Iyd ve İyd Nedir Şiirlerimizde Bayram


Esa
14.05.2017
 

Fausto Zonaro,  son Osmanlı’nın saray ressamı- Bayram-  1854-1929..

 

Iyd Nedir  İyd -i Adhâ  Iyd –ı Fitr ve Şiirlerimizde Bayram)  

 Osmanlıca yazılışı; عيد

Osmanlıca yazılışı îd-i adhâ : اضحى عيد : kurban bayramı

Osmanlıca yazılışı ; Iyd-ı fıtr :  فطر عيد :  ramazan bayramı

Arapça asıllı bu sözcük Bayram, Ramazan ve Kurban bayramlarını ifade eden bir isimdir.  Divan ve halk şiirinde gerçek anlamı ile de çok sık kullanılmıştır. Eski dilde  Iyd-i fıtr (ramazan bayramı) ve ıyd-i adhâ (kurban bayramı) dır. 

Şiir dünyamızda sevgiliyle âşık arasındaki ilişkileri ifade etmek maksadıyla  farklı açılarda kullanılmış, aşığın bayramı,  sözcüğün ifade ettiği dini bayramlardan daha farklı olarak ele alınmıştır.  Şiir dünyamızda âşıklar için oluşan bayram ve bayram tablolarında sevgili ile kavuşmak,  sevgilinin bağa girmesi, yüzünü göstermesi,  herhangi bir tavrının ümit verici yorumlanması, aşığa tebessüm eder gibi davranması,  âşıktan yana doğru geleceğinin haberinin alınması vb aşığın bayramıdır.

Dini bayramlarla ilgili çeşitli unsurlar,  hilal gözükünce ramazan ayının başlaması, kurban kesilmesi, şeker dağıtılması, misafirlere gül suyu dökülmesi, bayramlarda yapılan eş dost ziyaretleri, herkesin en güzel elbiselerini giyip gezintiye çıkması, bayram yerlerinde toplu  olarak eğlenilmesi, güzel elbiseler giyen güzellerin bayram yerlerine gelmesi vb âşıkla sevgili arasındaki münasebetlerde  farklı şekillerde ele alınan mevzulardır.

Örneğin âşığın gözyaşı dökmesi gülsuyu, sevgilinin geleceğinin haber alınması bayram şekeri yerine geçer.  Sevgilinin kaşı bayram hilali sayılır.  Sevgilinin tenezzül edip konuşması âşık için bayram olur. Sevgilin yüzü ve yanağının görülmesi bayramın geldiğine işaret eder. Sevgilinin yanağı aşık için bayram yeridir.

Divan şiirinde bayramla ilgili bir çok terkip  ve tamlama vardır Mah-ı ıyd, ıyd-i nevruz (bahar bayramı), ıyd-i ekber (arefesi cumaya rastlayan kurban bayramı), ıyd-ı fİtr (ramazan bayramı), ıyd-ı adha (Kurban bayramı), ıyd-ı canan (sevgilinin vuslat bayramı) lydiye  (bayramı konu alan  methiye kaside ) vb

Iyd erbabı Hicaz'ı hoş muşerref eyledi
Nitekim aşıkları fıkr-i visal-i şahidan    Yahya Bey

Gayrılar vaslınla şad olsa ziyad olur gamım
Matem ehlinin sürur-ı ıyd yaşıtı artırır        Aşki

Rûz-ı ıyd oldu yine zevk î neşat eyyamıdır
Sat-i ıyd-i ekberin yevm-i sûrur encamıdır Aşkî

Iyd-ı vasl ile dil-i mahzûnumı şâd eyleseñ
Ey mu‘allim lutf idüp ol servi âzâd eylesen  Nevizade Atai

Hele ıyd oldu ol gül-gonca handân olduğun gördük
Dimâğ-ı telh-kâmın şekkeristân olduğun gördük  Nedim

Çün cebînüñle ruhuñdur ‘ıyd u nevruzum menüm
Nice buhtû tapmasun bu baht-ı fîrûzum menüm     Dede Ömer Ruşeni

El hilâl-i ‘ıyd gözler ol seg-i dîvâne-vâr
Atun izine ırakdan rûy-mâl üstindedür        Aşık Çelebi 

Halk şiirinde ise bayram çoğu kez âlemin eğlendiği;  aşığın ve şairin gamlandığı bir gündür.  Halk ve âşık şiirinde bayram günü ile ilgili bir diğerinden çok farklı yorumlara vesile olan bir gündür.  Bayram günü  eğlencelerin yapıldığı,  sevgili ile gezmek fırsatının ortaya çıktığı, yoksulluğun, garipliğin, kimsesizliğin, hatırlandığı,  dostlarla kucaklaşmak ortamının doğduğu vb günlerdir.

Bugün bayram günü alem eğlenir
Sen bizim yaylaya gel başın için
Dertliler oturmuş derdin söyleşir
Etme intizarın gül başın için        Davut Sulari Şiirleri

Elde Düğün Bayram Benim Neyime
Benim Kurbanlarım Çok Evvel Oldu
Sorayım Fakire Bir De Beyime
Demi Devranlarım Çok Evvel Oldu     Davut Sulari Şiirleri

İki gönül bir olunca
Bayram olur seyran olur
Bir dost bir dosta gelince
Bayram olur seyran olur               Mahzuni Şerif Şiirleri

Bayram oldu küllü aləm bəzəndi,
Heç mənim halımı bilən olmadı.
Dost dostu çağırdı, qohum qohumu,
Mən qəribi yada salan olmadı.       Göyçeli Âşıq Ah ( 1801 - 1911)

 

 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış