Ödüllü Şiir Yarışmasına Katıl (YENİ)

Ahmet Rıdvan Ve Hamsesi

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 19 Ekim 2014 Pazar aaa Beğen



Ahmed Rıdvan hamse sahibi divan şairlerimizdendir. Bir divanı ile [1]27.000 beyit tutarında altı mesnevîsi vardır. (O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN) Divanı hakkında geniş bilgi için bkz: (  http://www.edebiyadvekitap.com/ahmet-ridvan-hayati-ve-divani/  )

Ahmed Rıdvan. Mesnevilerinde Ahmedî ve Şeyhî gibi Türk şairleriyle İranlı Nizâmî’yi örnek almış, ancak hamse sahibi olması sebebiyle Türk mesneviciliğindeki gelişmeyi tesbit açısından önemli bir isim olmuştur.  Şairin divanı ve hamsesinden başka olarak  104 beyitlik Kasîde-i Bür’ e Tercümesi[2]ayrıca Câmiu’n-nezâir  ile diğer bazı şiir ve nazire mecmualarında da manzumeleri bulunmaktadır.

 

İSKENDERNAME

 

İskender-nâme23, Ahmed Rıdvan’ın ilk mesnevisidir. Eser hicrî 904.miladi 1499 yılında bitirilmiştir. Ahmed Rıdvan’ın eserinde vezin ve beyit sayısı itibariyle, Anadolu’da ilk İskendernameyi yazan Ahmedi’nin İskendernamesi ile ( 1412- 1413  büyük benzerlik göstermektedir.

İskendername,  falatün failatün failün kalıbı ile yazılmıştır. Eserin 8300 beyittren oluştuğu Türk şiiirinde  abı hayatı arayan menkıbeleşmiş İskender’in  birleşmesinden oluşan hayali bir iskenderdir. .

İskender-nâme’nin konusu, Makedonyalı Büyük İskender ile abı hayatı arayan İskenderin muhayilelerde birleşmiş şeklidir.  İskender-nâme’nin konusu, Makedonyalı Büyük İskender’in Ab-ı hayat suyunu bulan doğu mitolojilerindeki İskender ile karışmış olan efsaneleşmiş hayatı ve maceralarıdır. ( Ünver, a.g.m., s. 99-103.) [3]

Eserde İskender’in  hayatı ve menkıbevi kimliği  tarihi gerçeklere itibar edilmeksizin, anlatılan Hayatı ve seferleri anlatılır. Buna rağmen eserde   bir takım ansiklopedik bilgiler de verilmiştir.

Bu eserin Ahmedi’ninkinden başlıca farkı I. Mehmed’den II. Bayezid’e kadar olan dönemi kapsayan bir Osmanlı tarihini de içremesidir.[4]

 

LEYLA İLE MECNUN

Bu mesnevi  Ahmet Rıdvan’ın ikinci mesnevisidir.    Böyle olduğu ise Hüsrev ü Şirin’in baş tarafında yer alan  İkinci Leylî vü Mecnûn makâlin  Beyân itdüm ser-â-ser hâl ü kâlin (188) şeklindeki beyitten anlaşılır.[5]

Leyla vü Mecnun’un bilinen tek yazması Rıdvan, Leylâ vü Mecnun, Atatürk Üniv. Ktp., ASL, 414 te dir. Bu nüshanın ise  baştan ortadan ve sondan eksik olduğu anlaşılmaktadır . Bu kopan yaprakların arasında bulunduğu sanılan  sebeb-i telif ve eserin ithaf edildiği kişi hakkındaki bölümler olmadığı için, bu konular hakkında kesin bir bilgiye sahip değiliz. [6]

Bu durumda şairin, ilk mesnevisi İskender-nâme’nin yazılış tarihi 1499, üçüncü eseri olan Hüsrev ü Şirin’in yazılış tarihi 1502 olduğuna göre Leyla vü Mecnun’da 1499 ile 1502 yılları arasında yazılmıştır. Bu tarihler göz önüne alındığında, Ahmed Rıdvan’ın Leyla vü Mecnun’u II. Bayezid’e sunmuş olabileceği anlaşılmaktadır. [7]

Bu eser ilk kez Nizami tarafından yazılan, Leyla ile Mecnun’un konusu ile  aynı konudadır.  Eser yazılan ilk Leyla vü Mecnun mesnevisi olan bu mesnevinin tercümesi şeklindedir.

Leyla vü Mecnun’un mevcut tek yazmasında 11 satırlık 152 yaprak vardır. Yazma dağılmadan önce verildiği anlaşılan numaralar da 188’e kadar gitmektedir. Ancak metnin bütünlüğü göz önüne alındığında eserin 200 yaprak olabileceği tahmin edilmektedir. Bu

durumda mesnevinin de 4000-4250 beyit arasında olduğu tahmin edilmektedir.  Eser hezec bahrinin mefâ’ilün mefâ’ilün fa’ûlün kalıbıyla kaleme alınmıştır. Şair Nizami’den tercüme ettiği anlaşılan eserini orijinal kılabilmek için başta bu vezinde bir değişiklik yapmış, ikinci olarak da eserine Nizami’de bulunmayan bazı ayrıntılar katmış, ikinci derecedeki bazı kahramanların isimlerini değiştirmiştir.[8]

 

Rıdvâniyye

Eserin tek yazma nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir. Bu eser de muhtelif yerlerinden eksiktir. Rıdvan’ın dini ve ahlaki öğütler ve hikâyelerden oluşan bu küçük mesnevisinin bitiş tarihi

Didi tarih bu mısra’ hûbdur

Bu kitâbum kamudan mahbûbdur

beytiyle verilmiştir. İkinci mısraın hesaplanmasıyla H. 914/M. 1508-1509 tarihi çıkmaktadır. [9]Rıdvan’ın dini ve ahlaki öğütler ve hikâyelerden oluşan bu küçük mesnevisinin sonundaki ifadelerden  bu eserini de  bir veli olarak tasvir ettiği Sultan II. Bayezid’e ithaf ettiği anlaşılır.[10]

 

MAHZEN’ÜL ESRAR

Bu mesnevi de Nizami’nin aynı adlı mesnevisinin tercümesidir. Mahzen’ül Esrar adı ile yazılan ilk mensevi de Nizami’ye aittir.  Eldeki tek yazma nüshasında bu eserin tek yazma nüshası[11]Hayâtî adına kayıtlıdır.

Bu eser her yönüyle Nizami’nin aynı adlı eseriyle aynı özellikleri göstermektedir. 2023 beyitten oluşan eser beyit sayııs bakımından Nizami’nin eseri ile aynı sayıdadır.  Fakat  bu eser Anadolu sahasında tercüme edilmiş ilk Mazhzen’ül esrar mesnevisi olabilir.[12]Eserin 1505 veya 1506  yılında şairin yaşlılık dönmeinde yazılmış olabileceği belirtilmektedir. Eser II. Bayezid’e takdim edilmiştir.

Fakat bu eserin Ahmet Rıdvan’a ait olmama ihtimali de vardır.

 

HEFT PEYKER

Elde Hayâtî adına kayıtlı iki yazma nüshası bulunan Heft-peyker ’de Mahzenü’l-esrar’da olduğundan[13]  farklı değildir. Bu iki yazmadan birinin, diğerinden istinsah edildiği, aynı yanlışların tekrarlanmış olmasından anlaşılmaktadır.  Mesnevi ilk önce II. Bayezid’in şehzadesi Ahmed adına yazılmış, daha sonra Selim’in padişah olmasıyla, bu isim Selim’e dönüştürülmeye çalışılmıştır.  Ünver, Hayâtî adına kayıtlı olan bu eserlerin de aslında Ahmed Rıdvan’a ait olduğunu düşünmektedir (. bkz. Ünver, a.g.m., s. 93-95; 121.). II. Bayezid’in son yıllarında, şehzadeleri Ahmed’le Selim’in çekişmeleri sırasında kaleme alındığını göstermektedir ki, bu tarih de 1511-1512 yıllarına tekabül eder.[14]

Şair, Nizami’nin aynı adlı eserinden kısaltarak tercüme ettiği bu eserinde, yine Nizami ile aynı vezni “fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün” kullanmıştır. (Ünver, a.g.m., s. 112-113) Heftpeyker. Nizamînin Behrâmnâme adlı mesnevisinin serbest teracümesidir. Sâsânî hükümdarlarından Behrâm’ ın av ve çeşitli eğlencelerle geçen günlerini anlatan 4174 beyitlik bir mesnevidir.. (Ünver, a.g.m., s. 121-124.) [15]

 

Hüsrev ü Şirin

İlk kez, Nizami tarafından kaleme alınan Hüsrev ü Şirin’i  Ahmed Rıdvan’ da yazmış, Rıdvan eserini yazarken Nizami ve Şeyhi’nin yazdığı Hüsrev-i Şirinlerden yararlanmıştır.

Sasani hükümdarlarından Hüsrev-i Perviz’in tarihi kaynaklarda yer alan hikâyesinin bir edebi metin halinde ortaya konmasıyla ilk kez Nizami tarafından kaleme alınan Hüsrev ü Şirin,  ilk kez Nizami tarafından yazılmış daha sonra da pek çok şair tarafından bu konu işlenmiştir.  Eser Türk diliyle (Anadolu dışında) ilk kez Kutb adlı bir Kıpçak şairi tarafından Nizami’den tercüme yoluyla  Türkçeye çevrilmiş daha sonra da pek çok şair aynı konuda çok sayıda eser yazmıştır. Ahmed Rıdvan’ın Hüsrev ü Şirin’i, Anadolu sahasında, yazılmış üçüncü eserdir. Rıdvan eserini yazarken Nizami’den de Şeyhi’den de yararlanmıştır.

Eserdeki bir beyitten hareketle Ahmet Rıdvan’ın bu eseri M. 1502’de kaleme aldığı  eseri  II. Bayezid’ takdim ettiği anlaşılmaktadır. Eser 6308 beyittir. Fakat eserin bazı bölümlerinin eksik olduğu veya sayfaların eksildiği sanılmaktadır. (O. Kemal TAVUKÇU, a.g.e.)


  • Hamdullah Hamdi , Hayatı ve Edebi Kişiliği
  • Ahmet Rıdvan ve Hamsesi ( 16 yy )
  • Hamse Sahibi Şairlerimiz ve Eserleri




  • [1]  http://www.edebiyadvekitap.com/ahmet-ridvan-hayati-ve-divani/
  • [2] ttp://www.uslanmam.com/dini-bilgiler/1305604-ahmed-ridvan-hamse-sahibi-divan-sairi-dogum-tarihi-belli-degildir-kendi-ifaadesinden.html
  • [3] İsmail Ünver, “Ahmed-i Rıdvan”, TTK-Belleten, L/196, 1986,
  • [4] O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN MESNEVÎSİ, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/
  • [5] O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN MESNEVÎSİ, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/
  • [6] O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN MESNEVÎSİ, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/
  • [7] O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN MESNEVÎSİ, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/
  • [8] Ünver, a.g.m., s. 103-105.
  • [9] O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN MESNEVÎSİ, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/
  • [10]  (Ünver, a.g.m., s. 103-105.)
  • [11] Ahmed Rıdvan, Mahzenü’l-esrar, Atatürk Üniv. Ktp., ASL, 369, 1b-22b arasında (Hayâtî adına kayıtlı).
  • [12] http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/766-ahmet_ridvan_ve_hamsesi_(_16_yy_).html
  • [13] Ahmed Rıdvan, Heft-peyker, Atatürk Üniv. Ktp., ASL, 369/2, 23b-65b arasında (Hayatî adına kayıtlı)
  • [14] O. Kemal TAVUKÇU, AHMED RIDVAN’IN HÜSREV Ü ŞÎRÎN MESNEVÎSİ, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/
  • [15] http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/766-ahmet_ridvan_ve_hamsesi_(_16_yy_).html




Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...