İrsal-i mesel Nedir ve Örnekleri


Esa
16.7.2017
 
 
 
İrsal-i mesel  Nedir ve Örnekleri
 
 
Örneklendirme,  ifadeye güç katmak için atasözü ve özdeyiş gibi özlü bir söz kullanma,  misal getirerek ifadeyi güçlendirmek ve ispatlamak için uygun bir misal verme sanatıdır.
 İrsal göndermek,  yollamak, mesel ise hikmetli özlü, misal anlamına da gelecek şekilde “ taşınan söz, gönderilen hikmetli misal “atasözü vecize ve ya hikmetli söz ortaya koymak, örnek alınacak hikmetli bir söz söylemek manasına gelir.
“Söylenen bir düşünceyi inandırmak ve pekiştirmek amacıyla söze bir atasözü ya da atasözü değerinde bir örnek katmak.”  Cem Dilçin
İrsâl-i mesel akıldan ziyade duygulara hitap edecek hikmetli bir misal ile ifadeye güç katmak işidir. Temel amaçlardan diğeri ise okuyucu itiraz edemeyecek kadar fire ikna etmektir.  İrsali mesel de en önemli taraf fikrin herkesçe kabul görecek kuvvetli bir fikir olması veya herkesçe kabul gören hikmetli bir sözün kullanılmasıdır.
İrsal-i mesel belagat sanatlarından biri olarak kabul görür. “ Padişah olsan da derler er kişi niyetine”  sözünde olduğu gibi irsal-i mesel de kullanılacak fikirler itiraz edilemeyecek derecede kuvvetli,  mısra-ı berceste gibi akılda kalmaya zorlayacak derecede ahenkli ve bariz olmalıdır.  İrsali meseller parlak sade,  alıntısı yapılan sözün aslına  sadık,  üslup ve ifade yönünden kuvvetli zeka ürünü sözlerdir.
Allah'a sığın şahsı halimin gazabından
Zîrâ yumuşak huylu atın çiftesi pektir        Ziya PAŞA
 
İrsal-i mesel olarak yazılan beyitlerin ve dizelerin pek çoğu zamanlar atasözünü dönüşmüş ve herkes tarafından bilinir hale gelmiştir.
İrsal-i mesel sanatında şair genellikle kendine ait olmayan hikmetli bir özü kullanır. Fakat çoğu kez alıntı yapılarak şiire alınacak bu söz şairin şiirde kullandığı vezne uymayacaktır. Şair bu durumda iktibas- alıntı yaptığı sözü vezne uydurmak için orijinal söz üzerinde bir takım değişiklikler yapmak zorunda kalır. Bu şekilde özgün bir özlü sözden farklı bir hikmetli söz daha ortaya çıkmış olur.
İrsali mesel sanatının olduğu beyitlerde alıntı bir atasözü vecize veya hikmetli söz kullanılırken,  meşhurdur, meseldir,  zira elbette nitekim gibi bazı sözler bulunur
Kirpikleri uzundur yârin hayâle sığmaz
Meşhûr bir meseldir mızrak çuvala sığmaz
 
İrsal-i mesel, İrâd-ı mesel olarak da bilinir.  Genellikle şiirde kullanılan veya şiirde kullanıldığı farz edilen bir söz sanatıdır.  Bu söz sanatında şair, ilk dizede fikir söyleyip ikinci dizede fikrine kuvvet verecek özlü sözü getirerek bu sanatı yapmış olur.
irsal-i mesel de seçilen örnekler herkes tarafından bilinen,  doğru olarak kabul görmüş, atasözleri ve  özdeyiş gibi sözler ile  üstat bilinen velilerden veya  kelam erbabından alınmış  hikmetli sözlerdir.
Cihan-ârâ cihan içindedir arayı bilmezler
O mahiler ki derya içredir deryayı bilmezler         Hayali Bey
 
Hayali düşmenin aldanma tevâzûlarına
Seyl dîvârın ayağın Öperek hıedm eyler        Hayali Bey
 
Ehl-i dillerde bu mesel anılır 
Kim ki çok söyler ise çok yanılır (Taşlıcalı Yahya)
Allah'a sığın şahs-ı halimin gazabından
Zirâi "Yumuşak huylu atın çiftesi pektir"
Bed-asla necâbet mi verir hiç üniforma
"ZerdCız palan ursan eşek yine eşektir"     Ziyâ Paşa
 
Cihanda ihtiyar etsem n'ola uryan olup bir dost 
Felek kimine atlas giydirir ömrüm kimine post         (Cemali)
 
Esnafa da biraz insaf gerektir
Bal tutan parmağın yalar demişler”
 
“Geldimse n’ola ben şuara bezmine ahir?
Adet budur ahirde gelir bezme ekâbir… “           Nevî
 
Meclisindeki şairler ordusuna, en son ben geldimse ne olacak Adet budur ki, ekâbir olanlar meclise en son gelir.” 
 
İrad-ı mesel de kullanılan sözlerin hepsi şairin başkalarından alıntı yaparak söylediği, atasözleri ve vecizeler olarak anlamak hatalıdır. Şairin kendisi de kendine ait olan özlü bir söz ortaya koyabilir.  Yani şairin kendisi de hikmetli sözler oluşturabilir.  Ayrıca şair bir atasözünü veya vecizeyi kendi şiirindeki vezne uydurmak zorunda kalarak değişik bir şekilde söylemek zorunda da kalabilir. Bu durumda fikir sabit kalmakla birlikte seçilen kelimelerin vb yeri değişebilir.
 
Örneğin :
 
Serv-i kaddindir cenân eyleyen gülşende pest
Bu mesel meşhurdur kim  dest ber bâlâ-yı dest   Hayali
 
 Hayali bey bu beytinde Türkçesi el elden üstündür sözünü belki de vezne uydurmak için Farsça olarak  “dest ber bâlâ-yı dest “    şeklinde söylemiştir.  
 
İRSAL-İ MESEL ÖRNEKLERİ
 
Sözde darb-ı mesel irâdına söz yoktur.
Söz odur âleme senden kala bir darb-ı mesel          Nabi
 
Kimse tâyin edemez  âlemde
Kendi mahiyetini ra’yi ile
Münferid vasıta rü’yet iken
Göremez kendini dide bile             Namık Kemal
 
Âyînesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde       Ziya PAŞA
 
Bed-asla necâbet mi verir hiç üniforma
Zer-dûz palan ursan eşek yine eşektir         Ziya PAŞA
 
 
Ey güzellikle göğüne hûrşîd olan yakma bizi
Yerde kalmaz çün bilirsin dûd-ı âhı kimsenin ( NECATİ)
 
Dîde kan ağlar iken eylerem ağyâra niyâz
Suya gark olan kişi destini sunar mâra ( HAYÂLÎ )
 
Tok olanlar bilmez çektiğini aç kalanın
Sırtı pek kimseye ahvâl-i şitâ yaz görünür ( SAMİ )
 
Habîb eşiği rakîbe şeref verirdi velî
Çemende gezmek ile zağ andelîb olmaz ( NECÂTİ)
 
Ağyar elinden çekme gönül nâfile gamdır
Hasmın sitemin anlamamak hasma sitemdir ( NEFİ 
 
Miyân-ı güft ü gûda bed-meniş îhâm eder kubhun
Şecaât arz ederken merd-i kıbtî sirkatin söyler       ( KOCA RAGIB PAŞA
 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış