Reşat Enis Aygen Hayatı ve Sanatı


 

Reşat Enis Aygen

HAYATI

(1901–1984); Romancı. İstanbul’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ana-dolu”da (Fethiye, Muğla, Burdur, Antalya, Çanakkale), lise tahsilini de İstanbul’da yaptı. İstanbul Yüksek Ticaret Mek-tebi’nde okurken eğitimini yarıda bırakıp gazeteciliğe başladı (1930). Çeşitli gazetelerde, muhabir sekreter, yazı işleri müdürü olarak görev aidi- Anadolu Ajansı İstanbul Bürosu’nda memur iken 1968′de emekli oldu. https://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/631-cumhuriyet_ilk_d%C3%B6nem_romancilari(_1923_1940_).html

Adlî muhabirlik yaparken edindiği izlenimlerini hikâyeler hâline getirerek” Kılıcımı Sürüyorum “ adı altında neşretti (1930). Bu kitapta ayrıca Kurtuluş Savaşı hikâyeleri de vardır. Reşat Enis daha çok romanları ile tanınmıştır. Bu eser lerde İstanbul’un kenar mahalleleri, gecekonduları, Beyoğ­lu ve Galata’nın fuhuş ve sefahat âlemleri realist bir biçim­de anlatılır. İyi bir gözlemcidir. Olaylar arasında bağların gevşekliği, kahramanlarını iyi işleyemeyişi tasvire fazla yer vermesi gibi kusurlarından dolayı ikinci sınıf bir sanatkâr olmuştur. Son romanlarında Anadolu insanının problemleri İle işçi meselelerini işlemiştir. https://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/631-cumhuriyet_ilk_d%C3%B6nem_romancilari(_1923_1940_).html

lk kitabı olarak bilinen "Afrodit Buhurdanında Bir Kadın " genel ahlaka aykırı olduğu için basıldıktan 4 gün sonra Kültür Bakanlığınca toplatılmıştır. Böylece Dünya edebiyat tarihinde en çabuk ve en çok kitabı toplanan yazar unvanını almıştır. Babasının görevi nedeniyle, 1914-1918 yılları arasında Akdeniz bölgesinin bir çok bölgesini gezdi ve bu bölgede edindiği izlenimleri eserlerine köy romancılığı şeklinde aktardı.


REŞAT ENİS AYGEN'İN SANATÇI KİŞİLİĞİ

1934 yılında Sovyet Yazarlar Birliği toplumsal gerçekçiliğin programını çizmiş Maksim Gorki önderliğinde genel kuramlarını ortaya koymuştu. Bu ilkelere göre devrimci romantizm, çelişki, olumlu kahraman, çilecilik ve sömürüdür. Bu kavramlara dayalı olarak işlenecek konular ilerde gerçekleşecek olan sosyalist devresine hazırlık amacı taşıyan sosyalist düşünceleri işleyeceklerdir. Edebi anlamda oluşturulan bu fikri zemin sosyalist devrime insanları yatkın ve meyilli hale getirmek ilkesine göre ele alınacaktır.

Ülkemizde bu ilkeleri eserlerinde ilk işleyen yazarlarımızdan birisi de Enis Aygen olmuştur. Enis Aygen bu ilkelerin bazılarını romanlarında ve yazılarında uygulamış bir yazarımızdır. ( Mehmet Soğukömeroğulları, Reşat Enis Aygen'in Romanlarında Toplumcu Gerçekçilik, Gaziantep Ünvers. Sosyal bilimler Enst. Yüksek Lisans Tezi,  Shf. 1( Önsöz) Temmuz, 2006)

Enis Aygen gerçekçi bir yazardır. Bu sanat akımına göre nasıl görünürse görünsün olay, kişi, mekân ve nesneleri olduğu gibi aktarmak anlayışı gerçekçiliğin temel ilkeleridir. Enis Aygen eserlerinde bu anlayışı yürütmeye çalışan bir yazar olmuştur. Fakat gerçekçilik akımı romantik gerçekçilik, eleştirel gerçekçilik, politik ve apolitik gerçekçilik olarak sınıflandırılabilir. Sosyalist yazarlar gerçekciliği, politik bir yaklaşımla ele almışlar, sömürü, düzenin bozukluğunu, sistemin hatalarını göstermeye yönelik sosyalist düşüncelerin haklılığını ortaya koyacak şekilde ele alarak uygulamışlardır. Sosyalist gerçekçiler, politik bir yaklaşımla, eleştirel ve sorgulayıcı tavırlara girmişlerdi. Reşat Enis Aygen de gerçekçiliği bu noktadan ele alan bir yazar olmuştur.

Attilâ İlhan’ın deyişiyle “fedailer mangası”nın en ateşlisi ise Reşat Enis’tir. Reşat Enis romanında biçimle ilgilenmemiş, içeriğine önem vermiştir. Reşat Enis, 1937’de yayımlattığı Afrodit Buhurdanında Bir Kadın romanından önceki kitapları, gazete yazıları ve ille de sert üslubu ile  asıl ününü bu romanından sağlamıştır. Bu roman kendi kulvarında– döneminin en çok satanı olma başarısını göstermiştir.

Onun romanları ve romancılığı konusunda bir yazı hazırlayan A. ÖMER TÜRKEŞ yazısında şu şekilde bir değerlendirmede bulunur. ""Reşat Enis; toplumun tepesindekilerden kaynaklanan felaketleri art arda sıralayarak, neredeyse bir facialar antolojisi yaratır... Eserini yoksulluk ve bu yoksulluğun yarattığı insani zaaflar üzerine kurulmasına rağmen, Reşat Enis’in berrak bir bakış açısıyla yazdığı söylenemez; zengin kesimlere, siyasetçilere, bürokratlara duyduğu öfke çırılçıplak ortada, ama yoksul insanlara, çalışan kadınlara bakışı da o denli katı. Mesela işçi kadının fahişe olmasına ramak kalmıştır. Osmanlı romanından muhafazakâr kesimlere miras kalan temaları kullanan Reşat Enis, toplumsal kokuşmanın temsilini kadının namusuna yüklemiş, faciayı derinleştirmek için –farkında olmadan yaşanan– ensest bir ilişki tertiplemiş ve romanın sonunu  “ilahi adalet”le bağlamıştır." ( A. ÖMER TÜRKEŞ,SIZ HIÇ REŞAT ENIS OKUDUNUZ MU?Virgül, Şubat 2003, sayı 59,romanyazilari.blogcu.com )

İyi bir gözlemci olan Reşat Enis Aygen son romanlarında Anadolu insanının problemleri ile işçi meselelerini işledi.  Reşat Enis Aygen, yukarıda anlattığımız bir gerçekçilik anlayışı ile toplumun aşağı katlarındaki insanların çileli yaşamını, dertlerini, sorunlarını dile getirdi. Sömürülenlerle sömürenlerin ilişkilerini sert, hırçın bir anlatışla sergileyen romanlar yazdı. Toprak Kokusu’nda topraksız köylünün ve Çukurova ırgatlarının acısını başarıyla dile getirdi. Romanlarında İstanbul’u da anlatmış, İstanbul'un kenar mahalleleri, gecekonduları, Galata ile Beyoğlu’nun sefahat âlemlerini ele almıştır. Reşat Enis Aygen'in romanları,  Toprak Kokusu Kuyucaklı Yusuf ve Bereketli Topraklar Üzerinde gibi sosyal gerçekçi romanlardaki konu, yaklaşım ve tekniğe uygun, bu romanlarla bütünlük sağlayabilecek yaklaşımlar içerisinde değerlendirilmelidir. Bu yönüyle Yaşar Kemal, Reşat Enis Aygen'i bir üstat olarak görmektedir.

Sosyalist düşüncedeki yazarlar onun eserlerini ve eserlerindeki konuları çok beğenmişlerdir.1937 yılında yayınlanan Afrodit Buhurdanında Bir Kadın, toplumun yoksul ve çalışan kesimlerinin sorunlarını edebiyata taşıyan öncü eserlerdendir. İşçilerin yaşayışlarını, patronla ilişkilerini, çalışan ve yoksul kadının çifte sömürülüşünü ustalıkla ve tüm gerçekliği ile sergiler... Nâzım Hikmet'in Türk edebiyatının temel taşı saydığı bu eser için Suat Derviş Türk dilinde yazılmış olan romanların en güzellerinden biri nitelemesinde bulunmuştur.

Tahir Alangu, Toprak Kokusu’ adlı romanı hakkında görüşlerini belirtirken bir anlamda Reşat Enis Aygen hakkında da görüşlerini dile getirmektedir. “Toprak Kokusu’ (1944), onun romancılığının ikinci devresinin ilk eseridir. O, bu romanı ile Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Kemal Tahir’lerin bir habercisidir. Sanat hayatına İstanbul’da başlamış, kendisini bu çevrenin tesirlerinden bir dereceye kadar sıyırabilmiş romancıların bir örneğidir. Bundan dolayıdır ki onu yeni hikâye ve romanımızın yol açıcıları arasında görmek yerinde olacaktır. Topraksız köylülerin yaşayışları üzerinde toplumcu gerçekçiliğe yönelen bir eser yazmanın çok aşırı şüpheler uyandırdığı bir devirde bu romanı yazmıştı. Bugünün gerçekçileri ise Anadolu’nun her şeyden önce Adana’nın yaşayışını anlatan hikaye ve romanları rahatça yazıp yayınlayabiliyorlar.» (https://www.nkfu.com/kara-toprak-kitap-ozeti-resat-enis/Tahir Alangu).

Kahramanlarını iyi işleyemeyişi, tasvire fazla yer vermesi gibi kusurlarından dolayı ikinci sınıf bir sanatkâr olarak gören eleştirmenler de vardır.

Romanları:

 Kanun Namına (1932), Gonk Vurdu (1933),Gece Konuştu (1935), Afrodit Buhurdanında Bir Kadın (1937)Toprak Kokusu (1944), Ekmek Kavgamız (1947), Ağlama Duvarı (1949), Yolgeçen Hanı (1951), Despot (1957),  Sarı İt (1968).

Hikâye:

 
Kılıcımı Sürüyorum (1930)
Sultan Hamit Düşerken,
Kıskanmak

ROMANCILAR İLE İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİ


KAYNAKÇA

  •  
  • https://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/631-cumhuriyet_ilk_d%C3%B6nem_romancilari(_1923_1940_).html
  • ÖMER TÜRKEŞ,SIZ HIÇ REŞAT ENIS OKUDUNUZ MU?
  • Virgül, Şubat 2003, sayı 59,romanyazilari.blogcu.com )
  • Mehmet Soğukömeroğulları, Reşat Enis Aygen'in Romanlarında Toplumcu Gerçekçilik,Gaziantep Ünvers. Sosyal bilimler Enst. Yüksek Lisans Tezi, Temmuz, 2006
  • https://www.nkfu.com/kara-toprak-kitap-ozeti-resat-enis/

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış