Nil Nehri Eski Edebiyatta Beyitlerle Nil


 

Nil

Osmanlıca yazılışı Nîl :  نيل

Nil nehri, Mısır’ın, Afrika’nın hatta Dünyanın en önemli ve en uzun akarsularından biridir.  Hatta Missisipi ve Amazon nehirleri ile birlikte hem en uzun hem de Amazon nehrinden sonra Dünya'daki en çok su taşıyan nehri olmaktadır. Toplam 6650 km.lik uzunluğa sahip olan Nil nehri Sudan, Etiopya ve Burundi’den gelen kollarıyla Mısır’a kadar ulaşıp, İskenderiye ve Dimyat’ta ’de Akdeniz’e dökülür.

Mısır'ın pek çok anlamda kalbi olan Nil nehri, Mısır’ın en güneyinden başlayıp en kuzeyine kadar Mısır’ın hem taşımacılık, hem, tarım, hem sulama, hem de yaşam pınarını oluşturur. Bu yönü ile İslam dünyasının en önemli coğrafyalarından biri olan Mısır ve Nil nehri eski edebiyatta çok sık anılmıştır.

Nil nehri eski metinlerde ve Antik Mısır medeniyetinde de çok önemli bir nehirdir. Antik Mısır medeniyeti âdeta Nil nehrine paralel bir şekilde kurulmuştur. Nil nehrinin taşkınlar ve seller ile de anıldığı Eski Mısırlıların nehir taşmasın diye her yıl Nil nehrine genç bir kız attıkları ve Hz. Ömer, zamanına kadar da bu âdetin devam ettiği bilinmektedir.

Nil nehri eski edebiyatta genellikle Mısır  ile birlikte anılır. Mısır eski edebiyatta Mısır'ın başkenti olan Kahire;  Nil nehri,  Mısır’dan gelen kand Kand  ( Şeker Şükker ) ve Sevgilinin Dudağı )[1]  Yusuf U Züleyha, Yusuf-u Kenan kıssaları, Yusuf’un içine atıldığı kuyu ile anılır.  Mısır’dan söz edilmesini sağlayan diğer bir büyük neden ise Haman - Firavun ve Hz. Musa üçlemesi ile alakalı olarak telmih edilen kıssalardır.[2]

Nil nehri, eski edebiyata bolluğun ve bereketin timsali olarak görülmüş,  içinde yüzen timsahları suyunun ve bereketinin bolluğu mavi rengi ile anılmıştır. ( bkz. Mısır Divan Şiirinde Mısır Ülkesi ) Nil nehri çöle hayat vermesi, çölde bereket saçması ile anılır. Sularının bol olması nedeni ile aşığın gözyaşları ile mukayese edilen bir nehirdir.  Pek çok şiirde aşığın kanlı gözyaşına benzetilir.

Gel ey dil tahtuñı Yûsuf gibi Nîl üzre kurduñ tut
Süleymânveş habâb-ı haymeñi göge uçurduñ tut  Vizeli Behişti Ramazan 

Dönüp kavm-i Fir‘avn’a cünd-i adû
Hudâ gark-ı Nîl etti bî güft ü gû            Cinani

Eylegil tâbût-ı cismin garka-i Nîl-i fenâ
Tâ bula Mûsî-i cân Fir’avn-ı nefsinden mefer          Nev

Misal-i name-i Farak ayn-ı rahmet olup
Akıttı Mısr-ı siphr üzre Kehkeşandan Nil   Sabit

Hayal-i turrası ceşmimde raks urur sanasın
Ki baş götürüben oynaya Nil icinde neheng  Ahmed Paşa

Gözünün kanlı yaşı benzeyen Nil var ise
Yar ile Aşki'nin olmaz ise feryad-resi   Aşkî[3]

Adl ü dadı nitekim Nil ü Fırat
Kainata gün gibi verir hayat   Taşhcalı Yahyâ


KAYNAKÇA

[1] https://edebiyatvesanatakademisi.com/edebiyat-terimleri-mazmunlar/kand-nedir-seker-sukker-ve-sevgilinin-dudagi/52056
[2] https://edebiyatvesanatakademisi.com/edebiyat-terimleri-mazmunlar/misir-divan-siirinde-misir-ulkesi/64199
[3] İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Nil maddesi, s. 373

 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


2 Yorum
18.01.2021 - 18:29
Yazınızı ilgiyle okudum beğendim. Ne yazık ki yazdığımız yazı ve şiirleri beğenen yorumlayan pek yok. Yani herkes yazar da yorum yazmayı bilmiyor, gerekli görmüyor mu?!

18.01.2021 - 22:51
Erhan Bey, yorum için teşekkürler. Yazılara vb yorum yapılmaması sitemizin genel sorunu. Lakin gerçek okur sayımız ile tüm rakiplerimize fark attığımız da çok sarih. Bu sorunun bazı nedenleri şunlar, sitemizde aynı kişilerin farklı üyelik açmalarına, uydurma üyeliklere vb izin vermiyoruz. Site hitinin %98 i kaynak bilgilere geldiği için %99 oraya odaklanıyoruz. Okurlar Google aramalardan geliyor üye olmadıkları için yorum, beğeni vb yapmadan bilgileri alıp gidiyorlar. Lakin yakın bir zaman da sizin gibi kadim üyelerimizden bir gönüllü ekip de kurarak hem iletişimlerimizi hem de bu açığımızı kapatma yoluna gitmeyi planlıyorum. Umarım ki bundan böyle buna da birlikte odaklanabileceğiz. Böyle bir uygulamaya geçtiğimiz duyuru ile belli edilecek. Umarım siz de dahil olur, hatta bu işin organizesini dahi siz üstelenirsiniz. Saygılarımla...