Yusuf Atılgan Hayatı ve Şiirleri



 
Yusuf Atılgan (Manisa, 27 Haziran [nüfus kaydında 25 Ağustos] 1921- İstanbul, 9 Ekim 1989) Romancı ve  öykücü.

 Yusuf Atılgan, nüfustaki kayıtlara göre  25.08.1921’de Manisa’nın Göktaşlı mahallesinde dünyaya gelmiştir. Gerçek doğumu  ise 27 Haziran’dır[1]. 1922 yılında Manisa Yunan işgali altına girince  Atılgan ailesi işgalden hemen sonra Manisa’nın 20 km uzağındaki Hacırahmanlı köyüne yerleşmek zorunda kalmışlardır. [2]  
Annesinin adı Avniye Hanım, babası ise  tahsildar Hamdi Atılgan'dır. Bu nedenle ilk tahsilini Hacırahmanlı köyündeki mahalle mekteplerinde tamamlar. Tam adı Yusuf Ziya Atılgan olan yazar, eserlerinde zaman zaman Nevzat Çorum ve Ziya Atılgan imzalarını da kullanmıştır.

1936 yılında Manisa Ortaokulunu, 1939 yılında ise Balıkesir paralı yatılı  lisesini bitirmiştir. Ailesi Tıbbiyede okumasını istemesine rağmen o, öğretmen olabilmek arzusuyla Edebiyat Fakültesini seçer. Babası, ilk sene para gönderir ancak daha sonraki seneler para göndermeyeceğini belirterek oğluna başının çaresine bakmasını öğütler. Bunun üzerine Atılgan, askeriyeye başvurur ve başvurusu kabul edilir. Okuldaki hocaları: Reşit Rahmedi Arat,  Halide Edip Adıva , Ahmet Hamdi Tanpınar , Ahmet Caferoğlu, Ali Nihat Tarlan, Fahir İz'dir.[3] Edebiyat Fakültesi  ikinci sınıftan sonra askeri öğrenci olarak devam ettiği İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü askeri öğrenci olarak devam eder.

A. Nihat Tarlan'ın yönetiminde hazırladığı bitirme tezinin konusu”  Tokatlı Kânî : Sanatı, Şahsiyeti ve Psikolojisi’dir. ” Bu tezini vererek edebiyat bölümünden mezun olur.  Aynı dönemde Akşehir'de Maltepe Askeri Lisesinde bir yıl edebiyat öğretmenliği yaptı. 1945 Üniversite öğrenciliği sırasında Türkiye Komünist Partisi'ne katılarak İleri Gençlik Birliği adındaki bir örgütle ilişkisi olan Atılgan, dönemin Sıkıyönetim Mahkemesi’ne çıkarılır. Mahkeme sonunda ordudan ihracına karar verilir. Sıkıyönetim mahkemesince tutuklanarak ceza kanununun 141. maddesi uyarınca hapse mahkûm edilmiştir. Altı ay Sansaryan Handa, dört ay da Tophane Cezaevinde olmak üzere on ay hapis yattıktan sonra tahliye edilmiştir. [4]

26 Ocak 1946’da serbest kalmış, öğretmenliği elinden alınınca 1946 yılında Manisa'nın Hacırahmanlı Köyü'ne yerleşerek çiftçilik yapmaya mecbur kalacaktır. 1949’da annesinin isteğiyle Sebahat  adındaki köylü bir kız ile evlenmek zorunda kalır. Sebahat Hanım, yoksul  ve cahil bir köylü kızıdır. Bu evlilik fazla uzun sürmez ve kısa sürede Sebahat Hanımdan boşanmak zorunda kalır.  Boşandıktan sonra   uzun süre çiftçilik yaparak geçimini temin etmeye çalışmış bu arada edebiyatla daha çok ilgilenmeye zaman bulabilmektedir. Bu zamanlar içerisinde  Hacırahmanlı  köyünde spor Kulübünün kurucuları arasında yer alır. (1950). Tercüman gazetesinin 1955´te açtığı öykü yarışmasında birincilik ödülü alan `Evdeki` (Nevzat Çorum adıyla) ve aynı yarışmada dokuzunculuk ödülü alan `Kümesin Ötesi` (Ziya Atılgan adıyla) adlı yapıtları yayımlanan ilk öyküleri olmuştur.[5]

1958 yılında Yunus Nadi Roman Ödülü’ne “Aylak Adam” romanıyla başvurur. “Aylak Adam”la ikinciliğe layık görülür. Bu eser 1959’da Varlık Yayınları tarafından kitaplaştırılır.“1973’de Bilgi Yayınları arasında çıkan ikinci romanı “Anayurt Oteli  ”nin yayımlanmasından sonra  tiyatro oyuncusu olan Serpil Gence ( yazar ile evlendikten sonra Atılgan)  ile on dört sene süren görüşmeleri, evlilikle neticelenir.

Yazar, yalnızlık, amaçsızlık ve başıboşluğu anlattığı romanı ile Serpil Gence adındaki bu kadını etkilemiş,  Yusuf Atılgan bu kadın ile 14 yıl süren bir mektup arkadaşlığı yaşamıştır.  En sonunda Yusuf Atılgan ile Serpil Gence’nin bu mektup arkadaşlığı 1976 yılında hayat arkadaşlığına dönüşmüştür.   

“Zebercet” karakteriyle bir nevi kendisini yansıtmış olan Yusuf Atılgan, büyük bir tutkuyla bağlandığı Serpil Gence’ye yalnızca ikisinin çözebileceği türden şifrelerle dolu bu romanı ithaf etmiştir.[6]

1976´da tiyatro oyuncusu Serpil Gence ile ikinci evliliğini yaparak İstanbul´a yerleşti; Bu evliliğinden 1979 yılında oğlu Mehmet dünyaya gelir. Oğluna fazlasıyla düşkündür ve oğluna daha iyi bir gelecek sunabilmek adına 1980’de Milliyet (sonra Karacan) Yayınlarında danışmanlık ve çevirmenlik; sonrasında ise Can Yayınları’nda redaktörlük yapmaya başlamıştır. 1980´den sonra, Ü. Tamer´in isteğiyle, Milliyet (daha sonra Karacan) Yayınlarında danışmanlık ve çevirmenlik, kısa bir süre de Can Yayınlarında redaktörlük yaptı 1976'da İstanbul'a döndü danışmanlık, çevirmenlik ve redaktörlük yapmıştır. İkinci romanı olan ve Serpil Gence ile evlenmesini sağlayan Anayurt Oteli adlı eseri sinemaya uyarlanarak Ömer Kavur tarafından filme alınmıştır. Bu film, Antalya Altın Portakal, Uluslararası Sinema Eleştirmenleri Federasyonu, Venedik, Valencia ve Nantes, Üç Kıta Film Şenliği ödüllerini alınca Yusuf Atılgan adı daha çok duyulmaya başlamıştır.

 Son öyküsü olan  `Eylemci` ise 1987´de yayımlandı (Gergedan dergisi). `Ölü Su` adlı şiiri Yazı (1978), `Ayrılık` adlı şiiri ise Milliyet Sanat´ta (1980), S. Kierkegaard´dan çevirdiği bazı pasajları Değişim dergisinde (1961-62) yayımlandı. Yazımı devam eden Canistan adlı romanını tamamlayamadan kalp krizi nedeni ile 9 Ekim 1989'da İstanbul'da Moda´daki evinde hayata gözlerini kapamıştır. [7]Yazar vefatından sonra Üsküdar Bülbül Deresi’ndeki kabrine defnedilmiştir. [8]

Hacırahmanlı Belediyesi tarafından “Yusuf Atılgan Halk Kitaplığı” kurulmuştur.(1990). Hakkında yazılan yazı ve röportajlar ve kendisine adanan yazılar ölümünün ardından bazı “Perşembeci Dostlar” tarafından Yusuf Atılgan´a Armağan adlı kitapta derlenmiştir. [9]


YUSUF ATILGAN'IN EDEBİ KİŞİLİĞİ

 Aylak Adam ve Anayurt Oteli  adlı romanlarında psikolojik yabancılaşma ve yalnızlık temasını başarıyla işleyen bir yazar olarak tanınan Y.Atılgan  modern Türk edebiyatının önde gelen romancıları arasında sayılmaktadır.  Anayurt Oteli adlı romanı, Ömer Kavur tarafından aynı adlı sinema filmi olarak çekilmiş, bu film pek çok ödül aldığı gibi Türk filmleri klasikleri arasına girmiştir.

"Y.Atılgan, özellikle yabancılaşma ve bunun zorunlu sonucu yalnızlık temasını başarıyla işleyen bir yazar olarak tanındı. ” Anayurt Oteli  ”nde iletişimsizlik, yaşamın anlamsızlığı, olayların rasyonel bir biçimde açıklanamayacağı, davranışların nedeninin bilinemeyeceği tezi işlenmiştir. Y.Atılgan ilk romanı  Aylak Adam ’da klasik anlatı yöntemlerinden yararlanırken Anayurt Oteli  ’ni daha değişik bir yöntemle “saçma kavramının göstergesi olarak “ kurmaya çalışmıştır. [10] Yusuf Atılgan’ın tek öykü kitabı “Varlık” ve “a” dergilerinde yayımladığı, gene çağdaş bireyin yalnızlık ve açmazları çerçevesinde örülmüş ağırlıklı olarak iç gözlem ve deneyime yaslanan öyküler toplamı olan “Bodur Minareden Öte” adlı kitaptır. “Ekmek Elden Süt Memeden” adlı bir de çocuk kitabı bulunmaktadır. Çağdaş bireyi aşk ve yalnızlık temaları çerçevesinde ve dildeki yalınlığının çarpıcılığıyla ileten Yusuf Atılgan, ele aldığı konular kadar o konulara yaklaşım biçimi ve işleyişiyle de farklılaşmış ve Türk romanında modern anlatının öncüleri arasında yer almıştır." [11]

"Aylak Adam bir kentlinin romanıdır. İkinci romanı Anayurt Oteli’nde ise olaylar bir kasabada geçer. Son romanı olan Canistan bir köy romanıdır. Bu üç kesimin insanları ve hayatı romanlarında ustaca anlatılmıştır." [12]

"Atılgan, romanının her cümlesi üzerinde sabırla çalışmış, belli, her cümle güzel bir şiirdeki sözcükler gibi, yerli yerine oturmuş. Bilinçli bir dil çabası var. Üstelik üslubu var. Şunun için ‘üstelik’ diyorum: son zamanlarda temiz dil, bütün romancılarımızın baş kaygısı; ama temiz bir dille yazmak, aydın takımının ulaştığı ortalama dili sürdürmek başka, kişisel bir üslubu olmak başka. Romancılarımızın çoğunun dilleri temiz, ama üslupları yok, dili kendilerine özgü kullanışları, yoğuruşları yok. Atılgan’da bu var. Ortalama bir aydın dilini sürdürmekle yetinmiyor; kendi üslubunu bulmuş.”  [13]

Anayurt Oteli ise teknik açıdan da farklılık gösterir. Roman, tekniğiyle de bir şeyler anlatmak ister. Yazar Aylak Adam’da iç çözümlemelere giderken Anayurt Oteli’nde bu yolu bırakır ve karşıtlıklardan yararlanır.

“Yazar psikolojik yöntemi bir yana bırakır ve onun yerine birtakım karşıtlıklara dayanan bir yapıdan yararlanmaya çalışır. Bu yapıyı açıklamak için, anlatının kurgu, karakter, zaman ve mekân gibi öğelerine yayılmış ve metni bütünleyici bir rol oynayan iletişimsizlik/iletişim karşıtlığı ile bu ana karşıtlıktan doğan birey/toplum, kapalı/açık, susma/konuşma, içerisi/dışarısı karşıtlıklarına başvurmamız gerekecektir. Bir de tekrar edilen motiflere.” [14]

Materyalist düşünceler içinde olan yazar özellikle sol çevreler tarafından takdir gören, sevilen ve çok okunan bir yazar olmuştur. Eserlerinde sosyalist düşünceler savunan yazar romanlarında farklı teknikler denemeyi sevmiş, modernist bir yaklaşım yanlısı olmuştur.

"Atılgan’ın yapıtları, farklı mekânları ve dolayısıyla farklı toplumsal kesim insanlarını ele almalarına karşın, çoğunlukla birlikte değerlendirilmiştir. Örneğin Berna Moran, “iki roman arasında öyle benzerlikler göze çarpar ki insan, Atılgan’ın aynı konuyu, farklı roman anlayışlarının getirdiği yeni bir teknikle yazmak istediği sanısına kapılabilir,” diye yazar. Moran’dan farklı olarak bu iki roman arasındaki benzerliklerden çok farklılıkların romanlardaki teknik farkını doğurduğunu savlayan Nurdan Gürbilek de, farklılığı bir bütünün iki görünümü olarak tanımlar."[15]

Kitapları
Roman
    Aylak Adam (1959)
    Anayurt Oteli (1973)
    Canistan (2000)

Öykü

    Bodur Minareden Öte (1960)
    Eylemci (Bütün Öyküleri, 1992)
    Çocuk Kitabı: Ekmek Elden Süt Memeden (1981)

Çeviri

    Toplumda Sanat (K. Baynes; 1980).

Piyes

    Çıkış Gecesi (Barıman yayınevi, İst. 1947)


Kitaplaşmamış Öteki Yazıları

Şiirleri :

    Ölü Su (şiir) Yazı, Sayı 1,1978.
    Ayrılık (Şiir) Milliyet Sanat Dergisi, sayı 1, Şubat 1980.

Çeviri Şiirleri :

    Gözler, (Şiir) Ezra Pound'dan, Yusuf Atılgan'a Armağan, s.129-130
    Bir Yerde Hiç Gitmediğim, e.e.cummings'ten, Yayımlanmamıştır.

Çeviri Yazıları :

    Kierkegaard'dan (Korku ve Titreme'den),Değişim, Sayı 2
    Kierkegaard'dan (Günce'den), Değişim, Sayı 1
    Kierkegaard'dan (Ölümcül Hastalık'tan), Değişim, Sayı 7

Ödülleri

    1955 Tercüman Gazetesi Öykü Yarışması'nda Evdeki öyküsü ile birincilik ve Kümesin Ötesinde öyküsü ile dokuzunculuk
    Aylak Adam romanı ile 1957-1958 Yunus Nadi Roman Armağanı'nda ikincilik.
    'Bodur Minareden Öte' Sait Faik Öykü Ödülü

ROMANCILAR İLE İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİ


KAYNAKÇA

  • [1] Yusuf Atılgan, (Haziran 1981): Kendileri ve Kentleri / Manisa, Sanat Olayı, İstanbul:  s. 6
  • [2] Rukiye YOLALAN,Yusuf Atılgan Biyografisi, yusufatilgan.com/biyografisi.html
  • [3] Rukiye YOLALAN,Yusuf Atılgan Biyografisi, yusufatilgan.com/biyografisi.html
  • [4] Yusuf Atılgan, (Haziran 1981): Kendileri ve Kentleri / Manisa, Sanat Olayı, İstanbul:  s. 6-11
  • [5] ] https://www.iletisim.com.tr/ki%C5%9Fi/yusuf-at%C4%B1lgan-71.aspx
  • [6] Rukiye YOLALAN,Yusuf Atılgan Biyografisi, yusufatilgan.com/biyografisi.html
  • [7] https://tr.wikipedia.org/wiki/Yusuf_At%C4%B1lgan
  • [8] https://tr.wikipedia.org/wiki/Yusuf_At%C4%B1lgan
  • [9] https://tr.wikipedia.org/wiki/Yusuf_At%C4%B1lgan
  • [10] Yusuf Atılgan, (Haziran 1981): Kendileri ve Kentleri / Manisa, Sanat Olayı, İstanbul:  s. 6-11
  • [11] Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi Cilt 1 (2001) İstanbul s.123-124
  • [12]  https://www.elitegitim.com/yusuf-atilgan%E2%80%99in-hayati-ve-edebi-kisiligi.html
  • [13]  https://www.elitegitim.com/yusuf-atilgan%E2%80%99in-hayati-ve-edebi-kisiligi.html
  • [14]  https://www.elitegitim.com/yusuf-atilgan%E2%80%99in-hayati-ve-edebi-kisiligi.html
  • [15]  https://www.elitegitim.com/yusuf-atilgan%E2%80%99in-hayati-ve-edebi-kisiligi.html

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış