Menekşe – Şiirlerimizde Menekşe Tasavvuru

Günün Yazısı
Ekleyen : ESA , 14 Nisan 2019 Pazar aaa Beğen
 
 
Menekşe – Şiirlerimizde Menekşe Motifi
 
 
Ansiklopedik bilgilere göre menekşe: “  Menekşegiller familyasından Viola cinsinden çiçekli bir bitkidir. Beşyüze yakın türü bulunan daha çok Kuzey yarımküre bitkisi olduğu halde Hawai ve Güneydoğu Asya'da da yetişebilen bir bitkidir. “
Menekşe, güneşi çok sevemeyen, gölgede de yetişebilen,  ağaç diplerinde de yeşerebilen, kısa ve bodur bir gövdeye sahip, ince dalları yüzünden çiçek tacını taşıyamadığı için bükülen, bu nedenle çiçeği hem yere yakın duran hem de yere bakan şemsiye vari açılmış çiçeklere sahiptir. Mor, koyu mavi, lacivert, açık pembe, kırmızı, alaca renkler olmak üzere çok sayıda rengi vardır.   
 
Ağaç diplerinde, yol kenarlarında, saksılarda, parklarda ve botanik bahçelerinde yetiştirilen bu bitkiler daha ziyade kır kökenli bir bitki olması, kısa ve bodur olması, sadece rengi ve çiçekleri ile dikkat çekmesi ile şiir ve edebiyat dünyamızda pek çok benzetmeye ve kişileştirmeye maruz kalmış bir çiçektir.
 
Yaylasına vardım menekşe bitmiş
Sulağına vardım yosunlar dutmuş
Çobanınan koyun nereye gitmiş
Gel meleme koyun vazgeç kuzundan    Urfa Türküsü [1]
 
Divân şiirinde kokusu, koyu rengi, boyunun eğriliği ve şekil yapısıyla üzerinde durulan menekşe, halk şiirin de aynı özellikleri ile karşımıza çıkmış, küçük gövdesi gösterişli renkleri ile sözü edilmiş, boynunun eğik olması nedeni ile hakir kalmış, fakir kalmış, kimsesi olmayan, kıymeti bilinmeyen insanlara ve sevililere benzetilmiştir. Bu nedenle menekşe en çok kişileştirme, kinaye ve teşbihler ile karşımıza çıkmaktadır.
 
Edebiyat ve şiir dünyamızda menekşe, boynu eğik kalan, kıymet bilmeyenin eline düşen, hakir görülen,  kişi veya sevgiliye benzetilir. Yere yakın oluşu ve boyunun kısalığı ile  beli bükülmüş insanlara, yaşlıların sembolü haline de gelebilir. Menekşelerin üzerinde bulunan ince tüyler ile sevgilinin yüzündeki kısa ve sarı, ayva tüyleri arasında irtibatlar kurulur.
Koyu ve siyaha yakın duran renklerinden dolayı sevgilinin yanağındaki benleri de hatırlatır.  Menekşe renk ve kokusundan dolayı misk-i amber ile benzeştirilmiştir.  Menekşelerin demet demet pazarda satılması rengi ve çokluğu bağlamında sevgilinin saçlarını aşığa hatırlatan bir vesile olabilir. Menekşe çiçeklerinin açık olması ve rüzgârda salınması ile sevgilinin eteğinin açılması ile alakalı birçok anlam oyunları da yapılmıştır.
 
Menekşe şekli ile kulağa, kokusu ile ambere benzetilen bir çiçektir.   Menekşe eski edebiyatta "Benefşe" şeklinde de karşımıza çıkmaktadır. Gül ve laleden sonra hakkında en çok söz edilen çiçeklerden birisi de menekşedir. Divan şiirinde menekşe redifli şiirler de yazılmıştır.
Halk şiirinde de menekşe, boynun eğirildiği, derelerde, yaylalarda bitmesi,  sevgilinin kokusunun menekşe gibi olması, rengi kokusu ve güzelliği ile karşımıza çıkmaktadır.
 
Adlinde dutııp kimse mi bağlayabilirdi
Ter-damen olup gezmese bazarı benefşe  Ahmed Paşa
 
Hattun gamıyla kaddi büküldü menekşenin
Gormez misin ki başı ayağındadır dahi         Karamanlı Nizamî
 
Benefşe saçlaruñ salmış gül-i ter üstine sâye (556/1)
Göñül hayrân u zâr olmış bu reyhân-ı semen-sâye    Ahmedi
 
Kıymet bilmeyenler almış eline
Onun için Boynun büker menevşe   Karacaoğlan
 
Bənəfşə tək ənbər zülfün buy vеrir,
Hər yuyub sərəndə həvayə, Zеynəb!
Оnun ətrin dimağımdan üzməsin,
Əmanət еt badi-səbayə, Zеynəb!     [2]
 
Benden selam söyle mercan araba
Evvel bahar dememize ne kaldı
Çiğdem reyhana çok hasrettir derler
Bahçe gülü ile sar menekşeyi      Kırşehirli Aşık Said
 
Burnumun dibinden gelip geçti de yaz,
ben, bir demet mor menekşe olsun getiremedim sana!
Ne haltedek, dostların karnı açtı
Kıydık menekşe parasına!      Nazım Hikmet[3]
 
Başına döndüyüm, ay qeşenq1 peri,
Adetdi, dererler yaz benefşeni.2
Ağ, nazik elinle der, deste bağla,
Ter3 buxaq4 altında düz benefşeni.  [4]
 
Bənəfşə qоxulu yardan ayrılan,
Gündə yasa batar, günü zar оlur,
Canında ixtiyar qalmaz zərrəcə,
Gеcə bidar, gündüz biqərar оlur.


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...