Heraklia Salbace Antik Kenti Denizli/ Tavas


11.7.2013



Bu antik kent, Denizli ili, Tavas ilçesi, Vakıf Köyü sınırları içindedir ve antik kentin üzerinde artık bir köy yeri kurulmuş durumdadır. Kent, Tabae (Davaz) Ovası’nın kuzey-doğusu, Babadağ dağlarının eteklerinde  Vakıf Köyünün bulunduğu alanın üzerindedir. Herakleia kenti,  Aphrodisias havzasını batıya ve güneye bağlayan birçok antik kent ile Kibyra, Likya ve Attaleia (Antalya)’ya ülke ve şehirlerine ulaşan yolların üzerinde önemli bir kavşak kenti olarak gelişmiş olmalıdır.     

Babadağ’ın eteklerinde kurulmuş dört kentten birisidir. Herakleia Salbacos, Afrodisias- Aydın ’ın 25 km. uzağında iken dağın Kuzey yamacında ise Attuda ve Trapezapolis antik kentleri ile komşudur. “Antik Coğrafya'ya bakıldığında Cariaile Phrigya bölgelerini birbirinden ayıran (Salbace) Babadağ Sıradağları'nın eteğinde Tabea (Tavas) Ovasına hakim sırtlarda kurulmuştur.” [1]

 

Geçmişinde parlak bir kent olduğu anlaşılan Antik Kentin üzerinde kurulan vakıf köyü ve köylüleri antik kentin görkemli yapılarının taşlarını mermerlerini ve sütun başlarını evlerinde kullanmış, kentin birçok yapısını tahrip etmiş durumdadır.[2] Kent koruma altına alınmış olsa da pek çok yönden biraz da geç kalınmış ve koruma altına alınmış olduğu halde korunmamaktadır. Şu alıntı haber antik kentteki durumu net bir şekilde ortaya koymaktadır. “Vakıf köyündeki Herakleia Salbace‘deki heykellerin başları kesilip yurtdışına kaçırılıyor. Antik kentin tel örgülerle korunması ve bekçisinin bulunmasına rağmen burada bulunan tarihi eserler kaçakçıların akınına uğramaya devam ediyor.”[3

Herakleia kenti, Yunan Tanrısı Herakles adına Anadolu’da kurulmuş olan dokuz antik kentten birisidir. Herakles adına kurulmuş önemli kentlerden bir diğeri de Bafa Gölü ndeki, Herakleia Latmos Antik Kentidir

Kente adı verilen Herakles, cesareti ve insanüstü gücü temsil eden Zeus’un ölümlü Alkmene’den doğan oğlu kabul edilen tanrıdır. Zeus’un eşi Hera, onun beşiğine yılan göndererek öldürtmek istemiş ama Herakles, yılanları boğmuştur. Fakat Hera daha sonra Herakles’i delirterek eşini ve çocuklarını öldürmesini sağlamıştır. Bu suçundan arınabilmek için On İki İş’i yerine getirmekle görevlendirilmiştir. Bu görevlerinin arasında Nemea Aslanı’nı boğmak, Hades’ in bekçi köpeği Kerberos’u yakalamak, Amazonlar kraliçesi Hippolyte’nin kemerini almak, Hesperides’in altın elmalarını getirmek, Lemea Hydrası ile dövüşmek gibi inanılmaz görevleri vardır.[4]

 Apollon kadar olmasa da Anadolu da Herakles adına kentler inşa edilmiş, kentlere adı verilecek kadar çok sevilmiş tanrılardan birisidir.[5]

Denizli/ Tavas / Vakık köydeki bu  Antik kentin yönetim alanı, Aphrodisias’a komşu olarak küçük Timelos nehri tarafından sınırlandırılmıştır. Bu nedenle hem Aphrodisias’ın, hem de Herakleia’nın nehir tanrısı Timelos’tur. Bu tanrı her iki antik kentin Roma İmparatorluğu sikkeleri üzerinde gösterilmiştir. Kent adı Sikkeler üzerinde HERAKLEOTON olarak geçmektedir.” [6]   

   Antik ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmemektedir Ancak kentte ele geçen sikkelerin en erken tarihlisi M.Ö. 1. yy’ dan  daha geriye gitmemektedir. Sikkelerin daha eskiye uzanmamış olması kentin  Hellenistik dönemde kurulmuş olduğunu göstermektedir.[7]

Kentin Helenistik dönemde kurulmuş olmasına rağmen Roma döneminde de önemini koruduğu kalıntılardan ve Romalılara ait sikkelerden anlaşılmaktadır. Kentin Tanrı adını taşıması da kentin Helenistik dönemde oluştuğunun bir ifadesidir. Çünkü Helenistik dönem kentlerinin adları adandıkları tanrıların isimlerini taşıyacak şekilde adlandırlmışlardır.

Antik dönemde Karia Bölgesi sınırlarında ve bir Karia kenti olan Herakleia Salbace, Roma dönemin Aphrodisias yönetim birliğine dahil edilmiş olduğu açığa çıkmış bilgilerden bazılarıdır. Kentin Roma ve Bizans dönemlerinde de meskun olduğu ve önemini koruduğu, Bizans dönemi sırasında ve M.S. 5.yy’ dan itibaren diğer  kentler gibi bu kentinde etrafının surlarla çevrilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Şehir surlarının Arap istilaları arasında kullanıldığı bölgenin 12 yy ın ilk başlarından itibaren Selçuklu Türklerinin eline geçmiştir

   “ Yazıtlardan ve antik kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre; Herakleia Salbace (Tavas,Vakıf Köyü)’de tıp bilimi çok ileriye gitmiştir. Yazıtlardan elde ettiğimiz bilgilere göre  İmparator  Trajanus’un doktoru ve danışmanı Titus Statilius kriton’dur. Yine kentte ele geçen bir yazıtta M.S.50 yıllarında Archelaos’un  önemli bir tıp doktoru olduğunu göstermektedir”. [8]

Herakleia Salbace antik kentinin o çağlarda bir hekimler kenti olduğu tıp ilminin başlıca merkezlerinden birisi haline geldiği anlaşılmaktadır. Kentin  Herakles adına kurulmuş olmasına rağmen, “ kentin baş tanrısı Asklepios ve karısı Hygeia’dır. Bu da antik kentin tıp alanında ne kadar ileriye gittiğini ve antik dönemde burada yetişen doktorların tüm dünyada ün saldıklarını göstermektedir. Ayrıca Herakleia antik kentinde kabartmalar ve heykeller üzerinde sağlık tanrısı Asklepios ve karısı Hygeia sıkça betimlenmiştir. Bunlarla ilgili olarak antik kentte bir tıp okulu vardı ve burada antik dünyanın en meşhur hekimleri yetiştiriliyordu.”[9]

KENTTEKİ KALINTILAR


Antik kentİN üzerinde  Vakıf Köyünün yerleşmiş olması sebebiyle antik kentten fazlaca bir kalıntı kalmamıştır. Buna rağmen antik kent kalıntıları arasında surduvarları, stadyum ve bazı yapı kalıntıları, heykeller ve kabartmalar günümüze ulaşmıştır.  Köy içinde yapılan tarımsal çalışmalar sırasında bazı temel kalıntıları, heykel, kabartma, yazıt zahire küpleri gibi eserler sık sık bulunmaktadır.

Antik kentin yapılarının sütunları, taşları, mermer blokları tiyatro binasından kalan kalıntıları köy içinde sağa sola dağılmış bir haldedir. Antik kentin yapılarından sökülen taşlarla köylüler ev yapmışlar antik parçaları süs eşyası objesi, oturak vb gerekçeler için kullanmışlardır.

Sağlık tanrıçası Hygeia Heykeli, Zeus Ktesios Patrios ( Çobanların koruyucu babası kabartması, heykel torsoları gibi mermer eserler Hierapolis Arkeoloji Müzesin de  sergilenmektedir. Ayrıca antik kentin önemli bir şahsiyetine ait Ören Sırtında yer alan anıtsal Hieron mezarıda Denizli Müze Müdürlüğü kazılar yapmış olup, bu anıta ait kabartmalar bugün yerinde koruma altına alınmıştır. Bu anıta ait bazı mimari parçalar daha önce çevredeki mezarlıklara taşınarak burada mezar taşı olarak kullanılmıştır.
    Herakleia antik kenti ve Herakleia Hieron’ unda bu güne kadar kayda değer bir kazı çalışması yapılmamıştır. Aphrodisias’a çok yakın bir yerde olan Herakleia Salbace’deki arkeolojik eserlerin açığa çıkarılması bölgenin arkeolojik zenginliklerini ortaya çıkaracağı gibi yöreye ticari hareketlilik de sağlayabilecektir.

    https://wikimapia.org/15333228/tr/Herakleia-Salbace-Antik-Kenti

Stadyum  

Antik kenti çevreleyen sur ile bugünkü Vakıf köyünün arasındadır. Doğu-batı yönünde olan stadyuma ait yamaçlarda bazı basamaklar görülmektedir. Batı kısmındaki basamaklar ise tamamen tahrip olmuştur.

Herakleia Hieronu

Herakleia Salbace antik kentinin yaklaşık 4 km. doğusunda, bugünkü Tavas-Kızılcabölük kasabasının 1 km. kuzeydoğusunda, Ören Sırtı ve Kocapınar mevkii diye adlandırılan yerdedir.  Salbacos (Babadağ) dağının sırtında yer alan Hieron dikdörtgen şeklindedir. Dört tarafını plakalardan oluşan kabartmalar çevirir. Kabartmalarda Armetis, Apollon, Pan, Dionysos ve Herakles ile ilgili mitolojik sahneler işlenmiştir. Milattan sonra 1.yy Roma dönemine aittir. Üçgen alınlıklarda 12 burcu temsil eden simgeler yer almaktadır. Aphrodisias lı ustalar tarafından yapılmıştır. Yörenin ileri gelen bir yöneticisine ait bir anıt mezardır. Burada mezar sahibi kendini tanrılarla birlikte göstererek tanrılara yakınlığını anlatmaya çalışmıştır. Hieron'un yer aldığı Höyüğün eteklerinde neolitik döneme ait el aletleri bugün Pamukkale Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir.

 

https://wikimapia.org/15333228/tr/Herakleia-Salbace-Antik-Kenti




  • [1] https://www.kizilcaboluk.bel.tr/turizm-yerleri.html
  • [2] Yaşar Tok, “HERAKLEİA SALBACE: GEÇMİŞTEN KAÇAN ŞEHİR”, denizlihaber.com/yazarlar/tarihin-pesinde 27 Mart 2013,
  • [3] https://www.parkeoloji.com/bir-herakleia-salbace-haberi/
  • [4] Azra Erhat’ın Mitoloji Sözlüğünden alıntıyla, Yaşar Tok, “HERAKLEİA SALBACE: GEÇMİŞTEN KAÇAN ŞEHİR”, denizlihaber.com/yazarlar/tarihin-pesinde 27 Mart 2013,
  • [5] Herakleia Latmos Antik Kenti Bafa Gölü
  • [6] https://www.pamukkale.gov.tr/tr/content.asp?id=590
  • [7] https://www.pamukkale.gov.tr/tr/content.asp?id=590
  • [8] https://www.pamukkale.gov.tr/tr/content.asp?id=590
  • [9] https://www.pamukkale.gov.tr/tr/content.asp?id=590

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış