Ödüllü Şiir Yarışmasına Katıl (YENİ)

Yenişehirli Mehmed Emin Belig 18 yy Hayatı ve Edebi Kişiliği

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 22 Kasım 2015 Pazar aaa Beğen
 

Yenişehirli Mehmed Emin Belig (ö. 1174/1760-61)

18. yy divan şairi

Yunanistan Mora Yenişehiri Fener de doğan Mehmed Emin Belig  İlim tahsiline erken yaşta başlayarak devrin tanınmış âlimlerinden Akovalızâde Ahmed Hâtem Efendi’den de  dersler alarak  ilk eğitimine başlamıştı. [1] Eğitimine devam etmek için  İstanbul’a geldikten sonra  medrese eğitiminden sonra mülâzım oldu. Kadılık mesleğine yönelen Yenişehirli Beliğ  İstanbul’un çeşitli yerlerinde kadı olarak  görev yapmaya başladı.  Bu yıllarda devrin  bazı ünlü kişilerine kasideler yazmaya başlamıştı. Bu kasidelerinde  değerinin bilinmediğinden şikâyet eden  Eski Zağra’ya kadı olarak  tayin edildi. Eski Zağra’da Şehrin ileri gelenleriyle yakın münasebetler kurarak rahat bir hayat yaşamayı da başardı.

Ancak bir müddet sonra devrin ileri gelenlerinin desteğini yitirmiş olması gereğiyle  Yeni Zağra’ya,  daha sonra da havasının kötülüğü ve halkının fakirliğiyle tanınan Klavrata (Klavna) kasabası kadılığına gönderildi.

En sonunda  basur hastalığına yakalandı. Görevinden  de azledildiğinde  “birkaç kuruş yol parasından başka bir şeyi yoktu (bk. Divan, s. 125 vd.).” [2] Önce memleketi olan Yenişehir’e gitti, oradan tekrar Eski Zağra kadılığına tayin edildi. Eski Zagra’ya tekrar kadı olarak geldiğinde  hastalığı da ilerlemişti.  Bu görevinde iken  yakalandığı basur hastalığından kurtulamayıp  Eski Zağra’da öldü. Ölüm tarihi Ramiz'de 1174/1760, Fatm'dell72/l/32'dir.[3]

Ölüm tarihi hakkında tarih düşüren  Râmiz’in söylediği, “Belîğ Mehemmed’e adn-ı berîn ola mesken” dizesi onun  ölüm tarihini 1174 (1760-61) olarak göstermektedir.[4]
 

Edebi Kişiliği

Belîğ’in  Divan’ı  ölümünden üç yıl sonra tertip edilmiş, şairin hayatı hakkında da diğer kaynaklarda bulunmayan bilgiler verilmiştir.

Mehmed Emin Belig  şiirlerinde  hayatı sıkıntılar ve maddî imkânsızlıklar içinde geçirdiğinden şikayet etmiş  , kadrinin bilinmediği hususunda   sitemler de bulunmuştur.  Şairin şiirlerinde karamsar bir mziaca sahip olduğu ,  kendi şairliğini beğendiği ama   kendisine karşı gösterilen ilgisizlikten şikayet ettiği görülür. Kendini devrinin diğer şairlerinden sütün gören ifadeleri de vardır. 

Şiirlerinde yaşadığı çağın mahhalli hayatından örnekler vermeyi seven mahallileşme akımına yakın duran  Nedim ve Sâbit çizgisinde  bir şair olmaktadır.

 Şiirlerinde  gözlemlediği hayatı aksettirmesi, gezip gördüğü yerleri tasvir etmesi açısından dikkat çekici bir divan şairi olmuştur.  “Hiciv tarzına yakın bir şair olarak  çağdaşları hakkında hicivler kaleme almış; şiirde akıcılığı ön planda tutup söz sanatlarına pek rağbet etmemiştir. “

Tegafül gösterip şermende-i ihsan eder yoksa
 Adudan merd olan fırsat deminde intikam almaz

Gibi beyitlerinde olduğu gibi güçlü bir söyleyişi olan,  doğal hayattan nefes  alan  şiirler yazmıştır. Sabit ve Nedim’in tesirinde şiirler yazan Beliğ , Nabi ve Naili’nin de tesiri altındadır.  Özellikle bazı şiirleri Sabit’in şiirleri ile  büyük benzerlikler  taşır. Özellikle Hamamname, Kefşgername ve Berbernama müseddeslerinde  Sabit’in etkiis büyük ölçüde görülür. [5]

Yenişehirli Mehmed Emin Belig , Şinasi, Namık Kemal ve Muallim Naci’nin beğendiği şairlerdendir.  Gazellerinde   Fatih, Atmeydanı ve yaşadığı semtlerin güzelleriyle ilgili tasvirler,de bulunmuştur. [6]Bu yönü ile  soyut  benzetmeler ve hayallerle uğraşan diğer divan şairlerinin aksine canlı dünyadan aldığı esintileri şiirine taşıyan  bir divan şairi olmuştur.   Şiirlerinde yaşadığı hayattan derin izler bulunan Beliğ’in bazı şiilerinde bayagılığa kadar kaçan ahlak dışı tsavirler ve anlamlar da vardır.  Bu yönü ile Vasıf ile Enderunlu Fazıl’ın şiirleri ile benzerlikler taşımaktadır.

Onun en başarılı olduğu şiir biçimi gazelleridir.  Müstakil manzumeleri yanında gazelleri ile kişiliğini belirleyen bir şair olmuştur.   Belîğ’in şiirleri din dışı konularda   rindane eda ile yaılmış şiirlerdir.  Şiirlerinin hepsinde Beliğ mahlasını kullanan şairin şiirleri  kendisinden  kısa bir müddet önce yaşayan Bursalı İsmail Beliğ’in şiirleri ile karışmıştır. 

Dîvanı:

Şairin en önemli eseri divanıdır.  132 sayfalık  divan  2659 beyitteb oluşur.[7]   Eserde 1 na’t, 1 mersiye,    7 kaside, 14 tarih, 231 gazel, 1 tahmis, 1 şarkı, 58 kıta, 40 beyit ile 5 müstakil manzume yer alır. 9 veya 11 kıtalık müseddes terciibend şeklindeki bu müstakil manzumeler de vardır. Bu müstalil manzumeleri ise : , Keşfgernâme, Hammâmnâme-i    Dilsüz, Berbernâme, Hayyâtnâme-i Dilsüz ve      . “Sâkınâme” dir. [8]

Gazel:

 

Rûyun ki senin mihr-i dırahşân gibi parlar
Mercan lebin la'l-i Bedahşân gibi parlar

Ey mert ne zaman sîne-i billurunu açsan
Nezârede âyine-i taban gibi parlar

Âlûde-i hûn eyleyeli eşk demâdem
Çeşmimde müje pençe-i mercan gibi parlar

Arz eylesem ol şuha ne dem sûz-i derûnu
Serkeşlik edip âteş-i sûzân gibi parlar

Seyr eyle saf-ender-saf olup kaşı kemanın
Her bir müjesi nâvek-i peykân gibi parlar

Ol fitne gerek pertev-i hurşîd-i ruhundan
Ebrû-yı siyeh hançer-i bürrân gibi parlar

Rûyu olıcak mihr-î cihân-tâbe mukabil
Tîğ-ı nigeh-i gamzesi yalman gibi parlar

Söz yok hele rengîn-i-i mazmuna
Belîgâ Her beyti birer şem'-i fürûzân gibi  parlar
 

 

GAZEL

 

Müje çeşmimde gûyâ âteşin mismârdır sensiz 
Reh-i nezzâreye nevg-i nigâhım hardır sensiz

Hayâlin düşte görmek ârzû-yı dîde-icândif 
Göz açmak hâbdan her subhdem duşvârdır sensiz

Reh-i kuyunda hemrâh olsa da geh pes gider geh pîş
Ki benden gâlibâ sayem dahi bizardır sensiz

Kıyametler kopar her göz yumup açı nca çeşmimde 
İki cânibde müjgânım saf-ı peygârdır sensiz

Havasa âb ü tâbi nükhet-i rûyun verir yohsa 
Şemîm-i bûy-ı gül dûş-ı dimağa bârdır sensiz

Belîg'e nûş-ı camı dest-i lûlfun hoş güvâr eyler
Güzergâh-ı gelûya mevc~i bade hardır sensiz



 
  • [1] İskender Pala, BELÎĞ, Mehmed Emîn, DİA, cilt: 05; sayfa: 417
  • [2] İskender Pala, BELÎĞ, Mehmed Emîn, DİA, cilt: 05; sayfa: 417
  • [3] ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/11291,beligmehmeteminpdf.pdf?0
  • [4] İskender Pala, BELÎĞ, Mehmed Emîn, DİA, cilt: 05; sayfa: 417
  • [5] V. M Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 522-523;
  • [6] V. M Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 522-523;
  • [7] Belîğ, Divan, İstanbul 1258, s. 85, 109, 125 vd.; Râmiz,
  • [8]Anonim:  http://www.boyutpedia.com/1287/26866/belig-mehmed-emin-yenisehirli


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...