Kavs Nedir Edebiyatta Yay ve Yay Burcu


Esa
25.02.2018
 
 
kavs burcu ile ilgili görsel sonucu
 
 

 

Kavs ( Yay ve Yay Burcu )

Osmanlıca yazılışı:  قوs  kavs
Arapça kökenli bu kelimenin sözlük anlamı  “Eğri, yay biçiminde olan şey.” Yay, keman, yay burcu. “ Dokuzuncu burcun adı” Şekillerindedir.

Kavs, eski dilde hem yay, hem yay burcunu, hem de yay burcunu temsil eden  Kavs adındaki mitolojik bir varlığı  ifade eder.“Kavs, Mezopotamya çivi yazılı belgeleriyle Ahd-i Atîk’te de adına rastlanan ve tasvirî sanatlarda omuzunda yay, elinde yıldırım demetiyle resmedilen bir Edomî-Nabatî tanrısıdır. Fırtına tanrısı olduğu anlaşılan Kavs, eski Arap tanrılar sisteminde (panteon) yay çeken sakallı bir erkek şeklinde tasavvur edilmiş, sonraları ise bereketli yağmurları yağdırdığına inanılan gök kuşağı ile sembolleştirilmiştir.”[1]

Kavs kelimesi ile ilgi üretilen tabirlerden en önemlisi kavs-ı kuzah (Kavs-i kuzeh)dir Bu tabir mitolojik inanışla da ilgili olarak gök kuşağı. alâim-i semâ, ebemkuşağı anlamlarını karşılamaktadır. Kuzah kelimesi:  “Sarı, kırmızı ve yeşil renklerden oluşan kuşak” anlamına gelmektedir. ( BKZ  Burçlar Felek Kıran İnançları Divan Şiiri ve Hayata Etkileri )

 

Kavs-pâre ~ قوسپاره küçük kavs, küçük yay.

Eski devirdekilere göre Kavs burcunda otuz bir yıldız bulunur. Bu burca  "Burc-u Keman" ya da "Han-ı Keman" da denilmektedir. Yay burcu Koç v Aslan burcu ile  ateş grubundandır ve doğal olarak su grubuna özellikle Balık Burcuna  muhalif gelmektedir. Bu burcun başlangıç tarihi 24 Kasım, bitiş tarihi ise 22 Aralık'tır. ( BKZ  Burçlar Felek Kıran İnançları Divan Şiiri ve Hayata Etkileri)

 

Simgesi yarı at, yarı insan okçu Kavs’ın figürüdür. Yay burcunun gezegeni ise Jüpiter- Müşteri yıldızıdır.  Dost burcu Kova, düşman burcu Balık'tır. Ugurlu günü perşembe, uğursuz günü ise pazartesi kabul edilmiştir. ( BKZ Burçlar Felek Kıran İnançları Divan Şiiri ve Hayata Etkileri )

Bu burcun etkisinde doğanların ", eli açık, izzet-i nefs sahibi, iyiliği sever. Dostlarına dost ve merhametlidir. Omuzlarında, dizlerinde ayaklarında ağrı ve sızı vardır. Kalp ağrısı, ölüm sebebidir. Başında, arkasında ve ayaklarında bir alamet ve göbeği altında bir ben vardır. Devlet adamları ve ekâbirden yana bahtı açıktır. Eğlenceyi, zineti, iş ve nuşu sever. Düşmanlarının ise çok” olduğuna inanılır 

Bu burçta doğanların avcılığa meraklı, tedavi etmeye yatkın kimseler olduğuna inanılmıştır.

Divan edebiyatında kavs kelimesi savaş aleti olan yay ve burç anlamlarıyla da kullanılmıştır. Kavs yani yay, hilâl gibi sevgilinin kaşı için yapılan bir benzetme olarak da karşımıza çıkar.  Kavs yani yay Müşteri gezegeni ve ok kelimeleriyle de birlikte anılmıştır. ( BKZ Felek Eflak Çarh Tasavvuru Şiirimizde Felekler )


Çekmedi kimse bu heycâda te'ab mânend-i tir
Âdeti olmakla kavsin kameti oldu dütâ      Lâmi

Kavsine bakınca Zâl-i dehr'ın
Pek z a ’fını gördü hâl-i delirin    Şeyh Galib

Kaşına vesme çekdi yine yaykarası var
Gözine sürme çekdi ‘aceb kime yası var     Aşık Çelebi 16 yy- Şiirleri

Bürci olmuşdur anın kavs ile Hût
Âdemin gûşundaıı olurlar sübut    Şemseddîn[2]

Her tîr-i çarh kavs-i kaderden zuhûr ider
Hep âh-ı âteşîn seherden zuhûr ider         Sa’id Giray 18. yy[3]

Kavs-ı kametinin fehmeyle fendin
Kaşların resminde yay bu nedir bu
Mir'at-ı hüsnünde aksetmiş kendin
Görse kamer söyler ay bu nedir bu  Seyrani ( Everekli ) Şiirleri[4]

Kirpikler mevali kaşlar yay gibi
Ben bugün pirimi gördüm vallahi
Onbeşinde bedirlenmiş ay gibi
Görünce salavat verdim vallah        Şarkışlalı Aşık Veli Şiirleri

Odluhlu yay gabahlı gözelim
Dolanım başına dolanmah gerek
İreldeki senden gözel olmuyor
Od düştü bağa talanmah gerek   Azerbaycan Türküleri

Sülman senin kaşın gözün yay mıdır
Teneşirden akan sular kan mıdır          Rodop Türküleri

Keman yayı ince kaşın
İnci gibi güzel dişin
Seni alıp dağa kaçam
On sekize girdi yaşın  Ağrı Türküleri


İLGİLİ LİNKLERİMİZ 

 

 KAYNAKÇA

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış