Ümit Kaftancıoğlu Hayatı ve Edebi Kişiliği


  

Ümit Kaftancıoğlu

 GAZETECİ-YAZAR ÜMİT KAFTANCIOĞLU ANILDI

 

 

 

 

 

 

Ümit Kaftancıoğlu (d. 1935 - ö. 11 Nisan 1980), Türk yazar, derlemeci ve radyo programcısı, Dr. A. Naki Kaftancıoğlu’nun babasıdır.

Özgeçmişi

Asıl adı Garip Tatar olan Ümit Kaftancıoğlu,  Kars'ın eski ilçesi olan ve sonradan il olan Ardahan'ın Hanak ilçesine bağlı Koyunpınar (eski adı Saskara) köyünde doğdu. Yedi çocuklu yoksul bir köylü ailesinin beşinci çocuğuydu. Garip Tatar, kışların çok sert olduğu bu yörede fakir bir ailenin çocuğuydu. Yöresindeki diğer çocuklar gibi yalın ayak, üstsüz başsız ve yarı çıplak, yarı aç ve yarı tok büyümüştü.

Okumayı okula gitmeden öğrenmeye başlamış, edebiyat ile de çocukluğunda kültürel muhitinin ve geleneklerinin icabı olarak tanışmıştı. “O uzun kış gecelerinde köyündeki diğer insanlarla beraber Kars kültürünün kış eğlenceleri olan  Masallar, efsaneler,  halk hikâyeleri ve halk ozanlarından türküler dinleyerek büyüdü.” 

Onun yöresiTufarganlı Abbas,  Posoflu Aşık Müdami Aşık Şenlik,   Erzurumlu Aşık Sümmani, Bala Kişi, Âşık Kurban, Âşık Hasanbalı, Âşık Mehemmed, Âşık Asker, Âşık Kurban, Âşık Süleyman, Âşık Demirkaya, Âşık Emrah, Âşık Balıbey, Âşık Mevlüt, Calalı Âşık Hüseyin Ural, Pekreşenli Âşık İbrahim, Revanlı Bala Mehemmed, Revanlı Âşık Ali, Bayram, Âşık Kasım ve Gülistan Çobanlar  ((Alptekin-Sakaoğlu 2006: 114; Aslan 1975: 20, İçel   Hatice, ELAZIĞ-2009) ,  Şeref Taşlıova , Bayram Köroğlu, Murat Çobanoğlu, gibi musannif ozanların,  türkülü hikayeler ve serencamlar söyleyen saz ustalarının meşhur aşıkların kültürel coğrafyasıydı. Kışların uzun ve sert geçtiği bu yörede en mühim eğlenceler eskiden bu aşıklardı.

Yöresinin zengin halk kültürünü ve folklorik çeşitliliğini kanıksayarak yetişti. Çocukluk yıllarından gördüğü bu zenginlikler onun yetişme çağlarını etkilediği gibi hayatının gidişatını da bu yönde belirledi. Radyo programlarında çocukluktan aldığı bu kültürü ve görgüyü kullanacaktı.  

Halk âşıklarının, sohbetleri hikâyeleri ve türküleri ile yetişen Garip Tatar;  destan, masal,  türkü, efsane dinleyerek büyüdü. Okuma ve yazmayı çok küçük yaşta öğrenmiş İlkokulu kendi köyü olan Saskara köyünde bitirmişti. Çocukluk yıllarında çobanlık yapıyor, hayvancılık ve çitçilik yapan ailesine ekonomik yönden yardımcı oluyordu. İlkokuldan sonra yörelerinde açılmış olan Cılavuz Köy Enstitüsüne kaydı yaptırıldı. Hatırlarında ifade ettiğine göre de köyünden Cılavuz Köy Enstitüsüne yayan olarak gitmişti.

1957'de Cılavuz Köy Enstitüsünü bitirmişti.[1]  Köy Enstitüsünden sonra öğretmen olarak göreve başlamıştı.  İlk görev yeri olan Mardin'in Derik ilçesinde ilkokul üç yıl kadar köy öğretmenliği yaptı.[2] Mardin’de görev yaparken yaşadıklarını Tüfekliler adlı romanında anlatmıştı.

1961'de Balıkesir Necatibey Eğitim Enstitüsü Edebiyat bölümünü bitirdi. Edebiyat bölümünü bitirdikten sonra ortaokullarda öğretmenlik yapmaya başlamıştı. Mardin, Balıkesir ve Rize’nin Pazar ilçesinde ortaokul öğretmeni olarak çalışmıştı.

Bir süre Türkçe öğretmenliği yaptıktan sonra sol görüşleri yüzünden takip edilmeye başlanmıştı. Türlü soruşturmalardan sonra öğretmenlikten uzaklaştırıldı.

1974'te TRT'de yapımcı olarak çalışmaya başladı. Köy Odası programlarını hazırlayan ekibi yönetti. Dönemeç adlı hikâyesiyle, 1970 TRT Büyük Ödülü'nü aldı. İlk eseri olan “Dönemeç”, köyünden kalkıp, parasız yatılı okula ulaşmak isteyen bir köy çocuğunun, yanı kendi hayatının öyküsüydü.

Öğretmenlik yıllarında kendisi gibi edebiyat öğretmeni olan  Nurcan Kaftancıoğlu adlı Türkçe ve edebiyat öğretmeni ile evlendi Bu evliliğinden bir kız ve bir oğlu dünyaya geldi.  

Köy Odası programlarını hazırlayan ekibin sorumlusu oldu. Hakullah adlı röportajıyla 1972 Ali Naci Karacan Birincilik Armağanı'nı aldı. TRT deki çalıştığı yıllarda halk kültürünü,  halk edebiyatını,  halk sorunlarını radyo mikrofonlarına taşıdı. Pek çok derlemeler yapıp, çocuklar için eserler verip sözlü  halk edebiyatı ürünlerini yazıya geçirip toparlamaya çalıştı.

11 Nisan 1980 gününün sabahı, Mecidiyeköy Ortaklar Caddesi Unsal Sokak Aksu Apartmanındaki dairesinden kızı Pınar'ı Esentepe Ortaokuluna götürmek üzere evinden dışarı çıktığında küçük kızının gözleri önünde silahlı saldırıya uğradı. [3] Sırtına ve göğsüne isabet eden 5 kurşunla ağır yaralanan Kaftancıoğlu, Şışli Hastanesine kaldırılmış, ancak ameliyata alınmadan yaşamını yitirmiş, olay sırasında kızı Pınar'a bir şey olmamıştı.[4] Olaydan sonra tutuklanan Ahmet Mustafa Kıvılcım, polise verdiği ifadede Kaftancıoğlu'nu "solcu olduğu için, Ortadoğu gazetesi yazarlarından İsmail Gerçeksöz'ün İntikamını almak için Kaftancıoğlu'nu öldürdüklerini bildirmişti. " [5] [6]Kıvılcım, Askeri Mahkeme tarafından ömür boyu hapse mahkûm edilmiş, fakat cezası Askeri Yargıtay tarafından bozulmuş ve 4 yıl tutuklu kaldıktan sonra serbest bırakılmıştır.[7]

Anısını yaşatmak için Yalın Ses edebiyat dergisi tarafından, ilki  2005 yılında olmak üzere  her yıl “Ümit Kaftancıoğlu Öykü Yarışması” düzenlenmektedir. Günümüzde CHP´nin İstanbul İl Başkanı Canan Kaftancıoğlu onun gelini olmaktadır.

Eserlerinde geniş halk kültürünü, zengin Türkçeyi, halkın çıkış yolu arayan çabalarını, içinde bulunduğumuz çalkantının nedenlerini ortaya sermektedir. Eleştirmenler, yazar için "Türk dilinin engin ve renkli tarlası" yargısında birleşmektedir. Birçok türkü derleyerek Türk müziği ve edebiyatına da katkıda bulunmuştur.   Evreşe Yolları Dar, Yüksek Yüksek Tepelere Ev Kurmasınlar, gibi bazı meşhur türküler onun derlemesidir.[8]

 

Ödülleri:

Dönemeç adlı hikâyesiyle 1970 TRT Başarı Ödülü'nü, Çocuk ve Kent adlı hikâyesiyle Başkent Ödülü'nü aldı.  "Hakkullah" adlı röportajıyla Ali Naci Karacan Birincilik Armağanı kazandı.

EDEBİ YÖNÜ

Yazar roman ve öyküleri ile dikkati çektiği kadar folklor alanında yaptığı çalışmalarla dikkatleri çekiyordu. Öykü, roman, derleme, röportaj çalışmalarıyla dikkat çekti.  “Ümit Kaftancıoğlu kendini bir devrimci olarak gördüğünden, her devrimcinin görev olarak gördüğü bu toprakların kandırılan, aldatılan, yoksullaştırılan, halkını aydınlatmak sorumluluğunu sırtında taşıdı. O bir sosyalistti ama Onu farklı kılan bu toprakların değerlerini kendisine rehber seçmesiydi. Onun rehberi Şeyh Bedrettin ,  Pir Sultan Abdal Hacı Bektaş Veli , Dede Kul Himmet Seyyit Nesimi, Köroğlu ,  Kaygusuz Abdal,  Dadaloğlu, Aşık Şenlik, Aşık Elesker idi.”[9]

Eserlerinde çocukluk yıllarında çok iyi gözlemlediği ve kendi yörelerinde çok zengin olarak yaşayan Halk Edebiyatı kültürünü malzeme olarak ele aldı. Kendi yöresinin insanlarını kışlarını fikirlerini kullandı. Sosyalist bir çizgide sosyal gerçekçilik anlayışına uygun görüşlerini anlattı. Sade samimi sıcak ve duru bir dille anlattı. Yazar türkü, masal ve Halk Hikâyeleri derlemeleri yapmış, çocuklar için de öyküler yazmıştır. 

Dönemeç adlı Öyküsünün konusu:

Korkunç karakış esnasında köydekiler ve hayvanları aç kalmıştır. Kırk evin kırk erkeği,  kırk öküzünü, kırk kızağını alarak Ulgar Dağı gediğinden Ardahan’a ulaşmak, oradan kış boyunca gerekli ekmeklik arpayı gidip getirmeye mecbur kalmıştır. . Kırk ev halkı Ulgar Dağı gediğini aşmanın yüzde yüz ölüm olduğunu bilmektedir.  Erkekler, evdekilerle birlikte açlıktan ölmektense kar altında donarak ölmeyi göze alarak Ardahan’a yola çıkar. Kıtlıktan, yoksunluktan kurtulmak için zorlu  yolculuk başlamıştır. Bu öykü onun köyden çıkarak Cılavuz Köy Enstitüsüne yayan yapıldak düştüğü yılları, yani kendi yaşam öyküsünü dile getirmektedir.

Eserleri

Öykü

  • Dönemeç (1972)
  • Çarpana (1975)
  • İstanbul Allak Bullak (1983)

Roman

  1. Yelatan (1972)
  2. Tüfekliler (1974) 

Derleme

    Köroğlu Kolları (1974)

Röportaj

    Hakullah (1972)

Çocuk kitapları

  • Tek Atlı Tekin Olmaz (1973)
  • Kekeme Tavşan (1974)
  • Kan Kardeşim Doru Tay (1979)
  • Dört Boynuzlu Koç (1979)
  • Çizmelerim Keçeden (1979)
  • Altın Ekin (1979)
  • Hızır Paşa (1980)
  • Çoban Geçmez (1980)
  • Salih Bey (1981)
  • Şülgür Deresi (1981)

ROMANCILAR İLE İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİ

Kaynakça

  • [1] https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Kaftanc%C4%B1o%C4%9Flu
  • [2] https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Kaftanc%C4%B1o%C4%9Flu
  • [3] Kaftancıoğlu'nun Katili 30 Yıl Sonra Hala Cezasız", Bianet, 11 Nisan 2010. 21 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  • [4] ] https://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/sayfa/1980/4/12/5.xhtml
  • [5] Kaftancıoğlu'nun Katili 30 Yıl Sonra Hala Cezasız", Bianet, 11 Nisan 2010. 21 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  • [6] https://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/sayfa/1980/4/12/5.xhtml
  • [7] Kaftancıoğlu'nun Katili 30 Yıl Sonra Hala Cezasız", Bianet, 11 Nisan 2010. 21 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  • [8] https://www.turkuler.com/nota/biyografi.asp?harf , Ümit Kaftancıoğlu
  • [9] Gazi ASLAN, alevihaberajansi.com/index.php,  İstanbul - 20 Nisan, 2011

Edebiyat, Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.
 
  BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış