Attila İlhan'ın Hayatı Şairliği ve Edebi Kişiliği

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 21 Ekim 2013 Pazartesi aaa Beğen

 


Attila İlhan

HAYATI 
 
(d. 15 Haziran 1925 Menemen - ö. 11 Ekim 2005 İstanbul), Türk   ŞAİR,  Romancı,  Denemeci,  gazeteci ve Eleştirmen. 
 
Tam ismi, Attilâ Hamdi İlhan'dır. Babası savcı Muharrem Bedrettin İlhan; annesi ise Emine Memnune Hanım’dır. [1]Tiyatro ve sinema sanatçısı Çolpan İlhan'ın ağabeyidir. Babası Bedri İlhan iyi derecede Osmanlıca bilen, Divan Edebiyatı'na meraklı, şiir yazan şair ruhlu birisidir. Babası emekli olunca İzmir’e yerleşmiş İlk ve ortaokulu Karşıyaka Cumhuriyet İlkokulu ve Karşıyaka Ortaokulu’nda bitirmiştir.İzmir’de iken babasının kütüphanesinden faydalanarak bol bol kitap okumuş, edebi bilgiler edinmiş ortaokulayken ilk şiirlerini yazmaya başlamıştır.
İzmir Atatürk Lisesi birinci sınıfındayken aşık olduğu bir kıza yazdığı  NAZIM HİKMET şiirlerini defterinde gören öğretmenlerinin şikâyeti üzerine yakalanmış 1941 Şubat'ında, 16 yaşındayken Türk Ceza Kanunu’nun 141. maddesine aykırı davrandığı gerekçesiyle tutuklanıp okuldan uzaklaştırılmıştır.  Okuldan atılma ve hapse girmesine neden olan kızı en yakından gördüğü an ise karakolda verdikleri ifade esnasındadır. Avukat Babasının sayesinde çok daha fazla ceza almaktan kurtulmuş [2]ama üç hafta gözetim altında İki ay da hapiste kalmıştır.[3]
 Üstelik Türkiye'nin hiçbir yerinde okuyamayacağına dair bir belge verilince, eğitim hayatına ara vermek zorunda kalmış ancak İki yıl sonra Danıştay tarafından okuma hakkı geri verilmiştir. Şair bu iki yıl boyunca vaktini roman okuyup Fransızcasını geliştirmekle geçirmek zorunda kalır.
 
1944 yılında İstanbul Işık Lisesi'ne yazılabilir. Lise son sınıfta amcası ondan habersiz bir şiirini CHP Şiir Armağanı'na yollar.  Cebbaroğlu Mehemmed şiiriyle ikincilik ödülünü pek çok ünlü şairi geride bırakarak almıştır.[4]Bu ödül onun şairli hayatı açısından bir dönüm noktası olacaktır.
 
1946’ta liseden mezun olup İstanbul Hukuk Fakültesi'ne kaydolur. Hukuk Fakültesi'ne devam etmiş ancak son sınıfta gazeteciliğe başlamasıyla beraber öğrenimini yarıda bırakmıştır. Üniversite yıllarında Yığın ve Gün gibi dergilerde ilk şiirleri yayınlanır. 1948'de ilk Şiir kitabı Duvar'ı yayınlar.
 
1948 de üniversite ikinci sınıftayken NAZIM HİKMET'i kurtarma hareketine katılmak üzere Paris'e gider. 1951de Gerçek gazetesinde bir yazısından dolayı soruşturmaya uğrayınca Paris'e tekrar gider. Bu sebeplerden İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ndeki tahsilini tamamlayamaz. Öğrenimini yarıda bırakmak zorunda kalır ve altı yıl botunca aralıklarla Paris’te yaşar.
 
Fransa'da Fransızcayı ve Marksizmi öğrenir. 1950'li yılları İstanbul - İzmir- Paris üçgeni içerisinde geçirip yurda döndükten sonra,  Türkiye Sosyalist Partisinin yayın organı olan ve Adil Müstecalıpoğlu’nun sahip olduğu “Gerçek “Gazetesinde çalışmaya başlar.[5]1953'te Vatan gazetesinde sinema eleştirileri yazmasıyla başlamıştır. Yavaş yavaş Türkiye çapında ismini duyurmaya da başlamıştır.
 
1957'de Erzincan'a askerliğini yapmaya gider. Askerlik sonrasında İstanbul’a döner ve sinema çalışmalarına ağırlık verir. Senaryolarında “Ali Kaptanoğlu” takma adını kullanmaya başlar. 1954-1955 yıllarında  Maviciler dergisinde topladığı genç şairlerle beraber Ferid Edgü, Özdemir Nutku ve TED Koleji öğrencileri ile Garip akımına karşı eleştiriler yapmışlardır. [6]Garipçiler’e karşı çıkıp Maviciler  veya Mavi Topluluğu adıyla tanınan toplumcu gerçekçi şiir akımını başlatmıştır. Şiire yeni bir ses düzeni, taşkın, coşkulu bir anlatım ve kendisine özgü bir duyarlılık getirir. Mavi dergisinde topladığı genç şairlerle beraber bu akıma karşı eleştiriler yapmışlardır. "Bobstil ve alafranga" olarak adlandırdığı Garipçilerin karşısında yer almış[7] Sisler Bulvarı, Yağmur Kaçağı, Ben Sana Mecburum şiir kitaplarındaki şiirleriyle genç şair kuşağını etkilemiştir.
 Sinemada aradığını bulamayınca, 1960'ta Paris'e geri döner. Sosyalizmi ve televizyonculuğu inceler. Ama babasının ölmesiyle birlikte yazarın İzmir dönemi başlar.
Yeni Ortam, Dünya, Milliyet, Söz gazetelerinde köşe yazıları yazmaya başlamıştır.  Yelken ve Sanat Olayı dergilerini yönetir. Genç, Yeni Nesil, Varlık, Aile, Yirminci Asır, Seçilmiş Hikâyeler, Kaynak, Ufuklar, Mavi, Yeditepe, Dost, Yelken, Ataç, Yön, Milliyet Sanat, Sanat Olayı gibi dergilerde şiirleri, [8]deneme ve eleştirileri yayınlanmaya başlamıştır.
Yasak Sevişmek, Elde Var Hüzün kitaplarındaki şiirlerinde divan şiiri ve şarkılardan da yararlanır. İlk iki romanı Sokaktaki Adam ve Zenciler Birbirine Benzemez’ den sonraki romanlarında tarihsel konulara ağırlık vermeye başlar. Aynı yıllarda, şiir kitabı olarak Yasak Sevişmek ve Aynanın İçindekiler dizisinden Bıçağın Ucu yayımlandı. 1968'de  Biket Hanım’la evlenir Biket Hanım ile 15 yıl evli kalır.
 Sekiz yıl İzmir'de kaldığı dönemde, Demokrat İzmir gazetesinin başyazarlığını ve genel yayın yönetmenliğini yürütmüştür. 1965-1973 [9] 1970'lerde Türkiye'de televizyon yayınlarının başlaması ve geniş kitlelere ulaşmasıyla beraber Attilâ İlhan da Senaryo yazmaya geri dönüş yapmaya karar verir. Senaryolarını yazdığı önemli filmler: Yalnızlar Rıhtımı (Lütfi Akad), Ateşten Damlalar (Memduh Ün), Rıfat Diye Biri (Ertem Gönenç), Şoför Nebahat (Metin Erksan), Devlerin Öfkesi (Nevzat Pesen), Ver Elini İstanbul (Aydın Arakon).[10]
Sekiz Sütuna Manşet, Kartallar Yüksek Uçar ve Yarın Artık Bugündür halk tarafından beğeniyle izlenilen diziler oldu.
 1973'te Bilgi Yayınevi'nin danışmanlığını üstlenmiş ve  Ankara'ya taşınmıştır. Sırtlan Payı ve Yaraya Tuz Basmak'ı Ankara'da iken yayınlar. 1974 yılında TDK şiir ödülünü ‘Tutuklunun Günlüğü’ eseriyle aldı. ‘Sırtlan Payı’ adlı romanıyla 1974-1975 Yusuf Nadi Armağanı Roman ödülünü kazanır.
1981'e kadar Ankara'da kalan yazar Fena Halde Leman adlı romanını tamamladıktan sonra İstanbul'a yerleşir.
 İstanbul'da gazetecilik serüveni Milliyet (2 Mart 1982 - 15 Kasım 1987) ve Gelişim Yayınları ile devam edecektir. Bir süre Güneş gazetesinde yazan Attilâ İlhan, 1993-1996 yılları arasında Meydan gazetesinde yazmaya başlar. 1996 yılından 2005 yılına kadar köşe yazılarını Cumhuriyet Gazetesi’nde sürdürecektir.
Attilâ İlhan ilk kalp krizini 1985 yılında geçirmiştir. Bu tarihten sonra kardiyolojik sorunları devam eden İlhan'ın 2004'ten itibaren sağlık durumu daha da bozulur. 11 Ekim 2005'te İstanbul'daki evinde geçirdiği ikinci kalp krizi sonucu hayata veda ettiğinde 80 yaşındadır.
2003 Sertel Demokrasi Ödülü'ne layık görülmüştür. 1946 CHP Şiir Yarışması İkinciliği 1974 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü tutuklunun Günlüğü ile 1975 Yunus Nadi Roman Armağanı Sırtlan Payı ile almıştır
2007 yılında kurulan Attilâ İlhan Bilim Sanat Kültür Vakfı çalışmalarına devam etmektedir.
 
EDEBİ KİŞİLİĞİ VE ŞAİRLİĞİ 
Atilla İlhan her şeyden önce aşk ve yalnızlık şairidir. İlk gençlik yıllarındaki aşkları bir hayli platonik olsa da, aşkları, hayalleri ve  yaşadıkları ile dünyevi aşkı yansıtan bir şair olmuştur. "Ayrılığın sevdaya dahil" olduğunu savunan bir aşk ve yalnızlık şairidir. Onun şiirlerindeki aşk ve yalnızlık divan şairlerinin kurguladıkları soyut, gerçek olmayan kurgulardan ibret tasavvurlar değildir. O kendi aşklarını , özlemlerini gerçek hayatta duyduğu, kurduğu hayalleri veya ellerinden tutup gezdiği kadınları ve aşkları anlatmıştır. 
Ayrılık aşk ve yalnızlık edebiyatının en önemli şairlerinden olan Atilla İlhan’ın şiirlerindeki yalnızlık kalabalıklar içinde yaşanan bir yalnızlıktır. Kalabalık kentlerde kalabalık arasında kendi başına kalışı, arayışları, düşüşleri, parçalanışları soyuttan çıkarıp somut hallere aktaran başarılı bir somutlamacı olmuştur. “Attila İlhan, bireyin kendi “ben”ine dönme çabasını, içinde yaşadığı mekândan, olaylardan, zamandan kaçışı ile birlikte ele alır”
Attila İlhan’ın şiirlerinde, denediği nazım şekillerinin faklılığının yanı sıra tema olarak çeşitlilik de dikkat çeker. Bu tema çeşitlemesinin içinde en çok işlene temalar, yalnızlık, umutsuzluk, bunalım, ölüm, aşk, kadın, beyhude yaşamış olmak, anakentin buhranları gibi ferdi konulardır.
Attila İlhan da bir yalnızdır. Belki kalabalıklar içindeki bir yalnız belki de içindeki kalabalıktan kaçan bir yalnızdır.  Kadın teması şairin şiirlerinde aşk ile birlikte olan başlıca yoğun temadır. Attila İlhan kadınlardan ve aşktan ilham alan bir şairdir. Gerçek aşkların ve kadınların dışında hayali kadınlar ve aşkları şiirlerinde görülür. Yalnız kaldığında, düşeceği zamanlarda, yağmurlar götürürken ellerinden tutmak ister.  Attila İlhan şiirlerinde nesnel aşklarla birlikte, uzaktan görüp içinde yaşattığı aşklar ve kadınlar vardır. Attila İlhan'ın hayatında ved şiirlerinde adları geçen Zehra, Aysel, Suna Su, Belma, Claudia, Leyla gibi gerçek kadınlar da vardır. Bu kadınlar çeşitli duygularıyla şiirlerine girmiştir. Zehra, aşklarından biri olmuş,  “Aysel, git başımdan” derken de ulaşamadığı kadınları anlatmıştır. Onun şiirlerindeki kadınlar baştan çıkarıcı, sinsi ve entrikacıdır.
 
İstanbul, içki, sarhoşluk ve doğa şiirlerinde en çok üzerinde durulan diğer mühim temalardır. Kısaca Attila İlhan ferdi konuların şairidir. Toplumun sorunlarından çok da uzak olmasa da gördüğü bu sorunları kendi ruh dünyasındaki pencerelerden seyreder.  Atilla İlhan bir anakent şairidir. Onun aşk şiirlerinde ana kent bulvarlarında yaşanmış doğallık vardır. Bulvarlarda gezinen, baştan çıkaran, entrikayı seven kadınların tavırları soyutlanmaya girmeden parfüm kokuları, sinsi güzellikleri ve edalarıyla şiirlerinde dolaşır. Bu kadınları ve aşklarını çarpıcı, ritmik, ahenkli, nakarat sözler ve  benzetmelerle anlatır. Onun şiirlerinde divan ve halk şiirinden gelen bildik tekniklerin çağdaş uygulamaları bulunur. Bu yüzden de şiirleri oldukça sevilmiştir
 
Divan Şiiriinden esinlenerek yazdığı Rubailerinde ise Beyhudelik hissinin çoğaldığı fark edilir. Serbest şiirin olan Attila İlhan şiirlerinde kuruluğa düşmemek, ahenk siz ve ritimsiz yazmaktan kurtulmak, anlamsız olmaktan kaçınmak yollarını eski şiirin bildik tekniklerine çağdaş çözümler üreterek ulaşmıştır. Şiirlerinde ölçü olmadan ahen, durak olmadan ritm, kaifye örgüsü olmadan iç ve dış kafiye, kafiye kurallarına çok da bağlı kalmadan redifler kullanmıştır. Serbest ölçü ile yazmasına rağmen şiirlerinde ses uyumlarına asonans ve aliterasyonlara değer ve önem vermiştir. Geleneksel şiirimizden gelen mecazlara, ses tekrarlarına, ikilemelere kısaca şiirde ahenk yaratan unsurlara önem veren bir şairdir.
 
Buluş değeri yüksek şairane hayaller ve betimlemeler bulmakta ve  şairlik gücü yüksek bir şekilde sunmakta hayli ustadır.Mavi hareketini başlatan Attila İlhan işte bu noktalardan Garipçilere saldırmış, onları kuruluğa düşmek, şairaneliği öldürmek, şiiri sıradan ve basit hale getirmek, şiiri basitleştirmek ve sanart olmaktan çıkarmak ritimsiz ve ahenksiz olmakla suçlamış, Mavi şiirine bunları yerleştirmek istemiştir. Divan şiirinden tanıdığı ritim ve ahengi serbest şiirin içinde kendine özgü yöntemlerle bulup uygulamaya özel bir önem vermiştir.  
 
II. Yeni hareketini de bir türlü sindiremeyen şair, II. Yeni şairlerine “batı ajanı “ olarak bakmış, şiirde her ne varsa onları ortadan kaldırmakla itham etmiştir.  II. Yeni’yi Çağrışım yaratmak adına şiiri, dili ve şiirdeki anlamı baltalamakla suçlamıştır.
 
Attila İlhan için şiirde duygu, coşku, lirizm, sanatkaranelik, ahenk, ritim ve hayal şiirin vazgeçilmez ve ödün verilemez unsurlarıdır. Bu unsurları Arûz olmadan, ölçü olmadan ama serbest şiirin içinden de ayıklamadan kullanmayı amaçlayan bir şairdir. Çağdaş şiiri ararken geleneklerden kopmanın yararsızlığını savunur. Çağdaş şiirde geleneksel şiirin unsurlarını kullanmaya önem vermiştir. Attila İlhan'a  “göre ulusal bileşime ulaşmak için hem Halk Edebiyatı'ndan hem de Divan Edebiyatı'ndan yararlanmak gerekir.”
 
“Attila İlhan, şiirlerinde kendini batılı olarak gören bir doğulunun izlenimlerini, duyuşlarını yansıtır. Onun şiirleri, modernizmin kıskacında bunalan insanın bireysel özünden gelen nağmelerle uyanışının poetik formda sunumudur. Attila İlhan, modern hayatın bizden aldığı değerleri sorgulayan, varoluş kaynaklarımıza dönmeyi anlatan ve büyüsü bozulan hayatta yaşamı simgeleyen şiirleri ile Türk şiirinin ölümsüz şairlerindendir.”[11]
 
Şair kimliği ile öne çıkmasına rağmen romanları ile de dikkat çeken bir yazardır. Romanda 'hazırlık ve arayış dönemi' nde Sokaktaki Adam ve Zenciler Birbirine Benzemez' Paris'te yaşadığı yılların deneyim ve gözlemleri yansıtır. Sokaktaki Adam'da batılılaşma uğruna toplumdan kopan kişilerin bocalaması anlatılmıştır. Zenciler Birbirine Benzemez'de, hayal kırıklığına uğramış bir devrimci anlatılır.
 
Kurtlar Sofrası'nda Mahmud ne istediğini çok iyi bilen bir karakteri çizer. ( bkz Attilla İlhan Romancılık Anlayışı)  Bu üç romanıyla, fikirlerini -materyalist bir görüşü  Türkiye için bir sentez olarak önermiştir. Aynanın İçindekiler serisi de bu fikri zeminlerdedir. Bıçağın Ucu, Sırtlan Payı, Yaraya Tuz Basmak, Der saadet’te Sabah Ezanları, O Karanlıkta Biz, Allah'ın Süngüleri: Reis Paşa ve Gazi Paşa bu seriyi oluşturan romanlardır. Her romanda yer alan karakterler, Türkiye'nin tarihinde köşe başlarını oluşturmuş dönemlere ayna tutan aydınlardır.[12]
Attilâ İlhan eserlerinde Nevin Yıldız, Ali Kaptanoğlu, Beteroğlu, Abbas Yolcu, Ömer Haybo[13]Tila Han imzalarını da kullanmış yaşadığı yıllarda şiirleri ile daha çok gündem olmuştur. Buna rağmen Abbas Yolcu eserinde olduğu gibi gezi yazısı, deneme, eleştiri ve inceleme türlerinde de eserler vermiştir. 




ESERLERİ 
Şiir:
  • Duvar (1948)
  • Sisler Bulvarı (1954)
  • Yağmur Kaçağı (1955)
  • Ben Sana Mecburum (1960)
  • Bela Çiçeği (1962)
  • Yasak Sevişmek (1968)
  • Tutkunun Günlüğü (1973)
  • Böyle Bir Sevmek (1977)
  • Elde Var Hüzün (1982)
  • Korkunun Krallığı (1987)
  • Ayrılık Sevdaya Dahil (1993)
 
Romanları
  • Sokaktaki Adam (1953)* Zenciler Birbirine Benzemez (1957)* Kurtlar Sofrası (1963) * Aynanın İçindekiler serisi, * Bıçağın Ucu (1973), Sırtlan Payı (1974) Yunus Nadi Roman Armağanı, Yaraya Tuz Basmak (1978),Dersaadet'te Sabah Ezanları , Karanlıkta Biz (1988), Allah'ın Süngüleri: Reis Paşa (2002),Gazi Paşa (2006, Fena Halde Leman (1980, * Haco Hanım Vay (1984) * O Sarışın Kurt (2007)
  •  
Gezi-Deneme-Eleştiri:
  • Abbas Yolcu (1957)
  • Hangi Sol (1971)
  • Gerçekçilik Savaşı (1980)
  • Hangi Atatürk (1981)
  • Batı'nın Deli Gömleği (1982)
  • İkinci Yeni Savaşı (1983)
  • Sağım Solum Sobe (1985)
  • Yanlış Kadınlar Yanlış Erkekler (1985)
  • Ulusal Kültür Savaşı (1986)

Ödülleri
  • 1946 CHP Şiir Yarışması Birinciliği
  • 1974 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü Tutuklunun Günlüğü ile
  • 1975 Yunus Nadi Roman Armağanı Sırtlan Payı ile
  • Sertel Demokrasi Ödülü 2003
 
Şiirleri
 

KAYNAKÇA 
 
[1]  Özge Beniz, Attila İlhan Kimdir?, http://www.bilgiustam.com/ son erişim 11-10-2013
[2]  Özge Beniz, Attila İlhan Kimdir?, http://www.bilgiustam.com/ son erişim 11-10-2013
[3] http://tr.wikipedia.org/wiki/Attil%C3%A2_%C4%B0lhan
[4] Kabaklı, A. (1990): Türk Edebiyatı 3, İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları, 8.Baskı.
[5] Dr Aslan Tekin Edebiyatımzıda İismler, Elips Yyaınları, Ankara, 2005, shf. 280-281
[7]  İlhan, A. (1996): İkinci Yeni Savaşı, Ankara: Bilgi Yayınevi, 3.Baskı.
[8]  Kabaklı, A. (1990): Türk Edebiyatı 3, İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları, 8.Baskı.
[9]  Kabaklı, A. (1990): Türk Edebiyatı 3, İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları, 8.Baskı.
[10] Anonim, Atilla İlhan,  edebiyatgretmeni-twb.net/attila_ilhan.htm, son erişim 11-10-2013
[11]  Ülkü ELİUZ , ATTİLA İLHAN’IN ŞİİRLERİNDE POSTMODERNİST SÖYLEMİN İKİ YÜZÜ ,
 http://web.firat.edu.tr/sosyalbil/dergi/arsiv/cilt11/sayi1/151
[13] Dr Aslan Tekin Edebiyatımzıda İismler, Elips Yyaınları, Ankara, 2005, shf. 280-281

 

 



Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

ESA
17 Nisan 2017 Pazartesi 10:48:36
Attila İlhan hakkında şimdilik en kapsamlı yazı

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...