Kahramanı Huma Olan Mesneviler.

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 07 Mart 2016 Pazartesi aaa Beğen

 

 

Divan edebiyatında yazılmış olan Huma ve Humayun, Ferruh ile Huma adlı  mesnevilerin kökeni Hint – İran edebiyatıdır.  Bu mesnevilerin kökeni İranlı  şair  Hâcû-yı Kirmânî’nin (ö.762/1361?) Huma u Humayun adlı eseridir. Hâcû-yı Kirmân’i  4.309 beyitten oluşan Huma u Humayun adlı eserini  İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’a takdim etmiştir. 

Fakat divan şairleri Kahrmanları Huma, Humyaun veya  Ferruh ile Huma olan bu mesnevileri yazarlarken  çoğu kez Hâcû-yı Kirmânî’nin eserine birebir bağlı kalmamışlar ,  eseri serbest bir çeviri veya  özgün bir hale getirmeye çalışmışlardır.  Konular ve kurgu benzer olsa bile  Huma – Humayun -  Ferruh veya Sad  arasında geçen  bu iki kahramanlı aşk hikayelerinde pek çok özellik bir diğerlerinden ayrılmaktadır.

 

Abdi’nin  Niyâz-nâme-i Sa’d ü Hümâ’sı

Abdî’ nin Niyâz-nâme-i Sa’d ü Hümâ’sı  hicri 952 – miladi 1545 yılında yazılmış, eser Kanuni’nin oğlu Sarı Selim’e takdim edilmiştir. 1075 beyitten oluşan bu mesnevinin Birisi Manisa Genel Kütüphanesi nr: 2713 te kayıtlı, diğeri ise  Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan nr: 836da kayıtldır. [1]

Özeti

Sa’d aslen Isfahanlıdır. Şiraz’a gelen Sa’d burada dolaşırken eğlenen insanların arasında Hümâ’yı görür ve ona âşık olur.. Sa’d, Hümâ’ ya aşkını itiraf  eder. Hümâ  ise Sa’d’a Kirman’da  birini sevdiğini söyler ama  Sa’d Hümâ’nın yanından ayrılmaz ve Kirman’ daki sevgilisi gelinceye kadar Hüma ile birlikte vakit geçirmeyi başarır. Hümâ’ nın akrabası olan diğer âşığının adı  ise Ferruh’tur .

Ferruh, Şiraz’a gelince Sa’d ile Hümâ ayrılırlar. Ferruh’un Hümâ ile  birlikteliği  günlerce sürer. Hümâ’dan ayrı kalan Sa’d ise  Huma’ya bir mektup yazar. Fakat Hümâ  ona kendisinden ümitdin kesmesini belirten  bir cevap verir. Fakat Ferruh, Hümâ’ya sahip olmaya kalkışır.  Bunun üzerine Hümâ Ferruh’tan uzaklaşır ve  kardeşi Firuze’ye durumu anlatır.  Firuze ise Huma’ya bir daha Ferruh’u görmemesini  tavsiye eder. Hümâ da Ferruh ile hiç görüşmemeye başlar. Hümâ’dan umudunu kesen Ferruh, Kirman’a geri döner. Bu arada ümitsizlik içinde İsfahan’a dönmeyi düşünen Sad , Hümâ’ya bir mektup daha gönderir.  Bunun üzerine Huma  tekrar bir araya gelebileceklerini bildiren bir cevap vermiştir. Böylece  bir araya gelirler ve evlenerek mutlu olurlar.

 

Cemali Bayezıd’ın Huma u Humayun Mesnevisi

Şeyhî’nin kız kardeşinin oğlu,  Karamalı Beyazıd Cemali’nin yazmış olduğu  Hümâ vü Hümâyûn: Arap Hanı Menûşeng’in oğlu Hümâ ile Çin Fağfur’unun kızı Hümâyûn arasındaki aşkı  ve bu aşıkların mutlu sona ermesi konusunu  anlatan  bir mesnevidir.   Cemali Beyazıd bu Mesneviyi , İranlı  şair  Hâcû-yı Kirmânî’nin (ö.762/1361?) eserinden  Osmanlı Türkçesine çevirmiştir. [2] Cemali bu eserine   Gülşen-i Uşşâk  ismini vermiş fakat bu eser kahrmanalarının adı ile  ve  Hümâ vü Hümâyûn olarak anılmıştır. Cemali Beyazıd bu  Mesnevisini , 850/1446 yılında tamamlanmış ve II. Murâd’a takdim etmiştir.  Cemali’nin yazmış olduğu  Huma u Humayun mesnevisi divan edebiyatında yazılmış olan en kapsamlı huma u Humayun mesnevisidir. Eser beyit sayısı ile olduğu kadar  konusu bakımından da diğerlerinden  kapsamlı ve farklıdır.  Cemali’nin bu eseri 4630 [3]beyit ile Kirmani’nin yazmış olduğu İLK eserden de  kapsamlı ve geniştir.

Cemali Beyazıd ‘ın bu eseri, “mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün” vezniyle yazılmıştır. [4]Hümâ vü Hümâyûn’un, İstanbul Ünv. Ktp. Ty.5680 ve DTCF, M.Ozak I, No: 1246 da ve Mektebetü Melîk Abdulazîz Kütüphanesinde (Arif Hikmet Kit. 265-811)  iki nüshası vardır.  (Şarlı 2001. 108). Horata, Osman (1990). Cemâlî, Hümâ vü Hümayûn (Gülşen-i Uşşâk) ı  Doktora Tezi olarak hazırlamıştır.  [5]

Özeti

Arap ülkesindeki bir hükümdarın oğlu olan Hüma, Çin imparatorunun kızı Hümayun’un resmini görüp aşık olur. Arkadaşı  Bihzad’la birlikte Hümayun’u  bulmak için yola çıkar.  Sonunda Çin’e ulaşır. Üstelik Hümayun ile buluşmayı da  başarır. Fakat Çin Hükümdarı olayları fark ederek  Huma’yı hapse atar.  Fakat Huma Semenruh adlı bir güzel tarafından kurtarılır.  Bu arada arkadaşı Bihzad ordusu ile  gelmektedir. Huma , arkadaşı Bihzad  ile buluşup, Çin üzerine yürür. Çin’e giren Huma ve Bihzad  imparatoru öldürür ve Hümayun’la evlenerek Çin ülkesinin  başına geçer.

Ama babası ona  haber salmış ülkesine çağırmıştır. Bunun üzerine  Hümayun ile birlikte Şam’a gider. Kısa süre sonra  babası ölünce yerine tahta geçer.

Muhmammed  ( 15 yy ) Adlı Şairin Ferruh ile Huma’sı

Edebiyatımızda bu konuda yazılmış diğer bir mesnevi ise  15 yy da yaşamış olan  Muhammed adlı bir divan şaiirnin yazmış olduğu  Işkname olarak da bilinen   Ferruh İle Huma mesnevisidir.   Bu eser  Muhammed adlı şair  tarafından yazılıp 1397 yılında tamamalanmış ve eserini Sivas’ta bulunan  Yıldırım Bayezıd’ın oğlu Emir Süleyman’a tadim etmiştir. [6]Bu mesnevide erkek kahramanın adı farklı olsa da diğer Huma ve Humayun adlı mesnevilerdeki benzer  konu işlenmiştir.  Olaylar ve motifler diğer Huma ve Humayun mesnevileri ile büyük benzerlik gösterir.  Erkek Kahramanın adı ve babasının adı değişmekle beraber  rüyada aşık olma,   başka padışahların ve hanların Huma’ya aşık olması devletler arasında  bu aşktan kaynaklanan sorunların  çıkması , sonunda mutlu sona ulaşma gibi benzer motifler ve epizodlar vardır.

Cemali’nin Huma ve Humayun adlı eserindeki  erkek kahramana yardımcı olan  arkadaş Bihzad iken Muhammed’in yazdığı eserdeki erkek arkadaş’ın adı Hurrem dir.   Hurrem , ise Dilguşa ile çeşitli aşk maceraları yaşamıştır.



 Yukarıda haklarında bilgi verilen özetleri de yazılan mesnevilerin dışında kahramanlarından birisinin adını Huma ile taşıyan   başka mesneviler de vardır.  Kara Fazlı’nın Huma ve Humayun adlı eserinden başka, Na‘tî Mustafa ve Sâbit’in Edhem ü Hümâ adını taşıyan mesnevileri bulunmaktadır.

Huma ile Humayun, Huma ile Sa’d,, Huma, Sad veya Ferruh , Huma ile Ferruh arasında geçen aşk hikayeleri şeklinde yazılan bu mesnevilerin konuları da bir birlerinden ayrılır. Kimisinde huma Çin imparatoru Fagfur’un kızı, kimisinde  Şiraz Han’ın kızı,  kimisinde Çin Padişahın kızıdır.  Huma’nın aşıkları olan kişiler de her bir mesnevide farklılık gösterir.  Örneğin Cemali’nin yazdığı mesnevide   aşık kadın ve  erkeğin ismi de yer değiştirir.  Cemali’nin eserinde  Arap Hükümdarının  Menşek’in oğlu  olan Huma , Çin padışah’ın kızı Humayun’a aşık olur.

Sonuç  olarak  edebiyatımızda yazılmış olan Huma ve Humayun  mesnevilerinin hiç birisi vaka düzeni,, olaylar,  vb yönünden tam olarak bir diğerine  benzemektedir.  Her Mesnevide Huma ismi ortak olmasına rağmen Huma bazılarında erkek kahraman bazılarında ise kadın kahrman olmaktadır. Bu mesneviler arasındaki ortak yanlar ise,  iki  veya üç kahramanlı aşk hikayeleri  olması , bazı  diğer benzer özellikler  taşımları ve mutlu sonla noktalanmalarıdır.

Bu nedenle edebiyatımızda yazılmış olan hiçbir Huma vü Humayun Mesnevisi İranlı şair Hâcû-yı Kirmânî’nin yazmış olduğu  mesnevinin kopyası veya tercümesi değildir. Her bir air şairmiz  kendi mesnevisini  kendine özgü  bir vaka düzeni ve konularda işlemişlerdir.



  • [1] Hasan GÜLTEKİN,ABDÎ’NİN NİYÂZ-NÂME-İ SA’D Ü HÜMÂ MESNEVİSİ”, Turkish Studies - 7/2 Spring 2012, p.557-575 , ANKARA/TURKEY
  • [2] Günya Kut, “ Cemali” http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad
  • [3]  Günay Kut,CEMÂLΔ, TDVİA cilt: 07; sayfa: 317
  • [4] PROF. DR. OSMAN HORATA, “CEMÂLÎ, Bâyezîd “http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php 16.05.2013
  • [5] Horata, Osman (1990). Cemâlî, Hümâ vü Hümayûn (Gülşen-i Uşşâk). Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  • [6] Şahamettin Kuzucular,  Muhammed, Işkname- Ferruh İle Huma Mesnevisi” , http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...