Erdşir Kimdir.( Behmen Vehmen Dırazdest )


 

I. ERDŞİR 

Eski İran hükümdarlarından bazılarının adıdır. ( Kamus-i Osmanî) Bu ibareden de anlaşıldığı Erdşir, çok sayıda İran hükümdarının adı olarak karşımıza çıkar.

Aslında Erdşir birleşik bir kelimedir. “Erd”:  Hışım ve gazap,” şir “ ise aslan anlamına gelmektedir.  İran tarihinde ve Pers Asur – mitolojilerinde Aslan çok önemli bir figürdür. Bu bakımdan İran’da  Sasanîler devrinde  Erdşir- Behmen - adında  üç hükümdar tahta geçmiştir.   (226-241, 379-383, 628-629).

İran’ın Keyâniyân sülalesi hükümdarlarından pek çoğu Erdşir adını almıştır Bunların içinde en tanınmışı olan ve divan şiirimizde de adı sık sık geçen hükümdar Behmen’dir. ( Bkz Behmen Kimdir ( Acem Destan Kahramanı ) )  Erdşir Behmen;  Keyânîler’in hükümdarı Güştâsb’ın en büyük oğlu olan İsfendiyar’ın oğludur. Behmen’e de Erdşir adı verilmiştir. Erdşir- Behmen  -  Erdşir adı verilen hükümdarların içinde edebiyatta adı en çok geçen en çok kast edilen hükümdardır. Behmen,   Drabşab olarak bilinen kahramanın babası olan hükümdar Erdşir’dir.  Behmen veya diğer adı Erdşir:  Ataları gibi cesur ve savaşçı olduğu için Erdşir  adını almış ama ona Behmen   lakabını takmışlardır.  [1]

Behmen veya diğer adı ile Erdşir: İran destanlarında ve  Firdevsî Tusi ve Şehname’de  geçen İran destan kahramanlarından biridir. Behmen, İran’ın Keyâniyân sülalesi hükümdarlarından İsfendiyar’ın oğludur. Behmen'in kızı “Homay” ın başından geçenler de İran destanlarında önemli bir yer tutar. [2] Behmen, yedi iklime egemen olmak isteyen, toprakların çok geniş olması sebebiyle Dırâzdest  ( eli uzun) lakabıyla da anılan bir hükümdardır.  İsfendiyar oğlu Behmen’e bazı kaynaklar  “Vehmen” adıyla hitap etmişler, Yunanlı tarihçiler Erdşir  Behmen’e; “Dırâzdest” adını vermişler, Bizanslılar da “Longimanus  olarak adlandırmışlardır.[3] ( bkz Heft Han ( Rüstem ve İsfendiyar'ın Tehlikeli Geçitleri )

İsfendiyar,  İran’ı Turanlıların istilâsından kurtaran ve Zerdüşt iliğin yayılmasını sağlayan dinî bir kahraman olarak yer alır. [4] İsfendiyar, Rüstem-i Zâl ile mücadele ederek şöhret bulmuş ve Rüstem-i Zal tarafından trajedili bir şekilde öldürülmüştür. Babasının yerine geçen Behmen ( Vehmen- Erdşir)  Şehnamede babasının intikamını almak için Rüstem  ve Zâl ile mücadele eden bir hükümdar olarak görülür. ( bkz Behmen Kimdir ( Acem Destan Kahramanı )

Yaraşur olup mürîd-i sikke-dârun Zâl-i zer
İtse meydânunda hidmet Behmen-i zerrîn-kabâ    NEV’İZÂDE ATÂYÎ

Cihâne Behmen-i Rûyîn-ten-i şitâ gelicek
Görüp mehâbetini gökde ditredi Behrâm         NEV’İZÂDE ATÂYÎ
( Cihâna o tunç vücutlu Behmen gelince Onun azametini gören Behrâm tir tir titremektedir )

Behrâm-ı vakti Gur'a yetirdi bu say d-gâh
Var eşiğine hiznıet-i Şah Erdşîr'i gör            Bâkî

Süvar olunca saadetle rahş -ı ikbale
Güzergahında durur ruh-ı Behmen ü Şapur      Nabi[5]

İkbalin atıyla zafer istikbaline doğru süvari olunca Behmen ve Şapur’un ruhu onun güzergâhına bekçi olur.

Nice Dahhâk’a kanlar agladup mânend-i Efrîdûn
Hezârân Erdşîrüñ pençesin şîrâne burduñ tut        [6]    Bosnalı Sabit

Behmen: Aynı zamanda bir çeşit bitki kökünün ve behmen otu denilen otun da adıdır.

Her taraftan cenar u serv-i sehi
Her yane  sünbül ile behmendir.     Ahmedi 

Kur’ân ile yürünür yol, az oku herzelerini Yunanlıların,
Gerçek, Kur’ân’ın haberleri, dinleme İsfendiyâr hikayesi.   Cemâluddîn-i İsfahânî[7]

Ey üzüntü dolu İsfendiyâr,
Kapatman daha iyi gözlerini senin.      Ahmed-i Şâmlû [8]

 

İran Esatirleri İle İgili Konular ve Linlerimiz 

KAYNAKÇA

 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış