Nevrûziye Nedir İçerdiği Konuları




Nevrûziye Nedir

 

Osmanlıca yazılışı:  nevrûz :   نوروز . Nevruziye ise نوروزيّه devlet büyükleri için nevruz gününü Nevruz gününü tebrik vesilesiyle yazılmış nevruz konulu manzumelere denir. ( bkz Nevrûz Cem Ateş İçki Bayram ve Şiir Dünyamızda Nevruz )

Nev- ruz kelimesinin eski lüğatlerdeki anlamları şu şekildedir.Yeni gün. İlkbahar. Baharın ilk günü sayılan ve güneşin Hamel (Kuzu) burcuna girdiği 22 Marta rastlayan gün. Bu tarihte gece ve gündüz müsâvi olur. İranlıların yılbaşısıdır. (Farsça)”[1]

Nev:    نو  Farsça kökenlidir ve yeni, ilk, son zamanlarda çıkmış. Taze, körpe anlamlarındadır.[2] ( bkz Nev ve Nev-bahar Nedir Divan Şiirinde Nev ve Nevbahar )  Rûz ise farsça da gün anlamlarına gelir. Dolayısı ile nev- rûz yeni gün anlamında, Mart ayının 21. Gününü ifade eden eski takvime göre baharın başlangıcını belli eden, ilkbaharın ilk gününün adı olmuştur.

Nevruz, eski takvimde Güneşin koç ( Hamel ) burcuna girdiği ve uğurlu günlerin başladığına inanılan eski takvimlere göre yılın ilk günü olarak biliniyordu.  Farisilerin en ünlü hükümdarı Cem’in tahta çıktığı ve bayram olarak ilan edildiği bu gün[3] hükümdarların halka hediyeler dağıtması, fakirlerin ihtiyaçlarını karşılaması, hükümdarların bahşiş dağıtması vb adetti.[4] İran veya Ön Asya ülkelerinde ortaya çıkan bu adet İslam ve Osmanlı hükümdarlarını da etkilemişti. Bu nedenle Osmanlı hükümdarları da bu âdeti devam ettirmişler nevruz günlerinde halka hediyeler ve bahişiler dağıtmayı sürdürmüşlerdi.

İslam edebiyatı döneminde de devam eden bu adetlerden dolayı şairler Nevruz günü vesilesi ile devlet adamlarına ve hünkârlara medhiyeler, kasideler yazarlar nevruzu da tasvir ettikleri ve nevruz iye adı verdikleri bu şiirleri onlara takdim ederek hediyeler ve bahşişler alma yoluna giderlerdi. ( bkz  Kaside Nedir Tüm Özellikleri Konuları Türleri Bölümleri Örnekler)  “Osmanlılar döneminde de tabiattaki cömertliğin sembolü olarak görülen Nevruz gününde şairlere hediye verme âdeti oldukça yaygındı.[5] Bu nedenle nevruziyeler nevruz gününde sunulmak amaçlı yazılmış şiirlerdi.

Kasidelerin nesib – teşbib bölümlerinde nevruzdan söz eden, çoğu kez de nevruz veya bahar redifli olan türlerine Nevruziye denirdi. Nevruz günü için yazılan şiirler kaside şeklinde yazılıyor, bu tip kasidelerin nesib – teşbib bölümlerinde ( bkz   Nesib Bölümü Nedir ve Nesib Örnekleri) bahar, nevruz, gül mevsimi,  aşk ve işret mevsimi vb konuları bu tip kasidelerin nesib – teşbib bölümlerinde işlenen ana tasvirler oluyorlardı.[6] (  bkz Kaside Nedir ve Kasidenin Bölümleri )

Bazı kasideler yani nevruziyeler  baştan sona nevruz konulu da olabilir.

 

Nevruziyelerde İşlenen Konular

Nevrûziyyelerde Nevruz’un yılda bir defa gelişi, gül mevsiminin başlaması, güneşin Hamel burcuna girişi,  Cem’in tahta çıkması;  aşk, ayş, işret, bezm vaktinin gelmesi; geçe ile gündüzün eşitleşmesi, padışahların hediye ve bahşiş dağıttığı gün olmasından söz edilir. Ayrıca hıdırellezin yaklaşması, cünunluk çağlarının vaktinin gelmesi,  çengilerin oynaması çevganların çalması, hayvanların çiftleşmesi,  kırlara gitme vakitlerinin gelmiş olması;   bağların çimenlerin gül zarların şenlenmeye başlaması işlenen konular arasındadır. Bu vesile ile bülbül, gül akalası, gülşenler, bağbanlar  ve lalezarlardan da söz edilir.

 Zülf-i dilberden dil-ārālıķ šopın ebr-i bahār
Ķapmaġa bir lu˘b ile ķavs-i ķuzeĥ çevgānıdur [7]   Tacizade Cafer Çelebi Şiirleri

 

Uyandı yine envāruŋ çerāġı
 Cihānuŋ rūşen oldı bāġ u rāġı   Medhî ( 15. Yy. )

 

Çün çemen Firdevs olup ŝaģrā İrem bostānıdur
Ģūr u ġılmān ile˘işret ét ki dünyā fānidür            Tacizade Cafer Çelebi Şiirleri

 

Gül gibi cihân oldu yine hurrem ü handan

Gör n’eyledi feyz-i eser-i makdem-i Nevrûz     Nef‘î,

 

Bezm-i şehe bu nazm ile olsan güher-efşan

Gûyâ ki gülistâna düşer şebnem-i Nevrûz      Nef‘î

 

Şâh-ı eyvân-ı Hamel teşrîf edip dîvânını

 Ehl-i bâğa eylesin cûd u sehâ Nevrûz’dur.   Şeyhülislâm Yahyâ

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış