı.  Mesajlarını Uzlaşmacı bir bakış açısıyla köylüyü başkaldırıya sevk etmek amacıyla değil, devletin köylü üzerinde bir daha düşünmesini sağlamaya gayret eden, köylü ve köylünün sorunlarına çözüm bulunmasını bekleyen,  bir anlayışla aktardı.

Gerçekçiliğin gerçek koşulları olan  sadelik, doğallık ve doğruluktan ayrılmadan roman ve öyküler yazdı.  . Kişilerini dar, basit dünyaları içinde anlattı. Tiplemelerin eylemlerini realiteye uygun olarak yansıtmayı başardı.

Eserlerindeki tipler karakterler, olaylar ve duygular tanıdık, bildik yadırgamadığımız hayretler içinde kalmadığımız,  olay, tip ve konular oldu. .  Necati  Cumalı , okumuş şehir insanının önyargılarından uzak, ideolojik ve şartlanmaları düşünmeyen, alabildiğine doğal ve yansız kalmayı başaran, bunu yaparken de özgün ve doğal kalmayı bilen ve böyle yazabilen ender yazarlardan oldu.

Tütün Zamanı" (1971'de Zeliş adıyla), "Yağmurlar ve Topraklar", "Acı Tütün" romanları bu ürünlerin en başarılıları arasındadır. "Ay Büyürken Uyuyamam" adlı öykü kitabında Anadolu insanının cinsel bir tablosunu çizdi. Öykü, roman ve oyunlarından bazıları sinemaya da uyarlandı. Oyunları en çok sahnelenen Türk yazarlarından birisi olmayı başardı. Necati Cumalı, hikâyelerinde Anadolu’da yaşayan bir aydının gözlem ve izlenimleri, hatıraları  ile anlatmayı tercih eden bir yazar oldu.

Oyunlarında da toplum dertlerini ele alarak oyunlarını genellikle, aşk, evlilik , kadın-erkek ilişkileri etrafında yazdı.


ŞAİRLİK YÖNÜ 

İlk şiirlerinden başlayarak yalın, aydınlık anlatımlı, lirik şiirler yazmış şiirlerini Varlık, Servet-i Fünun - Uyanış, Yeni İnsanlık gibi dergilerde yayımlamıştır.

 “Harbe Gidenin Şarkıları “kitabıyla toplum sorunlarına duyarlık gösteren şiirleri ile dikkati  çekmeye başlar. Buna rağmen sevinç, özlem, kuruntu, aşk, gibi bireysel konuları işleyen şiirler yazmayı da sürdürmüştür 

Garip kuşağı denilen 1940 sonrası dönemin şairlerinden olan Cumalı ölçü olarak serbest şiir tercih ederken orta tabaka insanlarının aşk, sevinç, özlem gibi bireysel sorunları ile çağın toplumsal sorunlarını irdeleyen konular arasında gidip gelen şiirler yazmıştır.

1960-1965 arasındaki şiirlerinde dönemin siyasal ortamının etkilerini yansıtan, kavga şiirlerine yer vermiştir. Bu tarihten sonra yazdıklarını Başaklar Gebe (1970), Ceylan Ağıdı (1974), Aç Güneş (bütün şiirleri, 1980), Tufandan Önce (bütün şiirleri, 1983), Aşklar Yalnızlıklar (toplu şiirleri, 1985), Kısmeti Kapalı Gençlik (bütün şiirleri, 1986) adlı kitaplarda toplamıştır.

Cumalı,  hemen hemen her türde eser vermiş üretken bir yazardır. 1955'ten sonra şiirin yanı sıra öykü, roman ve tiyatro türlerine de yöneldi. “ Şiirsel dili ve ayrıntıları ustaca kullanmasıyla kendini kolayca okutturmayı ve kabul ettirmeyi başarıyordu.”
ESERLERİ

Şiir kitapları:

1. Kızılçullu Yolu (1943), 2. Harbe Gidenin Şarkıları (1945), 3. Mayıs Ayı Notları (1947), 4. Güzel Aydınlık (1951), 5. Denizin İlk Yükselişi (İlk üç kitapta yer alan şiirle­rin tamamı, 1945), 6. imbatla Gelen (1955), 7. Güneş Çizgisi (1957), 8. Yağmurlu Deniz (Son iki kitabın 2. baskısı ve yeni şiirleri, 1968), 9. Başaklar Gebe (1970), 10. Ceylân Ağıdı (1974), 11. Aç Güneş (Bütün şiirleri, 1980), 12. Bozkırda Bir Atlı (1981), 13. Yarasın Beyler (1982).

Hikaye kitapları:
1. Yalnız Kadın (1955), 2. Değişik Gözle (1956), 3. Susuz Yaz (1962), 4. Ay Büyürken Uyuyamam (1969), 5. Makedonya 1900 (1976), 6. Kente inen Kaplanlar (1976), 7. Dilâ Hanım (1978), 8. Revizyonist (1979), 9. Yakubun Koyunları (1979), 10. Aylı Bıçak (1981).

Romanları:

1. Tütün Zamanı ( Zeliş )(1959, 2. baskısı Zeliş adı ile, 1975, 1979), 2. Yağmurlar ve Topraklar (1973), 3. Acı Tütün (1974), 4. Aşk da Gezer (1975).

Oyunları:

Bunların sayısı onsekiz olup altı kitapta toplanmıştır. 1. Boş Beşik, 2. Ezik Otlar, 3. Vur Emri, 4. Susuz Yaz, 5. Tehli­keli Güvercin, 6. Yeni Çıkan Şarkılar, 7. Nalınlar, 8. Masallar, 9. Kaynana Ciğeri, 10. Derya Gülü, 11. Aşk Duvarı, 12. Zorla İspanyol, 13. Gömü, 14. Bakanı Bekliyoruz, 15. Kristof Ko-lomb’un Yumurtası, 16. Mine, 17. Yürüyen Geceyi Dinle, 18. İş Karar Vermekte.
Denemeler:
1. Niçin Aşk (1971), 2. Senin İçin Ey Demokrasi (1976), 3. Etiler Mektupları (1982).

Diğer eserleri:
1. Langston Hughes’ten Şiir Tercümeleri (1961), 2. Appollanaite’den Şiir Tercümeleri (1965). Susuz Yaz hikâye­si hem tiyatroya uygulandı, hem de filme çekildi. Dilâ Ha­nım hikâyesi de filme alındı (1978). Boş Beşik oyunu filme alındı (1955). Yağmurlu Deniz adlı sür kitabı ile TDK 1969 Şiir Ödülü aldı. Değişik Gözle kitabı ile 1957, Makedonya 1900 kitabı İle de 1977 Salt Faik Hikâye Armağanı’nı kazan­dı.

Ödülleri

  • 1957 Sait Faik Hikaye Armağanı (Değişik Gözle adlı kitabıyla)
  • 1969 Türk Dili Kurumu Şiir Ödülü (Yağmurlu Deniz adlı kitabıyla)
  • 1984 Yeditepe Şiir Ödülü (Bütün Şiirleri I ile,  Tufandan Önce)
  • 1995 Yunus Nadi Ödülü
  • 1995 Orhan Kemal Ödülü: Viran Dağlar romanı ile
  • Ömer Asım Aksoy Ödülü
  • 1977 Sait Faik Hikâye Ödülü: 1957 ve Makedonya 1900 kitabıyla 
  • 1981 Kültür Bakanlığı Tiyatro Ödülü: Dün Neredeydiniz? adlı oyunu ile 

Şiirleri


KAYNAKÇA 

  • [1] DOÇ. DR. MUTLU DEVECİ, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/cumali-necati
  • [2]  Temel Britannica, Necati Cumalı Maddesi,
  • [3] DOÇ. DR. MUTLU DEVECİ, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/cumali-necati
  • [4]  Ahmet Miskioğlu, Necati Cumalı Üstüne, Türk Dili Dergisi, Yıl 14, Cilt 14- , Sayı 83 Mart Nisan, 2001
  • [5] Şahamettin Kuzucular, Necati Cumalı Hayatı Edebi Kişiliği Şiirleri https://www.edebiyatvesanatakademisi.com
  • [6] Aktaş, Şerif (1989). “Necati Cumalı”. Türk Dili. S. 454. s. 197-202.
  • [7] Temel Britannica, Necati Cumalı Maddesi,
  • [8]  Ahmet Miskioğlu, Necati Cumalı Üstüne, Türk Dili Dergisi, Yıl 14, Cilt 14- , Sayı 83 Mart Nisan, 2001
  • [9] Anonim, Necati Cumalı Biyografi, biyografi.info/kisi/necati-cumali, son erişim- 12-09 2013
  • [10] https://tr.wikipedia.org/wiki/Necati_Cumal%C4%B1
 
Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış