Mir'ât- Mirât-ı âlem numa Ayîne-i âlem-nümâ Nedir.

Ekleyen : ESA , 04 Kasım 2019 Pazartesi aaa Beğen
 
Mir'ât- Mirât-ı âlem numa   Ayîne-i âlem-nümâ  Nedir.
 
Osmanlıca yazılışı :  Mir'ât  مرآت
Mi’rat sözcüğü Arapça kökenlidir ve sözlüklerde iki manası vardır. Ayna., ayine  Meşhur bir cins lâle.
Mi’rat kelimesi divan şiirinde ayna anlamının mecazi ve gerçek anlamı ile en sık kullanılan kelimelerinden biridir. Mi’rat sözcüğü divan şiirinde daha ziyade ayna anlamına gelecek şekilde ifadesini bulmuştur. Lale manasına gelecek şekilde kullanıldığı nadir olarak görülür.
Ayine ve ayna şeklindeki anlamları ile mücella, parlak satıh,  tecelli, vasıta gibi anlamlarda kullanılmış, gerçek anlamda kullanılan bu anlamlarının yanı sıra aşığın gönlü, gönül aynası,  sevgili, sevgilinin yüzü manalarında da karşımıza çıkmıştır.
Mir’at- ı cana bak dil –i mübtelayı gör
Ayine sundu destine şahın  gedayı gör     Naili Kadim
Cevân-i nâzenînüm baksa mir’âte hicâb eyler
 O nâzük verdi kendi âteş-i rengi gül-âb eyler   ARPAEMÎNİ-ZÂDE MUSTAFA SÂMÎ
 
Her ne dem mir’ât-ı câma yâr kendin gösterir
 Sûret-i vuslat bize nâ-çâr kendin gösterir   Şair Haşmet ( 18 . yy 
 
Ayna ve ayine divan şiirinde üzerinde en çok hayal kurulan eşyalardan biridir.  Ayna genellikle sevgili ile birlikte kullanılır.  Sevgilinin elinde tuttuğu, sevgilinin yüzünü seyrettiği bir nesne olması dolayısı ile kimi zaman kıskanılan bir alettir.  Aşığın sevgiliye hediye etmek istediği bir alet olarak da karşımıza çıkar.  Ayna kelimesinin şiirlerde kullanım amaçlarından diğerleri, sevgiliye ayna tutma,  sevgiliyi aynaya bakarken izleme,  aynaya bakan sevgili imajları [1] ile ilgili olduğu gibi sosyal hayat ve tasavvufi anlamlarda da oluşmuştur. ( bkz Ayna Tutmak - Ayine Dan- Ayine-i Gerdan )
Ayna veya ayine divan şiirinde kalbi de temsil eder. Kalb de tıpkı ayna gibi bakanı göstermektedir. Ayna ve Mir’at sözcükleri tasavvufi manada daha çok gönül aynası, tecelli, insanı-ı kâmil ve hayret anlamları ile kullanılmıştır. [2]
 
Girdâb-ı fikre dalma tehî sırrı var anın
Mir’ât-ı hüsne eyleme hayret-nümâ nazar.     Şeyh Galip 
 
Ol eder seyrini bu hâne-i sad-nakşın kim
Sâf âyîne gibi gördügü renge boyanır              Şeyh Galip 
 
Gehî nâkûs-ı deyr ü gâh kandîl-i haremdür dil
Gehî âyîne-i İskender ü geh câm-ı Cem'dür dil     (Cevrî)
 
Kitâb-ı hüsnüñe tab‘ ehli mir’atü’s-safâ dirler
 Ruh-ı pür-tâbuña mû gelse hatt-ı dil-güşâ dirler   Nevizade Atai –
Ey cemâl-i enverün mir’ât-ı zât-ı kibriyâ
Safha-i rûyunda lâmi’ pertev-i nûr-ı Hudâ   BESNİLİ NEHCÎ DEDE 
 
 
Mirât-ı âlem numa veya   Ayîne-i âlem-nümâ  Nedir.
 
Mirât-ı âlem numa veya   Ayîne-i âlem-nümâ  Cihanı gösteren ayna anlamına gelir.  Bu iki ayna Cem ve İskender’in aynalarını hatırlatır.   Divan edebiyatının en sık kullanıan mazmunlarından olan bu aynalara dair bir çok da esatir bulunur. Örneğin İskender’in aynası ile ilgili üç farklı efsane anlatılmaktadır. Bunlardan biridir. İskender’in elinde tutarak kimin yalan kimin doğruyu söylediğini gösteren aynasıdır. Diğeri ise İskenderiye’de bir kule üzerinde kurdurup çok uzaktan düşman gemilerini görebildiği ve uzaktan gemileri yakabildiği aynasıdır.  [3]
 
Cem ‘in aynası ise âlemi gösteren memlekette kimin ne işle uğraştığını Cem’e bildiren aynadır.
Bu aynalar ayine-i İskender ve ayine-i Cem,  olarak da adlandırılırlar.
 
Câm la'lindir senin âyine rûy-ı enverin
Adı var câm-ı Cem ü âyine-i iskender'in          Bakî
 
Ruhuñ âyînesinde câm-ı la'lün gösterür diller
Safâ ehline birdür câm-ı Cem mir'ât-ı İskender    (Dânişî)
 
Âlemün nakşını seyr itmek ise maksûdun
Bakma âyîne-i İskender'e Cem câmın gör       (Tıflî) (
 
Tab’ı mir’ât-i cemâl-i cân-fezâ-yı saltanat
Sînesi Âyîne-i ‘âlem-nümây-ı saltanat   Baki'
 
Mirat-ı mücella ibret nümâdır
Aşk ile baktıkça insana gözler
Nazar kılanların canı fedadır
Sıdk ile isterse kurbana gözler       Konyalı Aşık Şem'i 


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...