Türkiye’de El Halıcılığı


22.8.2016

 

 Türkiye’de El Halıcılığı

Türk halıcılığının üretim merkezleri ağırlıklı olarak evde kurulan el tezgâhlarıdır. Türkiye’de halı üretimi yaklaşık 30 milyon m2/yıl olmasına rağmen, dünya el halısı ticaretindeki yerimiz % 5 oranındadır. Türkiye’de üretilen el halılarının %3’ünü ipek, %97’sini ise yün halı oluşturmaktadır. Genelde ipek halıların ortalama düğüm adedi 100.000 düğüm/m2, yünlü halılarda ise düğüm adedi 10.000 düğüm/m2 olmaktadır. Hereke ipek halıda 1m2 = 1 milyon düğüm olmaktadır[1]Katma değeri yüksek ve emek yoğun olan el halıcılığında istihdamın 1,5 milyon kişi olduğu düşünülmektedir. Ancak, son on yılda üretim kaybının %20’lere ulaştığı görülmektedir.[2]

Halı dokumalarda genellikle iki tip düğüm görülmektedir.

Türk Düğümü (Gördes Düğümü - Çift Düğüm - Kapalı İlme): Manisa'nın Gördes kazasında kullanıldığından bu ismi alan, Türkiye'de halı dokumalarda kullanılmaktadır, dünya literatürüne de Türk Düğümü olarak geçmiştir. Bu düğümünde iki türü görülmektedir. İç Anadolu'da kullanılan düğüm şeklinde, iplik, çözgü çiftinin önce öndeki sonra arkadaki teline dolanarak bağlanan düğümdür. Batı Anadolu'da kullanılan düğümde aynı işlem ters uygulanmaktadır. Bu değişiklik halının kalitesini etkilememekte, yalnızca Batı Anadolu'da dokunan halıların hav kesiminde kolaylık görülmektedir.

İran Düğümü (Sine İlmesi - Tek Düğüm - Açık İlme): Batı İran'daki bir yöreden adını alan Sine Düğümü olarak bilinmektedir. Bu düğümde iplik yalnızca çözgü çiftinin önündeki teline bağlanır, diğer çözgünün arkasından geçirilip aşağı doğru çekilerek sıkıştırılmaktadır. İran düğümlü halılarda da iki atkı ipi kullanılmaktadır.[3]

TÜRK HALICILIĞINDAKİ TEZGÂH TÜRLERİ 

 

Kirkitli Dokuma Tezgâhları

Masa tezgâhı, yatay tezgâh (konar - göçer veya yer tezgâhı; bez ayağı dokumaların yapımında kullanılmaktadır), dikey tezgâh (halı dokuma tezgâhı. Sarma tezgâh, düz tezgâh olmak üzere üç çeşidi görülmektedir).

 

Mekikli Dokuma Tezgâhları

Kamçısız tezgâhlar (genellikle iki pedallı, mekiğin elle atılması ile dokumalar yapılmaktadır), Kamçılı Tezgâhlar (mekiğin kamçının çekilmesi ile atılarak dokuma yapılmaktadır), Çukur Tezgâhlar (dokuyucunun oturduğu yer, pedalların bulunduğu kısım çukur içerisindedir), Yüksek Tezgâhlar, Armürlü (sekiz gücüden yirmidört gücüye kadar gücü gerektiren dokumalarda kullanılmaktadır) ve Jakarlı (Yirmi otuzikiden fazla gücü gerektiren dokumalarda kullanılmaktadır) tezgâhlar.

Türkiye’de el halıları Türk Standartlarına göre;

 

Ekstra ekstra ince

Ekstra ince

İnce

Orta

Kaba,

 

Olmak üzere beş kategoride toplanmaktadır.

 

1.Ekstra ekstra ince grup;

 

Hereke, Sivas, Yağcı Bedir

Sivas, Kayseri ve Kemaliye’de dokunmaktadır.

 

2.Ekstra ince grup;

 

Bünyan

Kayseri

Yahyalı

Ürgüp

Yörük(Niğde)’de dokunmaktadır.

 

3.İnce grup;

 

Bünyan

Taşpınar

İğneli

Maden

Konya

Kırşehir

Kula yöresinde dokunmaktadır.

4.Orta(ikinci) grup;

 

Kula

Kırşehir

Uşak

Ürgüp

Koyunlu

Isparta

Konya

Bergama’da dokunmaktadır.

 

5.Kaba grup ise;

 

Demirci

Gördes

Avanos

Simav

Uşak

Bor

Fertek yöresinde dokunmaktadır.[4]

 

Başlıca Halı Dokuma Merkezlerimiz

Milas, Demirci, Uşak (Ege Bölgesi),Bergama (Yağcıbedir), Ardahan (Doğu Anadolu) Gördes, İzmir , Kula , Kırşehir, Bursa'Konya, Hereke, Kula, Ladik, Sivas, Antalya (Döşeme altı), Fethiye, Kayaköy halısıKırşehir, Niğde, Kayseri, Bünyan Isparta, Demirci , Avanos, Simav, Bor, Fertek, Koyunlu, Ürgüp, Taşpınar, İğneli, Maden, Yahyalı, Erzincan Kemaliye’dir.

Son yıllarda çeşitli şehir, ilçe ve köylerimizde toplu üretim merkezleri açılmaya çalışılmakta, kurslar düzenlenmekte, modern halı üretim merkezleri açılması yolunda gayret sarf edilmektedir. Fakat sanayi tipi halıların ucuzluğu karşısında el dokuma halılarının kalitesine rağmen, el halıcılığının dayanma ve rekabet gücü git gide azalmaktadır.

 

KAYNAKÇA 

 

  • [1] DPT, Tekstil ve Konfeksiyon Özel İhtisas Raporu
  • [2] https://www.ito.org.tr/Dokuman/Sektor/1-37.pdf
  • [3] .edebiyadvesanatakademisi.com/sanat/66-turk_kulturunde_dokuma_teknikleri_ve_dokuma_.html
  • [4] DPT, Tekstil ve Konfeksiyon Özel İhtisas Raporu

 

Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, ebru, Fotoğraf, minyatür, hat, sedef, el işi, oya, bezeme, Telkari, kazaziye  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşarak kültürümüze katkıda bulunabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirsiniz.

 

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com


 

 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış