Heft Peyker Nedir Mesnevileri Yedi Güzel ve Behram-ı Gur


Esa
8.04.2017
 
HEFT PEYKER
 
Yedi, Farsça’da yedi , Peyker ise güzel anlamına gelir . Heft Peyker bu anlamı ile de İran ve Türk edebiyatlarında Sasanî hükümdarı Behram-ı Gûr'un hayatı ve efsaneleri üzerine yazılan mesnevî türünün de genel adı olmuştur.
 
Heft Peyker Mesnevisi Efsanevi Sasani hükümdarı Behram-ı Gür’ün hayatı etrafında teşekkül etmiş,  bu konuda yazılmış mesnevilere Behramrıâme, Heft-Seyyâr, Seb'a-i Seyyâre gibi değişik adlar da verilmiştir.  
 
 Bu mesnevilerin ilkini yazan şair ise Genceli Nizami’dir.  Heft Peyker Niizami-i Gencevî’nin  hamsesinde bulunan beş mesneviden biri, Mahzen’ül esrardan sonra yazdığı ikinci mesnevidir. Nizami’nin bu eseri içeriğinden dolayı  “Heft Peykerler” veya “Behrâm-ı Gûr hikâyeleri” olarak adlandırılmaktadır. [1] Genceli Nizami’nin  bu mesnevisi 1197 yılında yazmış ve  Nizami bu eserini Meraga’da egemenlik süren Türk hükümdarı Alaettin Körp Arslan’a  takdim etmiştir. [2] Nizami’nin Heft Peyker’i diğer adı ile  (Behrâmnâme). “Fâilâtün mefâilün fa‘lün” vezniyle yazılmış 5600 beyitten oluşan ve 53 başlıktan meydana gelen bir eserdir. 
 
Nizami’den sonra Heft Peyker konusunu İran edebiyatında Hüsrev-i Dihlevî, Rai Hidayetullah ve Derviş Eşref adlı şairler de işlemişlerdir.   
 
 
Türk Edebiyatında  Heft Peyker Mesevileri
 
Ali Şir Nevâî , Molla Aşki, Ulvî, Behiştî, Nevizâde Atayî , Hayati, Subhizâde Feyzî, Lami,  Bursalı Lâmi Çelebî , Emin Yümnî ,Abdi, gibi bir çok şair  Heft Peyker adı ile Türkçe mesneviler yazmışlardır.  Anadolu sahasında  ilk Heft Peyker tercümesini yapan kişi ise  Fatih dönemi şairlerinden Molla Aşkî ‘dir. [3] Eserin tek yazma nüshası İngiltere'dedir. (British Museum, OR, 7079; basımı, TDAY.
Belleten 1972)[4]
 
Eski kaynaklarda Ulvî, Kudsî Çelebî, Hayatî (XV.yy.) ve TrabzonluRamazan (XVI. yy.)’ın Heft Peyker mesnevîleri yazdıkları belirtilmiş ama bu eserler  henüz ele geçmemiştir.[5][6]
 
Hâtifî'nin (öl. 1521) Heft Manzar adlı mesnevisi de aynı konuyu Nizamî'nin eserinden çeviri yoluyla ele alır. Lamiî'nin (öl. 1531) de yarım kalmış bir Heft Peyker çevirisi olduğunu Keşf üz - Zünûn yazar. Nev'izâde Ataî'nin (öl. 1635) Heft-Hân adlı mesnevisi (yazılışı 1626) aynı konuyu ele almasına rağmen yerli hayatı anlatır. Hikâyeler değişmiş ve genişlemiştir. Olaylar daha çok büyük Osmanlı kentlerinde
geçer. Eser bir inceleme ile birlikte yayımlanmıştır (İstanbul, 1974). Emin Yümnî'ye ait yedi ciltlik Tercume-i Hikayemi Heft-Peyker ise baştan sona düzyazı ile anlatılır. Eser Nizamî'den çeviridir (bs. İstanbul. 1289).”[7]
 
Heft Peyker Mesnevilerinin Etkisi
 
Yedi İklimin hükümdarı Behram-ı Gür’ün yedi iklimin hükümdarının kızları olan  Yedi Güzel ile evlenmesi her biir için yedi iklimi temsil eden yedi renkli görkemli saray yaptırması ve  yaban eşeğinin peşinden giderek kaybolmasını anlatan bu  mesnevide ki bazı unsurlar   eski edebiyatta oldukaç popüler olmuştur.  Bunlardan birisi de  Sinimmar Cezası iken diğer br tanesi de mimar  Sinimmar ın yapmış olduğu efsanevi HAVERNAK KASRI  dır.  ( Bkz HAVERNAK KASRI ( Sinimmar Cezası) ).
 
Yaban Eşeği avlamaktan çok hoşlanan,  eşeğin peşinden koşarak girdiği mağarada bulduğu defineyi dostlarına dağıtan,  bahtının açıklığı sayesinde , Yedi İklimi zapt u rap altına alan,  yedi iklimi temsil eden yedi güzelle, yedi ayrı sarayda yaşayan ama yaban eşeğinin peşinden giderek trajik bir sona ulaşan Behram-ı Gür ve hayatına dair konular divan edebiyatında karşımıza en sık çıkan mesellerden birisi olmuştur.
 
Eserin içinde geçen Yedi Güzelin yedi hikâyesi, yedi güzelin hikâyesinden sonra gelen yedi mazlumun hikâyesi doğu edebiyatına ait hikâye içinde hikâyeler masallar içinde masallar anlatma geleneğinin de güzel örneklerinden birisini oluşturmaktadır.  
 
KAYNAKÇA 
 
[3] Bahadır Sürelli, Türk Edebiyatında Heft Peyker Mesnevileri ve Hayâtî’nin Heft Peyker’i, https://www.bisav.org.tr/yayinlar.aspx?modul
[4] İSKENDER PALA’,  ANSİKLOPEDİK DİVAN ŞİİRİ , “ Heft Peyker Maddesi”, shf 214
[6] İSKENDER PALA’,  ANSİKLOPEDİK DİVAN ŞİİRİ , “ Heft Peyker Maddesi”, shf 214
[7] İSKENDER PALA’,  ANSİKLOPEDİK DİVAN ŞİİRİ , “ Heft Peyker Maddesi”, shf 214

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış