Şile Bezi Otantik Yapımı ve Kültürel Önemi

Ekleyen : Adem , 21 Ağustos 2016 Pazar aaa Beğen



  ŞİLE BEZİ NEDİR ?


Şile bezi, Şile İlçesinin Şile'yi  Dünya'ya tanıtan en önemli kültürel varlığıdır. Yöreye özgünlük ve değer kazandıran Şile bezi yörenin tanıtımını sağlaması yanında, üzerine işlenen geleneksel motifler, otantik ve modern ürünlerin üretilmesine sağladığı olanaklar,  ve geleneksel kültürümüzün devamı hususunda çok önemli bir kültürel tema olarak yerini korumaktadır.

Şile bezi, el tezgahlarında,  tamamen doğal pamuk ipliğinden dokunan, tamamen Şile'ye özgü bir bezdir. (1)  % 100 pamuk olan şile bezinden ve vual kumaştan, erkek ve bayanlar için kumaşlar üretilmedir.  Şile'nin bu bezine Şile'liler sahip çıkamadığından yavaş yavaş başka ilçe ve yörelerin tekeline girmektedir. Örneğin Denizli'de üretilen ve Şile bezi diye satılan Buldan bezi otomatik tezgahlarda işlenirken , Şile'de yapılan bezler tamamen elde ve el tazgahlarında dokunmaktadır. Şile'ye özgü otantik özelliği ona Şile bezi adının  verilmesini sağlamış bu kumaşlar bu yüzden bu adıyla meşhur olmuştur. Vücut terini emme özelliğinden dolayı sağlıklı bir ürün olan Şile Bezi rahat, hafif, ucuz, ter emici, sağlıklı doğal bir geleneksel giysi olma özelliğiyle geniş kullanım alanları bulan dünya'da da tanınan  yerel bir  kumaş bez  türüdür.

Şile’de yaklaşık bir asır önce ipekçilik, daha sonra da keten dokumacılığı yapılmaya başlamış, ipek dokumadan keten dokumalı Şile bezlerinin üretimciliğine başlanmıştır. Artan talepler ve keten ile bez yapımının yorucu olması sebebi ile Şile'deki bez yapımı bu günkü anlayışına ulaşmak zorunda kalmıştır. ( 2) Ketenciliğin yorucu olması ve üretimin düşmesi ile 90’lu yıllardan itibaren pamuk ipliğinden dokumacılık başlamıştır. (2)

"Şile bezi üretiminde atkı ve çözgü ham maddesi olarak 0 numara kıvrak ismi verilen bükümlü pamuk ipliği kullanılır. İplik önceleri küp toplar halinde İngiltere’den gelirdi.1950’lerden sonra İstanbul ve İzmir’de üretilmeye başlandı. Genelde 20 m’lik toplar halinde piyasaya sunulan Şile bezinin eni çoğunlukla 40 cm. olabilmektedir. Üretim birkaç aşamayı kapsar." (2)

Şile bezinin kültürel ve sanatsal motif ve işlemelerle süsleme ve aksesuar olarak da   geniş bir kullanım alanı bulmasından dolayı, Şile bezi sadece giyisi türleri yapmak için üretilen bir bez olmaktan çıkmış, ülkemizi ve kültürünü tanıtan bir işlev de üstlenmiştir.  İlk zamanlarda keten ipliğinden yapılan Şile Bezi taleplerin artmasıyla zamanımızda pamuk ipliği ve makineyle de dokuması yapılmaktadır. Özgün şile bezinin ipliği 20 numara kıvırcık ipliktir. (3 )

Dolayısı ile otantik şile bezinin yapımı gitgide tarihe  karışmakta  şile bezlari artık günümüzde makinlar ile üretilir bir hale gelmektedir. Otantik Şile bezi yapımı ile ilgili ulaşabildiğimiz bilgiler ise şunlardır.


OTANTİK ŞİLE BEZİ YAPIMI

" Öncelikle çile halindeki iplikler çiriş adı verilen kaynamış suya un katımı ile elde edilen hamurda ıslatılır. Kazan içinde kaynamakta olan suya uygun miktarda hamur atılır, iyice karıştırılarak kaynatılır. İplik hamuru emene kadar karıştırma ve kaynama devam eder. Hamurun erimesine müteakip çileler halinde alınan pamuk ipliği kazana atılmaktadır.Daha sonra çileler halinde çıkarılan iplik çırpılarak kuruması için ipe asılır. Güneşte Kurutulduktan sonra çıkrıkta makara veya bobine sarılan iplikler dokuma için hazır hale gelmiş olur. Dokunan bezler eni ve boyu değişebilen yöreye has tezgahlara aktı ve çözgü şeklinde gerilir.

Dokunan bezler top halinde  kireç kaymağına batırıldıktan sonra yine top halinde denizde yıkanıp kumlar üzerine serilerek kurutulur. Şile bezini benzer diğer bezlerden ayıran en önemli özelliği hem atkısının hem de çözgüsünün kıvrak iplikten yapılmış olması ile oluşan etamin gibi bürümcük dokusudur.(2) En az bu dokusu kadar önemli bir etkide Karadeniz’in az tuzlu suyu ise Şile plaj kumlarının bu bezin yapısına doğal olarak girip işlemesidir.

Eni tezgaha bağlı olarak değişim gösteren bezin, dilenildiği kadar uzunlukta dokuması yapılmaktadır. Genellikle krem ve beyaz olarak dokunan bez, istendiği takdirde kaynatma sırasında istenilen renge boyanabilmektedir. Bu renklerle desen ve renkli dokuma yapılabilir.(4)  20 metrelik toplar halinde pazara sunulmaktadır." (3)

Şile bezlerinden  her sezona ve modasına uygun olarak  yüzden fazla farklı model, renk ve desenli ürünlerle nakışlı, nakışsız elişi pul-boncuklu elbise, tunik, bluz, gömlek, kaftan, pantalon, modelleri imal edilmekte, yurt içinde ve dışında satışa sunulmaktadır.


Şile Bezi ve Özellikleri

Şile Bezi'nden çeşitli giysiler üretilmektedir. Vücut terini emme özelliğinden dolayı sağlıklı bir üründür. Şile Bezi rahat, hafif, ucuz, ter emici, sağlıklı doğal bir giysi olma özelliğiyle geniş kullanım alanı bulunmaktadır. Ayrıca kültürel ve sanatsal  motif ve işlemelerle süsleme ve aksesuar olarak da kullanım alanı geniş bir üründür. İlk zamanlarda keten ipliğinden yapılan Şile Bezi taleplerin artmasıyla zamanımızda pamuk ipliği ve makineyle de dokuması yapılmaktadır. Özgün Şile bezinin ipliği 20 numara kıvırcık iplikle yapılmaktadır.(4)

Şile Bezi, üzerinde baskı ve el işlemeleriyle süslenerek değişik amaçlarda kullanıma sunulmaktadır. El nakışları süslemeleri, floş iplik yöreye has özellik taşıyan motiflerle süslenmektedir. Bu motifler halk arasında değişik isimlerle anılmaktadır. Örneğin çatlak kahve, samatya, kartopu, gazi sofrası, yasemin, hanım yanağı gibi. İşlemeler, kasnağa gerilen bez üzerine floş iplikle yukarıdaki isimlerden oluşan motiflerle yapılmaktadır.(1)

Şile Bezi ile pek çok Geleneksel El Sanatı da yapılabilmektedir. Pek çok  El Sanatı motifi ve şekli bu bezlerin üzerinde işlenmektedir. Şile bezinin üzerinde uygulanan el sanatları  Şile’ li hanımların el emeği, göz nurunun, iğne iğne Şile bezine yansıtılması şeklinde olmaktadır.( 2)  Şile bezleri üzerinde 200’ün üzerinde Şile bezi Geleneksel El Sanatları motifi olduğu tespit edilmiştir. (2) Fakat bunlar içerisinde en beğenilen 55-60 motifi en sık işlenen motifler olarak karşımıza çıkar. Popüler olan ve en çok beğenilen motiflerin isimleri: Çatlak kahve, hapishane penceresi, gelin tacı, aslan pençesi, demokrat parti, halk parti, akarsu, gelincik, manolya, yasemin, samatya ,hanım düğmesi, çın çın bağları, Şile feneri, yıldız, gazi sofrası, eğrelti, kartopu, hanım yanağı, yeminli örnek, kareli… gibi motif isimleridir. ( 2)

Şile bezi ile yapılmış El Sanatları arasında masa, sehpa örtüsü, erkek ve bayan gömlekleri, elbise, yelpaze, gecelik, sabahlık, mutfak ve yatak örtüleri,  çay takımı, şalvar, nevresim ve pike takımları  gibi çok sayıda ve çok çeşitli ürünler vardır.

Şile bezini Dünyaya ve Türkiye'ye tanıtmak için Şile'de yıllardan beri  her yılın 9 Temmuzunda "Uluslararası Şile Bezi Kültür ve Sanat Festivali" düzenlemektedir. 2012 yılında bu festivallerin 26. cısı yapılmıştır. (5)  Kültür ve Turizm Bakanlığı,  2010 yılında, “Geçmişten Günümüze Şile ve Şile Bezi” adlı eser yayınlayarak Şile bezinin geçmişten günümüze tarihini ve yapılış tekniklerini inceleyen ve gelecek kuşaklara bunu aktarmaya çalışan bir eser yayımlamıştır.(6)




KAYNAKÇA
  1. http://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eile_bezi
  2. http://www.sile.bel.tr/altsayfa.aspx?ID=734
  3. http://www.silebezi.org/index.asp?sayfa=silebezi.htm
  4. http://www.silebezi.com.tr/
  5. http://www.bestfm.com.tr/news.aspx?NID=10701
  6. Şebnem Ruhsar TEMİR, GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ŞİLE VE ŞİLE BEZİ, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2010. Sanat Eserleri Dizisi, 1. bs.






Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, ebru, Fotoğraf, minyatür, hat, sedef, el işi, oya, bezeme, Telkari, kazaziye  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşarak kültürümüze katkıda bulunabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com
 
 
 
 





Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...