Mecaz Nedir Mecaz Sanatı ve Mecaz Sanatları

Günün Yazısı
Ekleyen : ESA , 23 Aralık 2018 Pazar aaa Beğen 1
 
 
Mecaz  Nedir Mecaz Sanatı ve Mecaz Sanatları
 
Osmanlıca yazılışı: mecaz :  مجاز
 
Yazıda mecaz nedir, mecaz tanımı, mecaz tanımları,  mecazın sözlük anlamları, mecazın terim anlamı, mecaz ve gerçek anlam,  edebiyatta mecaz, mecaz sözcüğünün kökeni, mecaz sanatları, mecaz sanatı örnekleri, şiirlerle mecaz örnekleri, beyitlerde mecaz  konuları işlenmiştir.
 
Mecaz sözcüğü Arapça kökenlidir ve izin verme anlamındaki cevâz sözcüğünden gelir. Çoğulu ise mecâzât şeklindedir.
Sözlüklerdeki anlamları: yol, gidilen yer, geçilecek yer. Bir yola, yere girme hakikatte olan şeyin,  gerçeğin tersi gerçeğin zıddı şekillerindedir.  Mecaz kelimesi edebiyatta terim bir anlam da kazanmıştır.
 
Edebiyatta terim anlamı ile mecaz: kendi öz manasında kullanılmayıp, benzerlik, alaka, sebep, benzetme gibi vasıtalar ile bir sözü kendi anlamının dışında bir başka anlamda kullanmak anlamındadır.
 
Mecaz olarak kullanılan sözün kendi anlamı olduğu halde, benzetme ilgisi yoluyla o söz kendi anlamının dışında kullanılmış demektir.  Örneğin tilki bir hayvandır. Fakat bu sözü  “İhtiyarın tilkiliklerinden bıktık” anlamında kullanıldığında hayvan anlamında kullanılmadığını ve mecaz olarak kullanıldığını görürüz.
 
Mecaz’ın Farklı Tanımları
 
Edebiyatta bir kelimeyi gerçek anlamından başka bir anlamda kullanma sanatıdır.”
“Bir kelimenin, gerçek anlamı dışında, başka bir kelimenin yerine kullanılmasıdır.”
Bir sözün gerçek anlamından uzaklaşıp,  yeni ve bir başka anlamda kullanılmasına  denir
 
Mecaz ve Mecaz İle İlgili Söz Sanatları
Benzetme amacı olsun ya da olmasın benzerlik alakası ile bir sözü kendi anlamının dışında başka anlamda kullanmaktır.  Mecaz yapmanın gayesi, ifadeye canlılık kazandırmak,  söze güzellik katmak, ifadeyi çarpıcı ve etkileyici bir hale getirmektir.  Bu yönü ile mecaz edebiyatın vaz geçilmez bir unsuru hatta en yaygın kullanılan söz sanatlarından birisi haline gelir.
Bir söz sanatı olan mecâz,   diğer birçok söz sanatının da kaynağıdır. Her biri farklı yöntemlerle kurulan mecaz yapma yollarının her birine farklı adlar verilmiş ama bu söz sanatlarının hepsi de mecaz sanatları başlığı altında görülmüştür. Bu nedenle teşbih,  İstiare, mecazı mürsel, kinâye, ta'rîz, teşhîs ve intâk gibi söz sanatlarının hepsi mecaz ile ilgili söz sanatlarıdır.
 
Mecaz sadece edebiyatta değil gündelik hayatta da bilinçli veya bilinçsiz şekilde sık sık yapılan bir söz sanatıdır. Mecaz bilinçli veya bilinçsiz yapılmış olsun mutlaka bir benzetmeye veya hakikatin zıddı olan bir alakaya dayanır.   Örneğin " Ödülü aldıktan sonra bayağı bir havalandı." Cümlesinde havalandı sözcüğü ile yapılan mecazda adamın havalanması hem gerçeğe aykırıdır, hem de ödül alanın sevinci ve gururlanması kuşların eylemine benzetilmiştir. Fakat bu şekildeki mecazlı anlatımın ifadeye canlılık ve çarpıcılık kattığı;  anlamı daha iyi anlattığı da ortadadır.
 
Bir cümle de mecazlı kullanılan bir sözcüğün gerçek anlamında anlaşılmasına mani olan bir engeli de vardır.  Örneğin  “ Ali ondan da şeytandır” cümlesinde mecaz olarak kullanılan şeytanın gerçek anlamında olabilmesine engel olan Ali’dir.  Çünkü Şeytan Ali olmaz, Ali de şeytan olmaz o halde Ali’nin şeytan olması gerçeğe aykırıdır. Fakat Ali güçlü olan Şeytan’a benzetilmiştir.
 
Mecazlar benzetme –teşbîh- amaçlı yapılmış veya benzetme amacı olmadan yapılmış olan mecazlar olarak ikiye ayrılabilir. Teşbih, amaçlı olarak yapılan mecazlar,  teşbih, kinaye, istiare, teşhis ve intak gibi mecazlardır. Benzetme amacı olmadan oluşan mecazlara ise  mecaz-ı mürsellerdir.
 
Aslanlarımız çok gol attılar”. Cümlesinde, futbolcular güçlü olan aslana benzetme amaçlı olarak benzetilmiştir.  “Binanın suyu patladı “ cümlesinde ise patlayan su, boruya benzetilirken benzetme amacı güdülmeden bir benzetme yapılmış olduğundan bu benzetme mecaz-ı mürseldir.
 
Şiirlerle Mecaz Örnekleri
 
Ah eylediğim serv-i hıramanın içindir 
Kan ağladığım gonca-i handanın içindir   Fuzuli 
 
Ney-i bezm-i gamem ey âh ne bulsan yele ver
Oda yanmış kuru cismimde hevâdan gayrı  Fuzuli 
 
Sultân-ı gam nişîmen idelden derûnumu
Sahrâ-yi kalbe leşker-i sevda gelür gider Nabi
 
Anavarza at oynağı,
Kana bulanmış gömleği,
Kıyman a zalimler kıyman,
Kör karının bir değneği.
 
Dörtlükteki  “bir değnek “  kendi anlamı dışında ölen evladın yerine kullanılmıştır.
 
Can ipini ten yününden
Saran kirmen ular bir gün
Sulu yalçınlar önünden
Açılan gül solar bir gün          Seyrani 
 
Aralık itleri olmuş kumandan
Uyuz it kurtlara kumand'ediyor    Seyrani 
 
 
 


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...