Nigâr Nedir - Nigâristan - Şiirlerde Nigâr


Esa
22.7.2020


 

Nigâr 


Osmanlıca yazılışı nigâr:   نگار

Nigâr, köken olarak Farsça bir sözcüktür.  Dilimize ve divan şiirine Farsçadan girmiştir. Sözlüklerdeki anlamları resim,  resmi yapılmış,[1] büt, sanem, suret anlamlarına gelir.   Nigar kadın adı şeklinde özel isim olarak da kullanılır.

Nigar kelimesi divan edebiyatında daha ziyade resmedilmiş, güzel, resmi yapılmış sevgili mahbube anlamlarında kullanılmıştır.

Hâtır-nigâr: hatırda resm olunan anlamına gelmektedir

Nigâr- hane : duvarları resimle nakşedilmiş ev, resim , heykel sergisi ( Nigâr- hane, Mani ve Buda dinlerine ait duvarları resimlerle süslü mabet anlamlarında da kullanılır. Nigarhane-i Çin, Nigaristan-ı Çin de bu manaya gelir.  Suret- hane-i Çin, Nigar- hane-i Keşmir, suret- gede-i Çin vb de duvarları resimlerle süslü  mabet, ev manasındadır. 

Kıldı pey-der-pey hayâl-i yâr pür göz hânesin

 San ki zeyn itdi Nigâristânı Çîn sûretgeri  BESNİLİ NEHCÎ DEDE 

Eski devrilerde ( günümüzde de kullanılır) kadınları parmaklarına kına ( hınnâ) yakma âdeti vardı. Ve parmaklara yakılan kınaya nakş-ı hezardost da denilir, kınaya da Nigar denmesi mümkün olurdu.

İran kültürünün efsanevi ressamı olan Mani adındaki Çinli bir rahip Mani dininin kutsal kitabı olan Arzhang ( Erjengi)  (Erjeng Engelyun Kitab-ı Erjeng ve Mani ) resimlerle süslemiş [2]yazılan bu kitaba eski edebiyatta Nigaristan ‘da denmişti.  Nigar sözcüğü muhtemelen bu nedenle daha çok resim veya resmi yapılmış güzel manasında daha çok kullanılmış, bu yüzden de Nigar sözcüğü divan şiirinde bezen nakış ile birlikte tevriyeli, bazen da sevgili yerine kullanılmıştır. Nigar sözcüğü, çoğu kez Zühre ile de karşımıza çıkar. Bu durumda def çalan, oynayan, kaşları, gözleri, kirpikleri ile can alan sevgili tasavvurları ile belirtilir.  Nigar sözcüğü sevgili anlamından hareketle tasavvufi şiirlerde Allah, Hz Peygamber veya şeyhi de kast edecek şekilde de kullanılır.

Gönül ki bir sanemi kendüye nigâr eyler

 Anun belâlarını cândan ihtiyâr eyler Hamdullah Hamdi 

 Nigar ve Mani’nin yazmış olduğu Niğaristan adı verilen Kitab-ı Erjeng  (Erjeng Engelyun Kitab-ı Erjeng ) nigar sözcüğü ile ilişkili olarak kullanılmış, bu nedenle de sık sık divan şiirinde karşımıza çıkmıştır.

Eski devirlerde resim yapanlara "nigârende" ve "nigârî"  de denilmiştir. Nigarâ ise : Ey nigar, ey sevgili anlamındadır. 

 

Şiirlerimizde Nigar

Nigârâ bezm-i hüsnünde dil-i mestânemiz kaldı
Perin yakmış cemâlin şem'ine pervânemiz kaldı  Hayali Bey 

Aferin olsun  nigarın zülfü ila qaşinə,

Gər macal bulsam həbibin çövriləydim başinə.   Seyyit Nesimi

 

Âh kim yakdı beni rûy-ı nigâr ayrılıgı

 Ne ‘aceb müşkil imiş ‘âşıka yâr ayrılığı     Hamdullah Hamdi

 

Baña tûmâr-ı muhabbet ol nigâruñ tîridür

Boynuma ey dil hamâyil safha-i şemşîridür   Gelibolulu Sun’î (

 

Bezm-i felekde Zöhre çalar zer-nigâr def

Sâkî benefşe sundı yine ehl-i meclise    Ravzi

 

Gittikce hüsnünü ziyade eyle nigarımın

Geldikce derdine beter et mübtela beni   Fuzûlî


Dünye vü ukbâda men yâr ol nigârı bilmişem
Gönlümün maksûdı hem ol gül-izârı bilmişem  CİHÂNŞÂH HAKÎKÎ’


Gelse nigâr ayaguna başdan şarâba çek

Def’-i hicâb eyle su’âl u cevâba çek     Aşık Çelebi


[1] https://www.osmanice.com/osmanlica-25812-nedir-ne-demek.html

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış