Gediz Deltası ve İzmir Kuş Cenneti

Ekleyen : Sibel Cihan , 08 Eylül 2012 Cumartesi Beğen


 GEDİZ DELTASI

Gediz Deltası Türkiye'nin en büyük deltalardan biridir. İzmir Körfezi ve Ede denizini  arazi yapısının coğrafi özelliklerinden dolayı, su kaynakları yüksek debili nehirler oluşturacak şekilde birleşemeden denize ulaştığından ve denizin de baskısıyla  küçük deltalar oluşturmaktadır. Gediz nehrinin Ege'ye kavuşma çabası  deltanın oluşumu sağlamış bu oluşum esansında Ege'nin dalgaları ile karşılaşan  Gediz Nehri, batı, güneybatı ve güney doğrultularında sık sık yatağını değiştirmek zorunda kalmıştır.  Gediz'in terk ettiğ yataklarda veya denize doğru ilerlediği kesimlerde çok sayıda lagünler, bataklıklar ve çamur düzlükleri oluşturmuştur.Gediz Deltası, Mavişehir’den başlayarak kuzeyde Foça tepelerinin güney sınırına kadar uzanan 40.000 hektarlık alanın adıdır.

Gedizin suları ile yayaılan bu alanlarda yer yer bataklıklar da oluşmuştur. "Gediz Deltasında üç ana tatlı su bataklığı bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi 500 hektarlık sazlık alan ve 650 hektarlık sığ tatlı su bataklığından oluşan bölgedir. Bu bölge Kırdeniz dalyanının doğusuna uzanmaktadır. Diğer iki tatlı su bataklığından biri deltanın güneydoğusundaki Çiğli Bataklığı (140 ha.) diğeri ise Kozluca seddinin kuzeydoğusundaki Sazlı Göl'dür." (1)

Gediz Deltası, İzmir Körfezi’nin batı kıyısında Gediz nehrinin denizle buluştuğu noktada oluşmuş geniş bir sulak alandır. Deltanın doğu ve güneydoğusunu Yamanlar Dağı (1075 m), kuzeydoğusunu Dumanlıdağ (1091 m), kuzeyini ise Foça Tepeleri sınırlar. Gediz deltasının oluşturduğu Önemli Doğal Alan ( ÖDA) ovanın batı kesimi, kıyıdaki sulak alanlar ve ovadaki alçak tepeleri kapsayan doğal yaşam ve sit alanlarıdır. ÖDA) kavramı canlı türlerinin topluluklar oluşturmaları ve yaşam döngülerini devam ettirebilecek özel öneme sahip  korunması zorunlu olan coğrafik bölgeleri tanımlayan bir terimdir. Gediz Deltası ülkemizde bulunan en önemli ÖDA alanlarından biirdir.

Deltanın oluşumu sırasında Gediz Nehri, batı, güneybatı ve güney doğrultularında sık sık yatağını değiştirmiş ve denize doğru ilerlediği kesimlerde çok sayıda lagünler, bataklıklar ve çamur düzlükleri oluşturmuştur. Delta içerisinde Çamaltı Tuzlası, Kırdeniz, Homa, Çilazmak lagünleri ve ornitoturizm için büyük öneme sahip Kuş Cenneti bulunmaktadır. Yıl boyu barındırdığı 270’ten fazla kuş türü, sayısı 80-120 bin arası değişen su kuşu, 700’den fazla bitki türü, sayısız balık ve omurgasız canlı ve birçok memeli hayvan nedeniyle ülkemizin en önemli sulak alanlarından birisidir.

Delta, farklı ekolojik alanları içiçe bulundurması, başta sukuşları ve balıklar olmak üzere binlerce canlıya uygun yaşama ortamı sağlaması açısından çok büyük önem arzeder. "Ekolojik yönden bol gıdalı bir sulak alan özelliği taşıyan Gediz Deltası; zengin ve değişik habitatları ile bir açık hava müzesi işlevi görmektedir.
Deltada, bazı kuş türleri için büyük öneme sahip olan geniş tuz bataklıkları mevcuttur. Bu tuz bataklıkları Kırdeniz Dalyanı’nın kuzeydoğusunda ve Bostanlı ve Çilazmak Dalyanı arasında uzanmaktadır. Gediz Nehri’nin üç eski yatağı ve şu andaki yatağının denize açıldığı bölgeler su kuşları ve deniz kuşları için üreme, beslenme, kışlama ve barınma imkanı sağlamaktadır." (2)

Gediz Deltası deniz kıyısındaki kumsal alanlar,  tuzcul çayırlıklar, sazlıklar, geçici ıslak çayırlar ve tepelerinde makilerle pek çok farklı özelikte yaşam alanları içermektedir. "Gediz Deltası (İzmir Kuş Cenneti)'nda bulunan Çamaltı Tuzlası, Kirdeniz, Çilazmak ve Homa dalyanının da içinde bulunduğu bölüm sahip olduğu doğal ve kültürel zenginlikleri nedeniyle Orman Bakanlığı tarafından 1980 yılında avlanma yasağı getirilmiş ve 1982 yılında "Su Kuşları Koruma ve Üretme Sahası" ilan edilmiştir. Aynı bakanlık buranın statüsünü 1994 yılında 'Yaban Hayatı Koruma Sahası" olarak değiştirmiştir."( Prof. Dr. Mehmet SIKI,(2002) Çevko Der.) 1985 yılında ise Kültür Bakanlığı
tarafından Üç Tepelerin ve sazlıkların bulunduğu bölüm 1. derece Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı, diğer kısımlar ise 2. derece Doğal Sit Alanı ilan edilmiştir.
Daha sonra sulak alanın geleceğini tehdit eden büyük projeler gündeme gelince Kültür Bakanlığı İzmir 1 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu 1999 yılında; 1998 yılında Çevre Bakanlığı tarafından Ramsar alanı ilan edilen sınırları esas alarak ve bu sınırları da biraz genişleterek Gediz Deltası'nm tamamını 1. derece Doğal Sit Alanı ilan etmiştir. ( Prof. Dr. Mehmet SIKI,(2002) Çevko Der.)

Delta özellikl yerli ve göçmen kuşara sağladığı barınma lanları ile dikkat çeker. Deltanın sağladığı sazlık, bataklık ve adacıklar sayesinde kuşlar için çok önemli yuvalama ve yumutlama alanları sağlamaktadır. Bu bakımdan delta özellikle pek çok kuş türünü yeğane yumurtlama ve üreme alanı olması ile önem kazanır.

"Gediz nehri deltasında özellikle su kuşlarının barınmalarına ve kuluçkaya yatmalarına imkan sağlayan çok değişik yaşama ortamları bulunmaktadır. Bunlar; kıyı boyunca uzanan Kirdeniz, Homa, Çilazmak ve Ragıp Paşa dalyanları, Çamaltı Tuzlası deniz suyu buharlaştırma havuzları, deltanın kuzeyinde tatlı su ekosistemini oluşturan sazlıklar ve kuzeydoğudaki tepelik kısımlar, otlak alanlar ile yağışlar ve denizin gel-git hareketleriyle oluşturduğu sığ sularla örtüldüğü kısımlardır.  ( Prof. Dr. Mehmet SIKI,(2002) Çevko Der.)

Bu olankaların yarattığı ortam ndeniye Delta adeta bir kuş cenneti olmaktadır. Bu sebepten de üklemizin en önemli kuş cennetlerinden birisi olan İzmir kuş cennedi de bu delata üzerindedir.  Bunun dışında bölge, her yıl binlerce kıyı kuşunun kışlaması ve göç sırasında konaklaması açısından çok önemlidir. Deltada yer alan tuzlalar, sazlıklar, çayırlar, tepelik ve bahçelik alanlar deltadaki tür zenginliğini artıran diğer habitatlardır. Bu habitatlarda yaşayan önemli türlere örnek olarak kara leylek, flamingo, mahmuzlu kızkuşu, bataklık kırlangıcı, kocagöz, kızıl şahin, kaya sıvacı kuşu ve gök ardıç verilebilir. Deltadaki korunaklı çamur adacıklarında her yıl binlerce çift deniz kuşu kuluçkaya yatar. Kara gagalı sumru Türkiye’de yalnız Gediz Deltası’nda üremektedir ve bölge aynı zamanda bu türün Akdeniz kıyılarındaki düzenli olarak ürediği beş alandan biri olma özelliğindedir. Büyük sumru, tüm Akdeniz kıyılarında düzenli olarak yalnızca Gediz Deltası ve büyük Menderes Deltasında üremektedir. (1)

Flamingolar başta olmak üzere yüzlerce kuş türüne ev sahipliği yapan İzmir Kuş Cenneti’nde 22 km.’lik parkur turizme açılacak.
http://www.trt.net.tr/Haber/HaberDetay.aspx?HaberKodu=24627e74-07bf-4f14-95e9-97ccb5bbc2cf

Habitatlar

Gediz Deltası, tuzlu, tatlı ve acı su ekosistemlerini içeren sulak alan mozaiğidir. Delta ile deniz sınırının büyük kısmı üzeri deniz börülceleri (Salicornia) ve midye kabuklarıyla ile kaplı kum bantlarından oluşur. Kum bantlarının ardında lagünler veya geniş tuzcul kıyı çayırları uzanır. Tuzcul çayırların kıyı kesiminde Arthrocnema-Halocnemetum strobilacei birliği, daha iç kesimlerde ise ılgın (Tamarix) ve Limonium sp. toplulukları yer alır. Tuzcul alana tatlı su girişinin yüksek olduğu noktalarda küçük sazlık alanlar ve kındıralarla (Juncus) kaplı geçici sulak çayırlar bulunur. Tepeler genellikle garig ile örtülüdür. Bunun dışında ÖDA’da geniş tarım alanları, ağaçlandırma sahaları ve bahçeler bulunur. Gediz nehri boyunca iyi korunmuş galeri ormanları uzanmaktadır. (3)

Türler
Kuşlar açısından büyük önem taşıyan deltada bu güne kadar 263 kuş türü gözlenmiştir. Fakat gözlemlenen su kuşlarının tür saysısı hakkında kaynaklar arasında çelişki bulunmaktadır.  Prof. Dr. Mehmet SIKI'ya göre  gözlemelenen kuş saysı 211 türdür. "Gediz Deltası Türkiye'de bulunan A sınıfi önemli bir sulak alandır. Türkiye'de gözlenen 426 kuş türünden 211'i Gediz Deltası'nda gözlenmiştir. Gözlenen türlerden 59'u alanda kuluçkaya yatmaktadır. Kuluçkaya yatan türlerden 27'sinin su kuşu olması deltanın önemini arttırmaktadır. Deltada saptanan 211 kuş türünden 64'ü yerli, 54'ü yaz göçmeni, 43'ü kış göçmeni ve 30'u transit geçen türlerdendir. Gözlenen 20 türün statüsü ise gözlem sayısının yetersizliğinden belirlenememiştir" ( Prof. Dr. Mehmet SIKI,(2002) Çevko Der.)    Tepeli pelikan (Pelecanus crispus), küçük kerkenez (Falco naumanni), mahmuzlu kızkuşu (Vanellus spinosus), karagagalı sumru (Sterna sandvicensis) ve kocagöz (Burhinus oedicnemus) gibi nesli tehlikede olan kuş türleri bu alanda üremektedir. Gediz Deltası flamingonun (Phoenicopterus roseus) ülkemizdeki iki önemli üreme alanından biridir. Ayrıca özellikle doğu Avrupa’da yaşayan su kuşları için sahip olduğu uygun iklim koşulları ve beslenme alanları nedeniyle önemli bir kışlama ve konaklama alanıdır. Alandaki önemli memeli türleri saz kedisi (Felis chaus), Akdeniz foku (Monachus monachus) ve su samurudur (Lutra lutra). İçsu balıkları için de önemli alanda ülkemize endemik Ladigesocypris irideus içsu balığı korumada öncelikli bir türdür.
Son yüzyılda oldukça artan  çevre kirliliği ve hızlı nüfus artışı doğal kaynakların korunmasındaki önemi arttırmıştır. Küresel ısınma, tatlı su kaynaklarının, azalması, kuraklık, dolayısıyla susuzluk ve sanayi artıklar detayı tehdit etmektedir. Delta'nın İzmir'e 44 km kadar yakında olması tehlikeyei arttırmakta deltanın korunması sorunun gündeme getirmektedir. 1988 1987 yılları arasında delta ve civarında insan ve saanyi boyutlu kirletmelerin önüne geçilmek amacıyla çeştili çalışmalar yapılmıştır. Deltayı korumak amaçlı sivil toplum kuurluşaları ile çeşitil uluslarası sanayi şirlerkleri kuurm  ve kuruluşlar ortak çalışmlar ve projeler yapmakta ve sürdürmektedir. İzmir Kuş Cenneti Koruma ve Geliştirme Birliği, Çevre ve Orman Bakanlığı ile işbirliği içinde yapılacak çalışmalar sonucunda Gediz Deltası’nın sadece doğal özellikleri nedeniyle değil, aynı zamanda sulak alanların korunması açısından da dünyaya örnek olması hedeflenmektedir.   Gediz Deltası Sosyal Farkındalık Projesi ile deltanın sembolü olan flamingolar başta olmak üzere çok sayıda canlı türü ve doğal yaşam, bölge halkıyla birlikte korunmaya çalışımkatadır.

İZMİR KUŞ CENNETİ

Orman Genel Müdürlüğü'nce koruma altına alınmış olan Kuş Cenneti, Çiğli'deki Çamaltı Tuzlası sahası içinde 8000 hektarlık bir alana yayılmaktadır. Dünyada nesli tükenmekte olan tepeli pelikanları, pembe kanatlı flamingoları, 2005 yılında İzmir'de yapılacak olan Dünya Üniversite Spor Oyunları'nın maskotu olan yalı çapkını, gri ve siyah leylekleri ile 205 kuş türünün yaşadığı bu cennet, sahip olduğu doğal şartlar bakımından ülkemizin en önemli sulak alanlarından biri olduğu gibi, dünyadaki benzerleri ile kıyaslanamayacak derecede de mükemmeldir. Doğaseverler ve fotoğraf hobisi bulunanlar için Çamaltı Tuzlası ile Kuş Cenneti bulunmaz bir nimettir. Saha içindeki Çamaltı Tuzlası, yıllık 600 bin tonu bulan kapasitesi ile Türkiye'nin tuz ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılamaktadır. 8000 hektarlık alan, 1982 yılında Su Kuşları Koruma ve Üreme Sahası olarak tescil edilmiştir. Çiğli'den 10, Karşıyaka'dan 26 kilometre uzaklıktadır. Yılda 50 bin kuşun uğradığı bölge, kuşların göç yolu üzerindedir ve aynı zamanda arkeolojik sit alanıdır. Kuş Cenneti' nde ziyaretçi merkezi, kuş gözlem kuleleri, dürbün ve gezi bisikleti bulunmaktadır. ( 4)  



DELTADAKİ TARİHİ VE KÜLTÜREL DEĞERLER
Delta içerisinde yer alan ve geçmişte Ege Denizi’nin bir adası olan üçtepeler’de bulunan Leukai antik şehri, Pers kralına başkaldırmayı planlayan Pers Amiralı Takhos tarafından M.Ö. 352 yılında kurulmuştur.  Kuş Cenneti ve Çamaltı Tuzlası yakınlarında bir antik Kent:LEUKAİ:Leukai antik kenti'nin kalıntılar alanı şimdi üçtepeler denen yerdedir. (5) Surlar ile çevrili olan Leukai tarihte önemli bir şehir olmamıştır. Ancak, Helenistik çağda Eumenes II’nin evlilik dışı çocuğu Aristoniskos nedeniyle adından söz ettirmiştir. Leukai antik kentinin bulunduğu alanda yer eskiçağlardan kalma çanak çömlek kırıklarıyla doludur.Yapı ve duvar kalıntıları ise,taşları yeni yapılarda kullanılmak yoluyla götürülerek tüketildiğinden,hemen yalnız temel kalıntılarından ibarettir . (5)
Klazomenia (Urla)’nın kolonisi olan Leukai’lilerin bastırmış olduğu gümüş ***kelerin bir kısmı bugün British Museum’da sergilenmektedir. Pek fazla kalıntısı olmayan bu antik şehrin henüz kazı çalışmaları yapılmamıştır. Fakat, şehrin etrafındaki surlar, Poyraz Tepede bir oda mezarı ve farklı yerlerde 5 kuyu bulunmaktadır. (1)
  1. http:/www.gezikolik.com/tr/Dogal_Guzellikler/Genel_Bilgiler/Turkiye/GEDIZ_DELTASI/e_5385.aspx
  2. http://www.dogadernegi.org/gediz-deltasi-yok-oluyor.aspx
  3. Prof. Dr. Mehmet SIKI, (2002) Gediz Deltası (İzmir Kuş Cenneti) Kuşları, Çevkor Dergisi, c.11, s44
  4. http://www.izmir.bel.tr/StandartPages.asp?menuID=367&MenuName=
  5. http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=5672&start=45

Türkiye'nin Başlıca Gezilecek Yerleri

  • Eğirdir Gölü ve Doğal Güzellikleri
  • Fethiye ve Ölü Deniz
  • Dalyan ve İztuzu Plajı
  • Gediz Deltası ve İzmir Kuş Cenneti
  • Girlevik Şelalesi - Erzincan
  • Göbeklitepe- Cihanda İlk Yerleşke ve Gizemleri
  • GÖKÇEADA VE GÜZELLİKLERİ
  • Göreme'nin Turizm, Doğal ve Tarihi Özellikleri
  • Gülşehir Nevşehir
  • GÜRÜN GÖKPINAR GÖLÜ ALLAH' IN AKVARYUMU
  • IHLARA VADİSİ TARİHİ VE DOĞAL DOKUSU
  • Hazar Gölü ve Kömürhan Köprüsü Elazıg
  • Harput Şehri Kalesi ve Tarihi Eserleri
  • Harran'da Tarih Kültür Mimari ve İlk Üniversite
  • İznik ve İznik Kalesi
  • GÖKSU VADİSİ
  • Gerger ve Yeni Kale Cendere Köprüsü ile Vadisi ( Kahta )
İliniz, ilçeniz hatta köylerinizin, doğal güzellikleri hakkında yazılar yazabilir, Turistik, tarihi ve doğal güzellikleri fotoğraflarınız ile  paylaşabilrisiniz. 

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com



Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...