KUL MESUD İLE KELİLİE VE DİMNE'Sİ

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 12 Ağustos 2012 Pazar aaa Beğen

 

 

KUL MESUD

Yazıda “KUL MESUD İ  Kelile ve Dîmne tercümesi ” ve fabl hakkında bilgiler, fablların tarihçesi fablların özellikleri, fablların ders bölümü, fablların yapısı, fablların tarihi serüveni,  fabllar hakkında bilgiler, özeti,  konusu, ana fikri,   olay örgüsü,  yazarı,  “KUL MESUD İ  Kelile ve Dîmne tercümesi ” hakkında bilgiler “KUL MESUD İ  Kelile ve Dîmne tercümesi “ şahıs kadrosu   “ KUL MESUD İ  Kelile ve Dîmne tercümesi “   adlı eserden alıntılar yer alır.  Eser hakkında yorumlar,   anlatım tekniği, yazarın bakış açısı, çevrildiği diller, eser ve yazarın eseri arasındaki ilgiler, eserle yazarın biyografisi arasındaki alakalar incelenmiştir.
 
KUL MESUD 
 
 Kelile ve Dîmne tercümesiyle tanınan XIV. yüzyıl şairi.
 
Hayatı hakkında yeterli bilgi olmadığı gibi tezkirelerde de adına rastlanmamıştır. XIV. yüzyılın birinci yarısında yaşadığı kaydedilen Kul Mesud, 1334-1337 yılları arasında hüküm süren Aydın Emîri Umur Bey'in isteği üzerine ve onun adına Kelîle ve Dimne'yi Farsçadan Türkçe'ye tercüme etmiştir. Tercüme, Umur Bey'in babası Mehmed Bey (ö. 734/1334) henüz hayatta iken gerçekleştirilmiş olmalıdır. Kendini Kul Mesud olarak tanıtan mütercimin başka bir eseri bilinmemektedir. Johannes H. Mordtmann, bu tercümeden yaklaşık yirmi yıl sonra yine Farsçadan Türkçeye çevrilmiş olan Süheyl ü Nev-bahar’ın mütercimi Hoca Mesud'un Kul Mesud ile aynı kişi olabileceğini ileri sürmüşse de Kilisli Rifat ve M. Fuad Köprülü. [1]Ancak konu üzerinde doktora çalışması yapan Zehra Toska, her iki Mesud'un eserlerinden ve bu eserler üzerinde yapılan çalışmalardan hareketle Kul Mesud ile Hoca Mesud'un aynı kişi olabileceğini belirtmiştir. [2]
 
Hayatı hakkında hemen hiç bir bilgiye sahip olmadığımız Kul Mesut ile Süheyl-ü Nevbahar'ın yazarı olan Hoca Mesut'un aynı kişiler olamayacağı Süheyl Ünver tarafından hemen hemen kesinleştirilmiş bulunmaktadır. Kul Mesut'un hayatı hakkında hemen hemen  hiç bir bilgi bulunmasa bile yaptığı Kellie ve Dimne çevirisi ile edebiyatımıza adını yazdırmıştır. Bu önemli eser yıllarca ders, öğüt ve ahlak kitabı olarak pek çok kişinin başucu eseri olmuştur.
 
On altı bölümden (bab) oluşan Kelîle ve Dimne tercümesinin 1490 da yazılan ve bir de zeyli bulunan nüshasından[3]ilk defa söz eden kişi Bursalı Mehmed Tahir olmuştur. Bursalı Mehmet Tahir'in bilim dünyasına tanıtımıyla başlayan süreçten sonra Kellie Dimne Çevirisi üzerinde durulmaya başlanmıştır. 
 
Bu eserin yazma nüshası İstanbul      Süleymaniye kütüphanesindedir. ( Vasfi Mahir Kocatürk, age, shf, 190)[4] Vasfi Mahir, Kellie Dimne'nin aslının Pançentantara adlı kitap olabileceğini söyler. Pançentantara kitabı ise Beydaba'nın değil Vısnu Şarman adlı bir Hindistanlı bir Brahman'a aittir. [5]Pancentantara, Sanskritçe yazılmıştır. Eser AÜ DTCF Ankara DTCF yayımları tarafından Türkçeye çevrilerek basılmıştır.[6] Sonraki yıllarda Eserin Türkçeye yapılmış diğer çevirileri de vardır. “( Vishnu Sharman, çeviri,Selin Akkaya, Pançatantra Bilgeliğin Kaynağı Hindistan'dan Hayata Dair Öyküler,Lale Kitap evi, 2005”) kitap bunlardan biridir.[7]
 
Kul Mesut'un Kelîle ve Dimne'si iki mukaddime, bir mensur zeyl metininden başka on altı bab - bölüm - halinde meydana getirdiği serbest bir tercümedir. ( .V. M. Kocatürk, ag.e, shf, 191) [8]Çeviride  on yedi beyitlik bir manzum hikâye de bulunur. Behram Şah için yazılmış bir gazel ve Arapça-Farsça bir mülemma" yanında metnin çeşitli yerlerine serpiştirilmiş otuz yedi nazım, otuz iki kıta ve otuz yedi beyit bulunmakta, bunların dışında eserde birkaç kıta ile bir mesnevi parçası, Farsça ve Arapça şiirler de yer almaktadır. [9]Bu manzumelerin ve çevirilerinin hepsinin tercümem mi olduğu veya bazılarının Kul Mesut' tarafından mı yazıldığı henüz aydınlatılmamıştır.
 
Aruz vezniyle yazılan bu şiirlerin, sık sık imalelere rastlanmasına rağmen, şiir tekniği bakımından belli bir seviyenin üstünde olduğu söylenebilir. Eserin orijinal-inde olduğu gibi bu manzumelerde de doğruluk, iyilik, dostluk, öğüt tutmak, ayrılık, felek, kötülük gibi konuları yer alır. Didaktik bir eser olan Kellie Dimne Çevirisindeki manzumelerde beyit nazım birimi yanında dörtlüklere de yer verilmiştir.
 
Orijinal Kellieve Dimne M.Ö. 1 yüzyıl civarında yaşadığı düşünülen Beydeba tarafından kaleme alınmış fabl tarzında hikâyeler barındıran bir hikâye kitabıdır. Beydeba'nın bu eseri Depşelem isimli bir Hint hükümdarı zamanında yazıldığı hükümdara bir tür nasihat niteliğinde olduğu öne sürülmektedir. Fabl türünün ilk ve en önemli örneklerinden olan Kelile ve Dimne`deki hikâyeler siyasetten erdeme kadar birçok farklı konuyu ele almıştır. Sanskritçe yazılmış olan eser ilk önce Pehlevice'ye, sonra Pehlevice'den Arapça'ya ve daha sonraları Arapça'dan Farsça'ya çevrilmiştir. Batı dillerine olan tercümeleri bu son Farsça çeviriden yapılmıştır. Edebi otoritelerce, Ezop ve La Fontaine fabllarının, Kelile ve Dimne`den ilham alınarak yazıldığı bilinen bir gerçektir.[10]
 
Batı ve İslam âlemine yapılan Kellie Dimne çevirilerinin tamamı Beydaba'nın yazdığı orijinal eserden değil Pehleviceye ( Eski İran ) diline Beydaba'nın eserinden yapılan tercümeye dayanmaktadır. Kellie Dimne İran hükümdarı Hüsrev Anuşirevan (M.S.531-579) döneminde Hindistan’dan getirilerek Orta Fars (Pehlevî) diline tercüme edilir. Bu eser (Hintçe Karataka ve Damanaka) ilk önce 570 yılında Süryaniceye, daha sonra da İbnü’l-Mukaffa (721-757) tarafından Arapçaya çevrilir.  Kellie Dimne'nin hem İran’a getirilen Hintçe orijinalı hem de Orta Farsçaya yapılan ilk tercümesi kaybolmuş, Süryaniceye yapılan tercüme unutulmuş, İbnü’l-Mukaffa tercümesi orijinalın yerine geçerek tüm dillere yapılan çeviriler için kaynak teşkil etmiştir.( Ahmet NAHMEDOV, a.g.y) [11] Kellie ve Dimne çevirilerinin tüm dünya dillerine çevrilen eserlerinin tümü bu Farsça çeviriyi kaynak olarak almıştır.  Türkçe'ye yapılan tercümeler de dahil olmak üzere pek çok çeviri 12.yy.’da Gazne hükümdarı Behram Sah (1160-1186) adına Nasrullah bin Muhammed bin Abdü’l-Hamid Ebü’l-Meali tarafından yapılan Farsça mensur tercümeye (H.536/M.1143 ) dayanmaktadır.  (.Agah Sırrı Levend, a.g.e) [12]Aydınoğulları’ndan Umur Bey (1309-1348) için Kul Mesud tarafından yapılan Kellie Dimne çevirisi de işte bu eserden Türkçe'ye çevrilen bir eserdir. Kul Mesut'un Kellie Dimne Çevirisi çok başarılı bir çeviri eser olduğu gibi  Eski Anadolu Türkçesinin en iyi nesir örneklerinden birisini de oluşturmaktadır. (.Ahmet NAHMEDOV,a.g.y)[13]
 
Kelli ve Dimne'nin İbn-i Mukaffa çevirisindeki orıjınalindeki bölümleri şunlardır. [14]
  • 1) Arslan ve Öküz
  • 2) Gerdanlı Güvercin
  • 3)Yahut Tasmalı Güvercin
  • 4) Maymun ile Kaplumbağa
  • 5) Âbid ile Gelincik
  • 6) Tarla Faresi ile Gelincik
  • 7) Hükümdar ile Fenze Adlı Kuş
  • 8) Arslan, Âbid ve Çakal
  • 9) Dişi Arslan, Avcı Süvari ve Çakal
  • 10) îlaz, Bilaz, îraht
  • 11) Gezgin ile Kuyumcu
  • 12) Şehzade ve Arkadaşlar
Kelilie Dimne'nin Kul Mesut haricinde tercümesini yapan birçok Türk çevirmeni daha vardır. Kul Mesut'tan başka, I. Murat'a takdim eden Cevheri'nin manzum çevirisi yanı sıra, Alaeddin Ali Çelebi' olarak tanınan tanınan Salihoğlu Ali " Envar-ı Süheyli" adı altında yazılmış  Manzum Türkçe çeviriden " ve Kaşifi’nin İran diline yaptığı Kellie Dimne çevirisinden faydalnarak  yazdığı   ve  “Humayunname " adını verdiği minyatürlerle süslenmiş  manzum eseri de vardır.  Alaeddin Ali Çelebi bu eserini  beş yılda tamamlayarak Kanuni'ye takdim etmiştir [15] [16]( bkz Alaeddin Ali Çelebi'nin Minyatürlü Humayunname Nüshaları)
Anadolu sahasındaki ilk çeviri örneklerinden biri olan Kul Mesud'un Kelîle ve Dimne'si aynı zamanda eserin Türkçeye çevrilen ilk ve en başarılı örneğidir. I. Murad (1326–1389) adına Cevheri’nin yaptığı manzum çeviri Kul Mesud'un yaptığı çeviri kadar başarılı olamamıştır. (Ahmet NAHMEDOV, a.g.y)[17] [18]Nasru!lah-i Şîrâzî'nin, İb-nü'1-Mukaffa'ın Arapça çevirisinden Gaz-neli Sultanı Behram Şah'ın isteğiyle Farsçaya yaptığı tercümesini esas alarak Kelîle ve Dimne'yi Türkçeye kazandıran Kul Mesud birçok Arapça ve Farsça kelimeye Türkçe karşılık bulabilmiştir. Böylece Umur Bey Kelîle ve Dimne'deki didaktik hikâyelerden faydalanma imkânını elde etmiştir.[19]
 
 
  1. Beydaba Vıshnu Şarman Kelile ve Dimne Pancentantra ve Fabl
  2. Beydaba ve Kellie Dimne Hakkında Bilgiler ve Fabl Örnekleri
  3. DÜRÜSTLÜK SINAVI - Fabl örneği- Kellıe ve Dinme- Beydaba-
  4. KUL MESUD İLE KELİLİE VE DİMNE'Sİ
  5. Ezop ve Hayvan Masalları
  6. Ezop Masalları
  7. Pancetantra Kitabı ve Fabllarından Örnekler
  8. Jean De La Fontaine Ve Fabllar
  9. Fabl Nedir Tarihçesi ve Özellikleri
  10. La Fontaine Fablları
  11. Beydaba ve Kellie Dimne Hakkında Bilgiler ve Fabl Örnekleri
  12. Fabl Örneği - AÇ GÖZLÜ ÇAKAL - Pancentantra'dan
  13. DÜRÜSTLÜK SINAVI - Fabl örneği- Kellıe ve Dinme- Beydaba-
  14. AYI İLE İKİ ARKADAŞ - Krılov Fabllarından –
  15. ŞEYTAN ve HANCI - Fabl Örneği- La Fontaıne’den
 
 
[1] Mehmet Fuat Köprülüü, Osmanlı Müellifleri, II, shf. 305;
[2] Zehra Toska, Türk Edebiyatında Kelile ve Dimne Çevirileri ve Kul Mesüd Çevirisi (doktora tezi. 1989)
[3] Anonim ( Ece) KUL MESUD,http://www.tarihbilinci.com/forum/din-224/kul-mesud-8917/
[4] Vasfi Mahir Ko-catürk, Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara 1964, s. 189-191
[7] Vasfi Mahir Ko-catürk, Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara 1964, s. 189-191
[8] Vasfi Mahir Ko-catürk, Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara 1964, s. 189-191
[9] Anonim ( Ece) KUL MESUD,http://www.tarihbilinci.com/forum/din-224/kul-mesud-8917/
[11] Ahmet NAHMEDOV, KUL MESUD’UN KELİLE VE DİMNE TERCÜMES?NDE BAZI ARKAİK KELİME VE YAPILAR ÜZERİNE, tdid.ege.edu.tr/files/nahmedovahmet-9-1.pdf
[12] Agah Sırrı Levend, “Ümmet Çağında Ahlâk Kitaplarımız”, TDAY-Belleten 1963, Ankara 1988, s. 108-110
[13] Ahmet NAHMEDOV, KUL MESUD’UN KELİLE VE DİMNE TERCÜMES?NDE BAZI ARKAİK KELİME VE YAPILAR ÜZERİNE, tdid.ege.edu.tr/files/nahmedovahmet-9-1.pdf
[14] Agah Sırrı Levend, “Ümmet Çağında Ahlâk Kitaplarımız”, TDAY-Belleten 1963, Ankara 1988, s. 108-110
[15]  Ş. Kuzucular, Alaeddin Ali Çelebi'nin Minyatürlü Humayunname Nüshaları, http://www.edebiyatvesanatakademisi.com/sanat/
[16] Agah Sırrı Levend, “Ümmet Çağında Ahlâk Kitaplarımız”, TDAY-Belleten 1963, Ankara 1988, s. 108-110
[17] Ahmet NAHMEDOV, KUL MESUD’UN KELİLE VE DİMNE TERCÜMES?NDE BAZI ARKAİK KELİME VE YAPILAR ÜZERİNE, tdid.ege.edu.tr/files/nahmedovahmet-9-1.pdf
[18] Semih Tez-can İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü; . "Mes"ud ve XIV. Yüzyıl Türk Edebiyatı Üzerine Yeni Bilgiler", Türk Dilleri Araştırma­ları, Ankara 1995, s. 65-84;C
[19]  Himmet Akın, Aydınoğulları Tarihi Hakkında Bir Araştırma, Ankara 1968,

 

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

 



Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...