Hadeng Nedir Şiirlerimizde Avcı Sevgili ve Ok


Esa
19.11.2020

 

Hadeng

Osmanlıca yazılışı hadeng :  خدنگ

Hadeng kelimesi Farsça a kökenlidir.  Sözlüklerdeki anlamı 1) kayın ağacı. 2) kayın ağacından yapılmış ok.[1]

Kullanım anlamı da kayın ağacı ve onun gibi sert ağaçlardan yapılmış oktur.  Bu kelime okun ucuna takılan temren olarak da ifade edilen sivri demir manasında da kullanılmıştır.  [2]       

Hadeng-i can-güdâz : Canlar yakan ok, cirit, temren , mızrak  

Divân şiirinde bu sözcük gerçek anlamlarının yanında değişmeceli ve benzetme anlamları ile sevgilinin veya mahbubun gamzesini, kirpiklerini  ifade edecek şekilde kullanılır. Mızrak, cirit, kargı, hadeng, ok  ve temren divan ve halk şiirimizde asıl anlamı ile ve sevgilinin öldürücü bakışları ve kirpikleri için kullanılır. ( BKZ  Mızrak Nedir. Şiirlerde Mızrak )

 Hadeng kelimesi divan şiirinde çok sık kullanılmıştır.  Sevgili ile birlikte kullanıldığı gibi pek çok yerde gerçek anlamlarda da karşımıza çıkmaktadır. Sevgili ile birlikte kullanıldığında genellilkle benzetme ve mecaz anlamlardaki ok ve mızrak anlamları ile karşımıza çıkar. Bu şekilde kullanılırken, sevgilinin bakışları, kaşları kirpikleri, öldürücü, yaralayıcı veya tehdit edici unsurlardır. Kaş yaya benzetilirken, kirpikler ise ok olarak tasavvur edilmiş olur.  Sevgili saçları ile kement atan, kaşları ile yay geren kirpikleri ile aşığı avlayan avcı gibi gösterilir.

Hadeng gerçek anlamı ile kullanıldığında bir savaş silahıdır.

Nesrine retıg-i lâle nedendir dedim dedi
Gamzen hadengi dökdüğü kanın durur senin        Fuzûlî[3]

Aşkında her oku ki felekten atar kazâ
Amacım ol hadenge vü cânım nişâııedir           Nesîmî

Gamzen hadengi zahm uralı câne Mustafâ
Derd ü gam ile döndi ciger kane Mustafâ                  Karamanlı Nizami

Baña gamzeñ hadengi yara urdı
Ne yara kim yüregüm yara urdı          Ahmedi Şiirleri

Gamzen hadengi bagrumı dahı ne yaralar (215/1)
Ol h‹d toludur ucdan uca dürlü yaralar      Ahmedi Şiirleri

Ne açar var bana zahm-ı hadeng-i yârdan gayrı
Ne aglar bulunur bu dîde-i bî-dârdan gayrı        Aşık Çelebi 16 yy- Şiirleri

Yerümde sâbitüm gelse hadeng-i cân-sitân senden
 Nişân-i tîrün olmakda kaçan bulmaz nişân senden       Şeyhülislam Yahya Şiirleri

Hadeng-i gamzelerün üzre dilde cân oynar
Bu lu’bı hançer-i tîz üzre cân-bâz idemez           Hamdullah Hamdi Divanı ve Edebi Kişiliği

Etdi hadeng-i gamzesi ben dil-fikâra kâr
Kıldı nişân-ı sînemizi niçe yâre yâr       Şair Haşmet ( 18 . yy ) Hayatı Edebi Kişiliği

Bir hadeng-i can-güdâz-ı âhtır sermâyesi
Biz bu meydânın nice çâbük-süvârın görmüşüz     Nâbî

Düşüp can korkusu sahrâlara bîm-i hadenginden
Eridi dehşetinden kûhlar âb-ı revân-âsâ            İzzet Molla

İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİMİZ

 

KAYNAKÇA

 

  • [1] https://www.osmanice.com/osmanlica-9532-nedir-ne-demek.html
  • [2] İskender Pala - Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Kapı yayınları
  • [3] İskender Pala - Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Kapı yayınları

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


2 Yorum
19.11.2020 - 19:44
Bilgi ve edebiyatın muhteşem birlikteliği...Yüreğinize sağlık efendim. Sonsuz ve en içten saygılarımla

Esa
22.11.2020 - 17:01
Çok teşekkür Gülüm Hanım , site olarak asıl işlevimiz, Edebiyat ile alakadar ülkenin en değerli kaynak bilgilerini oluşturmaktır. Elimizden geldiği kadar bunu sağlamaya çalışıyoruz. Tüm veriler de başardığımızı söylüyor fakat, zirveye çıkabilmek kadar zor olan orada kalabilmektir. Bu uğraşımız nedeni ile sizlerin paylaşımlarına yeteri kadar alaka gösterecek vaktimiz hiç kalmıyor. Bunu sağlamak da yorumlar , tartışmalar vb açarak sizin gibi emektar üyelerimize düşüyor. Yazılar ve Şiirlerin yöneticileri sizin gibi vefakar üyelerimizdir. Sizi de onlardan birisi sayıyoruz. Başarılar dileğimle.