Şükrî- Bitlisî Selim-name

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 05 Kasım 2014 Çarşamba Beğen

(Selim-name, TSMK, H. 1597-8)

Osmanlı tarih literatüründe dönemleri ele alınan padişahların adını taşıyan eserler ayrı bir grup oluşturur. Bu ad verme geleneği ilk defa Yavuz Sultan Selim devrinde ortaya çıkmış ve onun ismiyle anılan tarihler “Selimnâme” diye adlandırılmıştır.[1] Şükri Bitlisi’nin eseri dışında yazılmış bir çok Selimname daha vardır. Bunlardan bir tanesi de  İdrîs-i Bitlisî’ninm yazmış olduğu Selimname’dir. İdris-i Bitlisi’, Farsça Selîmşâhnâme’sini Yavuz Sultan Selim’in  vezirlerinden Şehsüvaroğlu Ahmet Bey'in isteği üzerine kaleme almıştır.  Şükr'i -i Bitlisi eserinin ön sözünde Şehsüvaroğlu Ahmet Bey'in Kendisine bir Selimname yazmasını teklif ettiğini, " Selim İskender'den aşağı değildir.Sen de Ahmedi'den aşağı kalmazsın Ben Selim'in  ahvalini nakledeyim sen de nazm et"  dediğini yazar. 

Esere bu şekilde  başlanmış fakat eser bitmeden Şehsuvaroğlu Ahmet Bey ölmüştür. Bu defa Haliloğlu Koci Bey ile çalışmaya başlamış, Haliloğlu Koçi Bey  bazı yerlerin noksan ve yanlış olduğunu söyleyerek eserin bazı yerlerin değiştirtmiş, yazar da eseri Koci Bey'den dinleyerek tamamlamıştır. 

Eser Yavuz'un , doğumundan 1518 yılına kadar geçen dönemi ele almıştır. Eser bitirilememiş, müsvedde halindeki notlar kısmen kaybolmuş, eksikler Kanûnî Sultan Süleyman’ın emriyle müellifin oğlu Ebülfazl Mehmed Efendi tarafından 1567’de tamamlanmıştır (nşr. Hicabi Kırlangıç, Ankara 2001)

ŞÜKRİ BİTLİSİ’YE AİT OLAN SELİMNAME adlı eserin diğer adı Fütühat üs Selimiye dir.  Eser ,  Azeri Lehçesi ile  ve Ahmedi’nin  İskendernamesi  örnek alınarak yazılmıştır. Eser uzunluk bakımından da, İskendername’ye benzetilmiştir. Manzum olarak yazılan eser, İskendername gibi hacimlidir. 

Eserin yazarı olan Şükr-i Bitlisi , Arapça Farsça , Ermenice,  Hintçe Kürtçe  ve Türkçe bilen bir kaç dilde şiir yazabilecek kadar bu dillere vakıf olan bir  yazar ve şairdir [2] Şükri Bitlisi Eserinde milliyeti hakkında şöyle bir bilgi verir.

"Türk ile Türki Kürd ile kürdem
Evde koyuni yabandakurdam",[3]

İlk yazdığı “Selim-nâme” Koçi Bey tarafından hatalı bulununca. Yazdığı bu ilk eser  kendisi tarafından imha edilmiş ve yerine yenisi yazılmıştır. [4] Eser uzun bir girişle  ve Yavuz’un Trabzon’da şehzade olması ile başlar Kanuni’nin tahta çıkması ile son bulur. Eser, kitapta adı geçen şahışlarla hakkında verdiği teferruatlı bilgiler açıısndan son derce iyi ve kapsamlı bir kaynaktır. Yavuz devri , Yavuz’un hayatı ve Yavuz’un etrafındaki devlet adamları hakkında birinci elden en kıymetli bilgiler veren eserlerin en başında gelmektedir. [5] " Şair eserinin önsüzünde hiç bir taklit  ve tercüme yapmadığını yalan ve efsanelere yer vermediğini"  özellikle dile getirmiştir. Eserde Selim'e karşı derin bir hayranlık da göze çarpar. 
Eser kuru bir tarih nazmı olmaktan çıkmış, tarihi olaylar anlatılırken tabiat tasvirleri de ile de renklendirilmiştir. 

Eser Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde H.1597-98 numarada kayıtlı olan nüshasında çok sayıda minyatür de bulunmaktadır. Bu yazma nüshası ta’lik hat ile yazılmış 277 sayfadan oluşur. Bezemede siyah renkle beraber mavi renk ve altın yaldız kullanılmıştır. Arka kapak so pılmış siyah renk deriyle ciltlenmiştir. Kitapta Yavuz Sultan Selim döneminde meydana gelmiş olayların tasvir edildiği 24 minyatür bulunmaktadır.[6]  Eserin Kuduste de bulunan nüshası ile toplam dokuz nüshasının varlığı tespit edilmiştir. Bu eser in Topkapı sarayında bulunan nüshası Erzurum Atatürk Üniversitesi kütüphanesindeki yazmaları ile karşılaştırılarak ve ve Erzurumdaki nüshalarından da örnekler verilerek M. Argunşah tarafından günümüz alfabesi ile yayımlanmıştır.[7]

Selim name Kanuni döneminde yazılmış ve minyatürlerle süslenmiş ilk eserlerden biri kabul edilir. Eserdeki minyatürlerin Türkmen ve erken Safevi devri minyatürlerin özelliklerini taşıdığı tespit edilmiştir. [8]

“Selîm-nâme”si 1490’da I. Selim’in (Yavuz) Trabzon'a vali olmasıyla başlar ve Kanûnî Sultan Süleyman’ın cülusundan hemen sonrasına, 1521-1523’e kadar devam eder. Eser Şükr-i Bitlis’in nin doğulu olması nedeniyle ve yöreyi oldukça iyi tanımış olmasından dolayı bir çeşit doğu coğrafya eseri özelliği de taşır. [9]Yöreler hakkında çok detaylı bilgiler vermiştir. Yavuz Dönemi hakkında yazılmış olan ve pek çok eserden verdiği detaylar bakımından ayrılır. Bu eserde döneme ait pek çok detay verilmiştir. Bu eserdeki detaylar diğer kaynaklarda bulunmamaktadır. Örneğin İdris’i Bitlisi’nin eserinde bulunmayan pek çok detay bu eserde vardır. Eser İdiris’i Bitlisi’nin eserine de Gelibolu Ali’ye de kaynaklık etmiştir.

Bu eseri, Kahire’de  Yusuf adlı bir Katip nesre çevirmiş,  ve eserin sonuna 1671 yılına  kadar Kahire’de görev yapan valileri de eklemiştir. Cevri adlı bir şair ise bu eseri tekrar nazma çevirmiştir. [10]

Doç. Dr. Ahmet UĞUR ‘un üzerinde çalıştığı nüsha  196 varaktan oluşan kıymetli bir  eserdir. Eser üzerin  Doç. Dr. Ahmet UĞUR  çalışmalar yapmaktadır. Eserin bazı bölümleri Doç. Dr. Ahmet UĞUR tarafından transkripsiyonlu olarak günümüz diliyle yayınlanmıştır.

 Eserini I. Süleyman’a ve sadrazam İbrahim Paşa’ya sunmuş, mükâfat olarak kendisine bir tımar ihsan olunmuştur. Ayrıca Şükrî’den bir de “Süleyman-nâme” yazması istenmiş fakat bunu gerçekleştirememiştir.

Şükrî’nin Selim-nâme’si olayları gözleriyle görenlerin nakillerine dayanılarak yazıldığından yüksek bir tarihî değeri vardır. Eser  döneme ve dönemin devlet adamları ve yerleşim yerlerine dair verdiği bilgiler açıısndan eşsiz bir kaynak niteliğindedir.

Yazmaları Viyana’da, Upsala’da, Dresden’de, Londra’da ve İstanbul Millet Kütüphanesinde, Erzurum’da ve Kudus’te  kayıtlı bulunmaktadır.[11]

Şükri’nin Selimnamesi n: Ahmet Uğur, Mustafa Çuhadar ve Ahmet Gül  tarafından incelenmiş  ve bu inceleme SELİM-NAME adı ile 1995 yılında  , İsisi yayınları kanalı ile İstanbul ‘da basılmıştır. [12]



ESERDEN ALINTILAR

Başlayalum sözi bi-smi 'Iliih ile
Kim şeref tapar söz ismü 'Ilah ile

Hiili-ı kevneyn ü Diira-yı adiın
Şani'-i eşyii-yı 'alliim-u-'aliın

Biihir-i cftd u Hüdiivend-i vücftd
Mübdi'-i feyz ü Mu'in-i ehl-i cud

Ziitı şirket töhmetinden bi-niyaz
Vaşf u yaşınetden inüberrii Kiirsiiz

Kii'iniitı yog iken var eyleyen
Künbedi eflak.i devviir eyleyen

'Elemi mevcud iden Perverdigiir
Yasayan şun'ı-yle çarg.-ı zer-nigiir

Kil'im anun ila 'adem hirle vücud
Biihir-i 'al oldur u Feyyizi-ı cud[13]

.........

Didiler iy Şehriyar-ı nev-biram
Ömr-ü-babtuii üstüvar olsun müdam

Çün tıaber şordun Im vadiden bize
Söyleyelüm olça viiı'dur size

Bu seferde bal.ır-ü-berr gezmek gerek
Ehl.i sevda buşk-ü-ter gezmek gerek

Bunda yol geh bal.ır giihi berrdedür
Aramuzda bar ilen berr perdedür

Çok gemi girmek gerek deryasına
Bir te'emmiil Ipi bunun sevdasına

Tuşe vü alat-ı arb ilen tamam
Ol gemiler yükleniir iy nik-niim

Bi şesinde yerleşürsin sen peleng
Tfışe deryadan alursın iy neheng[14]



  • [1] SELİMNÂME diyanet islam ansiklopedisi ilgili maddesi
  • [2] Doç. Dr. Ahmet UĞUR ,ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/771/9818.pdf
  • [3] Doç. Dr. Ahmet UĞUR ,ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/771/9818.pdf
  • [4] http://www.edebiyadvekitap.com/baslica-osmanli-tarihcileri-ve-eserleri/comment-page-1/#comment-135
  • [5] Doç. Dr. Ahmet UĞUR ,ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/771/9818.pdf
  • [6] Dr. Yıldıray ÖZBEK, ŞÜKRÎ-İ BİTLİSÎ SELİMNÂMESİ MİNYATÜRLERİ, http://sbe.erciyes.edu.tr/dergi/sayi_17/10_ozbek.pdf
  • [7] Dr. Yıldıray ÖZBEK, ŞÜKRÎ-İ BİTLİSÎ SELİMNÂMESİ MİNYATÜRLERİ, http://sbe.erciyes.edu.tr/dergi/sayi_17/10_ozbek.pdf
  • [8] TANINDI, Zeren, “Rûganî Türk Kitap Kaplarının Erken Örnekleri”, Kemal Çığ’a
  • Armağan, İstanbul 1984, s.223-253
  • [9] UĞUR, Ahmet, “Selim-nâmeler”, A.Ü.İlahiyat Fakültesi Dergisi, c.XXII, Ankara
  • 1978, s.367-379.
  • [10] Doç. Dr. Ahmet UĞUR ,ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/771/9818.pdf
  • [11] http://www.edebiyadvekitap.com/baslica-osmanli-tarihcileri-ve-eserleri/comment-page-1/#comment-135
  • [12] http://www.nadirkitap.com/selim-name-hazirlayanlar-ahmet-ugur-mustafa-cuhadar-ahmet-gul-sukri-i-bitlisi-selimname-kitap1696607.html
  • [13] Doç. Dr. Ahmet UĞUR ,ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/771/9818.pdf
  • [14] Doç. Dr. Ahmet UĞUR ,ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/771/9818.pdf

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...