Melâmilik Nedir Melami Düşünce Tarihçesi Beyit Örnekleri

Ekleyen : ESA , 13 Mart 2019 Çarşamba aaa Beğen 1
 
Melâmilik
 
Melâmi Osmanlica yazilisi. ملامی
 
Yazıda melamailik nedir, tanımım, tarihçesi, düşünme biçimi, Melami tavırları , Melamilerin düşünceleri, giyinme biçimleri , hayata bakış açıları, Melamiliğin  ortaya çıkışı, ilk Melamiler,  Melami sufiler , şairler şiir örnekleri 
 
Melami kelimesi sözlük anlamı kınamak, ayıplamak ve sitem etmek manalarına gelen n “Levm” sözünden türemiş olan melamet sözcüğünden gelmektedir. Levm sözcüğü ile tasavvuf yoluna girenlerin Emmare mertebesinden sonra ikinci mertebesi kabul edilen Levvame makamının da alakası bulunmaktadır ve Melâmîlik yoluna giren, Melamilik inançlarına sahip kimselere de "Melâmî" denmiştir.
 
Melamilik, Cüneyt Bağdadi, Beyazıd Bestami gibi mutasavvıfların açtığı yoldan giderek , İbrâhim b. Edhem, Abdullah b. Mübârek, Fudayl b. İyâz, Şakīk-ı Belhî, Hâtim el-Esam gibi önceki mutasavvufların vatanı olan bu bölgede Türkistan, Nişabur, Maverâünnehı ve havalisinde dokuzuncu Yüzyılda gelişen bir tasavvuf ekolüdür.  Mevlana ve Hacı Bektaşi Veli’nin de doğum yerleri olan bu havali bu nedenle Anadolu’daki tasavvufi örgütlenmelerin de anavatanı olmaktadır.
 
Melamiliğin kurucusu Hamdûn-ı Kassârî olarak kabul edilmiş ve bu nedenle bu düşünme biçimine Kassâriyye tarikatı da denmiştir.  [1] Nişabur’dabir Türkmen şeyhi olan Muhammed Maşukî Tûsî ‘de bu tarikatın yayılmasına ve genişlemesinde etkili olan isimdir. [2]
Başlangıç aşamasındaki Melamiler ile Melami olduklarını söyleyerek, çalışmaktan, kaçınan, dilenmekten kaçınmayan,  rızklarını tevveküle bağlayan sufileri bir görmemek gerekir.
Melâmetîler’in metodu ilme, sûfîlerin metodu hale dayanır.”[3] Başlangıçta ibadetlerini gizlemekten kaçınmak, gösterişten uzak durmak, tevazu göstermek şeklinde gelişen Melamilik, kibir ve gösteriş gibi kötü huylardan korunmak amaçlı doğan bir tasavvufi ekoldür.  Melâmetîler, çalışmayı ve kendi el emekleriyle geçinmeyi tercih ve teşvik eden bir zümre iken sonraları sofiyane davranan görüşlere de dönüşmeye başlamış, çalışmayı bırakıp zühd ve tevekkül üzere yaşamaya başlayan zümreler de ortaya çıkarak kendilerine melameti demişlerdir.  “Melâmetîler, mârifetin çalışma ve şahsî gayretle elde edilebileceğine inanırlarken; sûfîler ise mârifetin rabbânî bir mevhibe olarak tecelli edeceği görüşündedirler.[4]
 
Melâmîliler, özel giysileri ve tekkeleri olmayan, kimseye dertlerini açmayan , gösteriş olmasın diye başkalarının yanında ibadet etmeyen, rkendilerini övmeyen , ortalıkta dolaşmayan, kendinin önemsiz gören, çoluk çocuk herkes ile haşır neşir olabilen, bunda küçüklük ve beis görmeyen ,  “aynanın sırrı gibi karşısındakini yansıtan takıntısız ve bağlantısız kişilerdir. Melamilerin en hoşlanmadıkları şey kibir ve gösteriştir. “Melamiler için Tanrı nimetlerinden pay kapmak yerine pay dağıtmak önemlidir.”
 
Melâmet hareketinin gelişimi, 1.Melâmiyye-i Kassâ19 Ebû Abdurrahman es-Sülemî, Kitâbu’l-Fütüvve Bahar riyye, ilk Devre Melâmileri 2.Melâmiyye-i Bayrâmiyye Orta Devre Melâmileri
3.Melâmiyye-i Nûriyye, Son Devre Melâmileri, şeklinde 3 kategoride ele alınmıştır.[5]
 
Melamiliğin Anadolu’ya  12. yy dan itibaren girmeye başladığını, Hacı Bayram Veli’nin  Bayramîlik  tarikatı ile 2. Devre Melamiliğin başladığını söylemek de mümkündür.
 
Melamilik bir tarikat olmaktan ziyade bir hal ve düşünme biçimi olarak ele alınmış, bu nedenle Melamilik her tarikatta da görülebilen bir kavram olarak değerlendirilmiştir.  Anadolu’da Hamzaviler,
Abdallar ve Kalenderiler de kendilerini Melami olarak tanıtmışlar, beğenilmek ve saygı duyulmak yerine hor görülmeyi istemek şeklinde özelliklere bürünen sofilere Melami denilmiştir.  Yalan, riya ikiyüzlülük, mala tamah etmekten uzak duran bu şekilde nefislerini köreltmek ve nefsi öldürmek amacını taşıyan her derviş Melami olduğunu ileri sürmüştür.
 
Melamiler, özellikle kötü giyinen, , kendilerini hor göstermekten hoşlanan, erkan , ayin ve ibadete ya önem vereyen yahut da herkesten gizli yapan;  özel duâları, tekkeleri, âyinleri vb olmayan, çoğu kez,  saç , sakal  kaş bırakmayan,  Tahiriler gibi bıyıkları dışında vücutlarındaki tüm kılları temizleyen, dilenmekten dahi çekinmeyen ,  hatta içlerinde içki ,şarap hatta , afyon esrar bile kullandıkları halde kendilerini melamet hırkası giymiş kimseler olarak tanıtabilen dervişlerdir.
 
Melamilerin mezarları da özellikle süssüz ve gösterişsiz yapılmış, onları mezar taşları kolsuz, ayaksız ve başsız bir insan bedeni gibi dikilmiştir. Divan şairleri arasında Kendilerini Melami olarak ifade eden çok sayıda şair vardır. Hayreti, Hayali, Nesimi, Şâir Tıflî, ve bir çok Bektaşi şairi kendilerini Melami olarak kabul etmişlerdir.
 
Kays-ı melâmet-güzîn râh-nümûndur bana
Meslek-i ehl-i hıred râh-ı cünûndur bana      Şeyhülislam Yahya Şiirleri
 
Rind-i melâmetiz biz  hâtırımız güzeldedir
Bize öğüt veren sanır gönül ile göz eldedir      Şeyhi Şiirleri
 
Acıldı defter-i ehl-i melamet kaydolan gelsin
Cekinen nam u kayddan gelmesin lakayd olan gelsin   Lâedrî
 
Terkedip nam u nişanı giy melamet hırkasın
Bu melamet hırkasında nice sultan gizlidir    İsmail Maşukî
 
Cihânda her ki gam-ı ‘ışk ile melâmetdür
 Selâm ana ki kamu gussadan selâmetdür        Hamdullah Hamdi
 
Melâmet câmını alduk ele biz hû dėdük gitdi
 Selâmet meclisine sâkiyâ yâ hû dėdük gitdi         Vusûlî - Mehmet Küçük Bâli Paşazâde 
Ben melamet hırkasını Kendim giydim eynime
Ar u namus şişesini Taşa çaldım kime ne                KUL NESİMİ Şiirleri
 
 
[1] https://islamansiklopedisi.org.tr/melamiyye
[2] Prof Dr. İskender Pala ,Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü , Melami Maddesi  Divan
[3] https://islamansiklopedisi.org.tr/melamiyye
[4] https://islamansiklopedisi.org.tr/melamiyye
[5] Hatice Çubukcu, Nişâbur Ekolüne Mensup Hanım Sûfilerde Görülen Fütüvvet ve Melâmet Anlayışı, FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Sayı/ 9 Yıl2017 Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
 





Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...