Edirneli Nazmi ve Mecma'un-Nezâ'ir'i


HAYATI

Osmanlı Devleti divan şairidir. Asıl adı Mehmet’tir.[1] ’de doğmuştur.( doğumu ? — ölümü.1555) Yeniçeri Ocağı ‘nda yetişmiştir. Yavuz Sultan Selim,’in İran (1514) , Mısır (1517) seferleri ile Kanûnî Sultan Süleyman ın bazı seferlerine katılmış olduğuna pek çok kaynak hem fikirdir.[2] Zaten doğum tarihi belli olmayan kendisi de doğum tarihinden bahsetmeyen şai, divanında,Yavuz Sultan Selim, 'in İran seferlerinde orduda bulunduğunu ifade eden bir kısım manzumeler yazmıştır.

Kaynaklar daha sonra Ahkâm Kâtipliği yaptığı ve Silahtar bölükbaşısı olduğu hakkında bilgiler vermektedir. Nazmî’nin, asker olduğu ile ilgili bilgi veren kaynakların hepsinden aynı zamanda Kanunî Sultân Süleymân döneminde yaşadığını çıkarmak mümkündür. Edirneli Nazmî, padişahın yakın ilgisini görüp meclislerine giren ve iltifatını kazanan şairlerdendir.[3]

Tezkirelerimizde "kuloğlu" zümresinden gösterildiğine bakılacak olursa bir yeniçeri çocuğu olduğu söylenebilir. Bu ifadelerden onun 15. Yüzyılın sonlarında doğduğunu söylemek mümkündür.Yavuz Sultan Selim'in İran ve Mısır  seferlerine katıldığı gibi, "

Yine geldik süleymân-ı zamanın
Bu gün sultanımız sahib-kırânın

Bile itdüm varup ekser gazasın
Nice kez kulluğun kıldum edasın"

Beyitleriyle Kanûnî Sultan Süleyman'ın da birçok seferlerinde hazır bulunduğunu ifade etmektedir. Sadrazam Rüstem Paşa'nın yakın adamlarından olan Nazmî'nin ömrünün sonlarına doğru, Rüstem Paşa'nın manevî pederi ve mürşidi olan Nakşibendî şeyhi Filibeli Mahmut Efendi'nin himayesini gördüğü ona yazdığı manzumelerden anlaşılmaktadır.

Nazmî'nin Mecma'un-Nezâ'ir adlı eseri edebiyat tarihimiz için fevkalade mühimdir. Bu eserin biri Viyana'da, biri Manisa'da Çeşnegir Kütüphanesinde 16 numarada biri de İstanbul'da Nuruosmaniye Kütüphanesinde üç yazması malumdur. Nuruosmaniye nüshasında şiirleri bulunan 243 şairin isimleri,  elifbe sırasıyla tertip edilmiş ve bu fihrist Köprülüzade tarafından neşrolunmuştur[4](ilk mübeşşirler, 63)

Zamanına kadar yetişmiş Divan Şairleriin birbirlerine yazdıkları nazireleri topladığı Mecmaü’n Nezair (Nezireler Topluluğu ) de 243 şairin 3356 şiirden meydana gelen bir antolojidir. Bu eserin diğer nüshaları ile yapılan karşılaştırmalar sonucunda bu sayı artmış,  Mecmu’tin Nezairin, 360’dan fazla şairin 5500'ün üzerinde şiirini ihtiva ettiği ortaya çıkmıştır.[5] Bu yapıt edebiyat tarihimiz için çok önemlidir.

Edirneli Nazmi’nin Divan-ı Türkî Basit adında 48.000 beyitlik bir divanı vardır. Şiir gücü bakımından kuvvetli olmayan bu yapıtındaki kasideler ve tarihlerden, yaşadığı dönemin olayları, önemli kişileri, Sanatçıların resmi ve özel yaşamları hakkında bilgi edinilebilmektedir. Birçoğu sevgi ve rintlik konularını işleyen şiirlerinde özellikle Rumelide’ki mahalli yaşama ait sahneler canlandırılmıştır.[6] Şiirleri arasında kukla oyunundan bahseden bir parçadan da kukla sanat dalının tarihi aydınlatılmaktadır. Şiirlerini Divan Edebiyatı’nda Türkî Basit (Yalın Türkçe) Basit name ile yazmıştır.

Bilgili ve kültürlü bir  Divan Şairİ olmakla beraber şiirlerinin Sanatsal değeri sınırlı kalmıştır. ARUZÖLÇÜSÜnün bütün kalıplarıyla örnekler vermiş ve her tür EDEBÎ SANATı denemiştir. Daha çok tarih manzumeleri ve aşk şiirleri yazmıştır. Türkî Basit tarzındaki şiirlerinde Arapça ve Farisça'ya fazla yer vermeyerek dönemine göre yalın bir  Türkçe kullanmıştır. Edebiyat tarihi açısından oldukça önemli bir kaynak olan Mecmaü-n-Nezair adlı antolojisi kendi şiirlerinden başka o döneme değin yaşamış bütün divan şairlerinin şiirlerinden de örnekler içerir. Harf sırasına göre düzenlenmiş "Divan"ında yaklaşık 48 bin beyit vardır. 286 manzumesi Fuad Köprülü tarafından Divan-ı Türküi-i Basit (1928) adıyla yayınlanmıştır. [7]

Nazmî'nin ölüm tarihi de belli değildir. Bir kısım kaynaklar ölüm tarihini 955 (1548) olarak kaydederlerken, bazıları da 996 (1588) olarak belirtmektedirler. Ancak müellifin sonradan ele geçen Pend-i Attâr Tercümesi bu tahminlerin doğru olmadığını ortaya koymuştur. Nazmî bu tercümeyi

Oldı pes dokuz yüz altmış yidi tâ
Hicret-i serhayl-i cem'-i enbiyâ

beyitiyle belirttiği 967'de (1559) yapmıştır. [8] Nazmî, Pend-Nâme'yi Hicrî 967 de çevirdiğine göre şairin Hicrî 967/Miladî 1559’dan sonra öldüğü ortaya çıkmış bulunmaktadır.[9]

 

Mecma'un-Nezâ'ir

Nazmi’nin divanından sonraki en hacimli ve önemli eseridir. Eser Nazmi’ya kadar gelen divan şairlerini ve şiirlerini kapsayan dev bir antolojidir.  Nazmi bu eserinde  bir birlerine nazire yazan şairlere de yer vermiştir.

Eser hakkında M. Fatih Köksal ve Ziya Avşar doktora tezleri hazırlamışlardır.  Her iki akademisyenin yaptığı bu çalışmalarda şairlerin , şiirlerin ve nazirelerin sayıları bakımından eşit değildir. Her iki araştırmacılar aynı nüshalar üzerinde  tenkitli çalışmalar  yapmış  olsalar da farklı sayılara ulaşmışlardır.

Her iki çalışmadakai şair ve şirlerin sayıları eşit olmasa dahi Edirneli Nazmî’nin, Mecma’u’n-nezâ’irinde  14. , 15. ve 16. yüzyılda yaşamış olan 360 tan fazla şair ile  5000’in üzerinde şiiri ve naziresini  bulunduran  devasa bir eserdir. Bu eser  Türk edebiyatının en büyük nazire mecmuaları arasında yer alan önemli bir eseridir.[10][11]

Mecma‘u’n Nezâ’ir’in  on nüshası bulunmaktadır Bu nüshalardan beşinin  : Viyana Devlet Kütüphanesi, Flügel, I, No: 693. 2. İstanbul Nuruosmaniye Kütüphanesi, No: 4222. İstanbul nüshasının ebatları; 28 x 17 cm. dir. 461 varak olan bu eserde son sayfada 3356 gazeli ihtiva eder. Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. III. Ahmed No: 2644, 4. Millet Ktp.Ali Emirî Manzum Eserler Kısmı ; No: 683-684, 5.Manisa Muradiye Ktp. Çaşnigir , No: 18. Bu nüshada ise 243 şâirin şiirinin yer aldığı  söylenmektedir.[12]

Eserin bu nüshaları üzerinde yapılan çalışmlarla günümüz diline çevrilmesi sağlanmıştır.  Eserin M. Fatih Köksal tarafından  yapılan doktora tezi incelemesinde 360’ın üzerinde şairin 5527 şiiri yer alır.

Edirneli Nazmî, Türk edebiyatının en hacimli eserlerinden ikisinin sahibidir. Bu eserlerden ilki Türk edebiyatının en büyük nazire mecmuaları arasında yer alan Mecmu’u’n-nezâ’ir, öteki eser ise gerek şuarâ tezkirelerinde, gerekse . Nazmî’den bahseden çalışmalarda fazla önem verilmemiş olan Dîvân’ıdır.”[13]

Nazmi’nin Zamanına kadar yetişmiş Divan Şairleriin birbirlerine yazdıkları nazireleri topladığı Mecmaü’n Nezair (Nezireler Topluluğu )  bazı nüshalarında ise 243 şairin 3356 şiirden meydana gelmektedir. Bu eserin diğer nüshaları ile yapılan karşılaştırmalar sonucunda bu sayı artmış,  Mecmu’tin Nezairin, 360’dan fazla şairin 5500'ün üzerinde şiirie ulaşmıştır. [14]



  • [1] Hüseyin Nihâl ATSIZ, 16. ASIR ŞAİRLERİNDEN EDİRNELİ NAZMI'NIN ESERİ VE BU ESERİN TÜRK DİLİ VE KÜLTÜRÜ BAKIMINDAN EHEMMİYETİ, Orhun, 1934, Sayı: 9
  • [2] üseyin Nihâl ATSIZ, 16. ASIR ŞAİRLERİNDEN EDİRNELİ NAZMI'NIN ESERİ VE BU ESERİN TÜRK DİLİ VE KÜLTÜRÜ BAKIMINDAN EHEMMİYETİ, Orhun, 1934, Sayı: 9
  • [3] Naciye Kaya, EDİRNELİ NAZMÎ’NİN HAYATI, EDEBÎ KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ, https://www.turkislamedebiyati.com/dosyalar/
  • [4] Hüseyin Nihâl ATSIZ, agy.
  • [5] Fatih KÖKSAL, Edirneli Nazmî Mecma’ü’n-nezâ’ir (İnceleme-Tenkitli Metin), C. 1, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi SBE, Ankara 2001, s. 84-130.
  • [6] Ziya AVŞAR, Edir-neli Nazmî Hayatı-Edebî Kişiliği-Eserleri-Türkî-i Basît ve Gazeller Dışındaki Nazım Şekilleri ve Türleri, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi SBE, Ankara 1998.
  • [7] Hüseyin Nihâl ATSIZ, agy.
  • [8]  Pend-i Atar Çevirisi, Prof.Dr. Hasibe Mazıoğlu, https://dergiler.ankara.edu.tr)
  • [9] Naciye Kaya, EDİRNELİ NAZMÎ’NİN HAYATI, EDEBÎ KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ, https://www.turkislamedebiyati.com/dosyalar/
  • [10] Naciye Kaya, age, shf, 10.
  • [11] M. Fatih Köksal, “Edirneli Nazmî, Mecma’ü’n-nezâ’ir,” Yayımlanmamış Doktora Tezi,
  • Hacettepe Üniversitesi SBE, Ankara: 2001.
  • [12] Ziya Avşar, “Edirneli Nazmî Hayatı-Edebî Kişiliği-Eserleri-Türkî-yi Basît ve Gazeller
  • Dışındaki Nazım Şekilleri ve Türleri,” (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi
  • SBE, Ankara,1998), s.63.
  • [13] Naciye Kaya, EDİRNELİ NAZMÎ’NİN HAYATI, EDEBÎ KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ, https://www.turkislamedebiyati.com/dosyalar/
  • [14] Fatih KÖKSAL, Edirneli Nazmî Mecma’ü’n-nezâ’ir (İnceleme-Tenkitli Metin), C. 1,

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış