Afrasyap Efsanesi ve Alp er Tunga


 

 

 

AFRASYAP

 

Efrasiyab veya Afrasiyab,  Firdevsî Tusi’nin Şehname  adlı eserindeki deki Turan Hükümdarı Peşeng, Ağrir, Gersiyûz, Barman, Kelbad, ordu komutanı Veyse ve oğlu  Afrasyap  ’ Firdevsi'nin Şehnamesindeki Turan komutanıdır. [1] ( bkz Feridun ( Şehname'de Acem Hükümdarı) Divan Şiirinde Feridun )

İran dilinde Efrasiyab'ın  anlamı mairya (rezil, iğrenç, şer, belalı adam ) anlamına gelmektedir. Afrasiyab, Firdevsi’nin Şehname’sine göre  Zerdüşt kralı Feridun  , (Fereydun)'un üç oğlundan  biri olan Tur’un oğlu olmaktadır. Yani Şehname’ye göre Afrasyap , Dahhak ’ı öldürüp tahta geçen Feridun’un torunu olmaktadır.  ( bkz : Dahhak ve Efsanesi ( Şiirimizde Dahhak Gave Sahtiyan )

İran an destanlarındaki anlatılara göre Feridun - ,  Cemşîd’in soyundan gelen Atbîn’in (Abtîn) oğludur. ( bkz  Şehname ve Taberi'de Cem Cemşit-i Hurşit  ) Şehname ve Avesta’daki anlatılara göre Feridun’un annesinin adı da Ferânek’tir.  Feridun, dünyaya geldiğinde Permâye adındaki bir inek de dünyaya gelmiş;   omzundaki yılanları çocuk beyinleri ile susturup besleyen zalim Dahhâk, Feridun’u da yakalatıp öldürmek istemiştir.  [2]  Şehnameye göre Ferîdûn, Pîşdâdî hanedanının altıncı hükümdarıdır ve beş yüz yıl saltanat sürmüştür.  Feridun’un Selm, Tûr ve İrec adlarında üç oğlu dünyaya gelmiş, Feridun, ülkesini üçe bölmüş Turan ve Çin ülkesini Tur'a, Arap ülkesini Selm'e, İran'ı da îrec'e vermiştir.[3] Afrâsiyâb’ın atası Tur,  İran  hükümdarı Feridun’un ortanca oğludur. Büyük kardeşi Selm, küçük kardeşi İreç’tir. ( bkz  İ'rec Kimdir ve İ’reç Destanı )

Avesta’da Efrasiyab, Hanakana adındaki demirden yapılmış yarısı yeraltında olan bir kalede oturmaktadır.

Şehnamede ise Turan'ın kahramanı hükümdarı ve İran'ın baş düşmanıdır ve  Turan illerinin hükümdarıdır.  Efsanevî Turanî krallarının en  büyüğü olan Efrasiyap, çok  savaşçı, hünerli  İranlıları yok etmek isteyen sihirli  güçlerle  donatılmış  Ahriman'ın ajanı olan belalı bir Turan hükümdarı olarak tasvir edilir. [4]

İran üzerine defalarca yürüyen Afrasyap ’ı durdurabilecek tek güç olarak masalsı bir kimliğe sahip, efsanevi bir yaratık şeklinde tasvir edilmiştir. Afrasyap’ı durdurabilecek tek güç Rüstem olarak gösterilmektedir. Saka hükümdarı Alp Er Tunga Destanı ’nın[5] İran destanlarındaki karşılığı olarak düşündüğümüz Afrasyap ,  destanda Turan hükümdarı olarak ifade edilen yılmaz, bıkmaz, çok mücadeleci ve yiğit bir savaşçı olarak aktarılır. ( bkz Firdevsi'nin Şehnamesi Konuları Önemi ve Etkileri )

Firdevsi'nin Şehnamesinde,  Rüstem-Zal,  Afrasyap ve Savaşları çok önemli bir yer tutar. Rüstem-i Zal ve Afrasyap arasındaki mücadele ve her ikisinin başından geçen olaylar neredeyse Şehname’nin yarısını kaplayacak kadar geniş bir yer tutmaktadır.

Kâşgarlı Mahmud 1072 - 1074 yıllarında yazdığı Divânu Lügati’ t-Türk adlı eserinde Efrasiyab’ ın Alp Er Tunga ile aynı kişi olduğunu belirtilmiştir. [6] Afrasyap ve Türklerdeki adı ile Alp Er Tunga, Uygur, Göktürk ve Selçuklular dâhil Türk devletlerinin soylarından geldiklerini ifade ettikleri Türklerin en büyük atası ve hükümdarı olarak kabul edilmektedir. [7]

Efsanevi bir  destan karakteri olarak anlatılan Afrsayap ile Alp Er Tunga’nın aynı kişi olduğu Alp Er Tunga’nın İran destanlarına Afrsayap olarak geçtiği kanısında olan çok sayıda araştırmacı bulunmaktadır.

Afrasayap İran üzerine defalarca gelmiş,  onu ancak Rüstem durdurabilmiştir. En sonunda da Efrâsiyâb kayalık bir dağın tepesinde bir mağarayı kendine ev yapmış açlık ve susuzluk çekerek burada yaşamaya çalışmakta hem de haline sürekli hayıflanmaktadır. Hak emrine itaat eyleyen, derviş Onu mağarada görür görmez zünnarıyla yakalar ve zerre merhamet etmeksizin Keyhüsrev’e teslim eder Efrâsiyâb yine kaçıp suya atılsa da hile ile yakalanarak sudan çıkarılıp öldürür.[8]

 

 

İLGİLİ LİNKLERİMİZ

KAYNAKÇA 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış