MENÜ
ESA E- DERGİ
DUYURULAR
SON 5 ÜYEMİZ
BEĞENİLENLER
Günün Şiiri: Haftanın Şiiri: Ayın Şiiri: Günün Yazısı: Haftanın Yazısı: Ayın Yazısı:
KUMAYIK DESTANI ve ÖZETİ ( Kırgız Destanı ) Dr. Doğan Kaya
Ekleyen : ESA , 20 Ocak 2018 Cumartesi Beğen
 
KUMAYIK  DESTANI ve  ÖZETİ ( Kırgız Destanı )  Dr. Doğan Kaya
 
Dr. Doğan Kaya
 
Kumayık, Altay ve Kırgız mitolojisinde ve halk kültüründe “Köpeklerin reisi” olarak bilinir. Kimi zaman “Humayık” da denilir.
1949 yılında Beksultan Basımakov tarafından tespit edilip Kırgız İlimler Akademisi’nin el yazmalar vakfına verilmiştir. Toplam olarak 44 sayfadan oluşmaktadır.
Kırgızların kullandığı ‘’İyi köpek ölüsünü göstermez.’’ atasözü bu destanla ortaya çıkmıştır. Kırgızlarda ayrıca; “Kuşun kutsalı Buudayık’tır, köpeğin kutsalı Kumayıktır.” şeklinde söylenen bir atasözü daha vardır.
Kumayık destanın özeti şöyledir:
Güneş daha yeni doğar, şafak sökerken bir avcı tüfeğini alarak dağa çıkar ve bir geyik sürüsünü görür. Hemen gizlenir ve artarda tüfeğini ateşler. Geyiklerden bir kaçını öldürür. Evine dönerken yolda tuhaf bir ses duyar.  Sağına soluna bakar, ileri geri gider, mavi tüylü, küçücük bir köpek yavrusu görür. Kucağına alıp evine götürür. Yavruya yiyecek verir süt verir, ancak o hiç birini yiyip içmez.
Gece olunca ise bütün hayvanların, özellikle kurtların korkunç sesleri gelmeye başlar. Avcı buna şaşırır. Ertesi gün bir ihtiyar gelir ve köpek yavrusunu görür. Avcıya köpek yavrusunun olağanüstü güce sahip kutsal bir hayvan olduğunu söyler.
Adı Kumayık olan bu yavru, Perşembeyi cumaya bağlayan gece, her insanın ulaşamayacağı büyük geçitte alp kanatlı yırtıcı kuştan doğmuştur. Şayet, üç gün içinde onun değerini bilecek birinin eline geçmezse kanatlı kuşa dönüşerek uçup gidecektir. Avcının eline geçmesi de tam bu sırada olmuştur. Kumayık, halkına hizmet eder, hiç bir şeyden ve kimseden korkmaz, kendisi gibi olağanüstü varlıklara değmez. Kumayık’ın sahibi öldüğünde, göze görünmeden kaybolur.
İhtiyar, akşam duyulan seslerin kurtların bu yavruyu daha küçükken öldürmek istemelerinden kaynaklandığı söyler. “Bu yavru, evden yemek yemez. Sen bu köpeği kırk metre kazılmış yer altına saklayıp besle. Köpek yavrusu büyüyünce seni bütün kötülüklerden korur.” der.
Avcı ve kızı, yavrusu ölmüş bir geyiği getirip onun sütünü emzirirler. Yavru, dişleri ve gözleri keskin bir hayvan olur. O sırada köyün zengini ve yöneticisi avcının av avlamayıp bir köpek yavrusu ile meşgul olmasına kızar ve köpeği öldürmesini emreder. Avcı eve gelir ve durumu karısına haber verir. Karısı; “Başımıza belâ getirecek olan bu köpeği öldürmen doğru olur.” der. Avcı buna kızar ve ‘’Aklı yok kadından, hayvan da olsa köpek daha iyidir.’’ der. Uzun uzun düşündükten sonra, Kumayık köpeği öldürmek yerine dağa kaçıp orada yaşamaya karar verir. Oğlu Temirbek de babasıyla gitmek istediğini söyler. Kumayık’ı da alıp birlikte dağa çıkarlar. Bir mağara bulup orada yaşamaya başlarlar. Geyik de sütü ile Kumayık’ı emzirmeye devam eder. Baba-oğul her gün Kumayık’a et getirirler, boynuna altından kargı takarlar.
Günlerden bir gün avcı oğluyla gece uyurken, Kumayık mağaradan kaçıp gider. Sabahlayen uyandıklarında Kumayık’ı bulamazlar, bağırıp çağırırlar ama nafile!
O sırada odun almak için ormana giden yaşlı kişi, atını kaybeder. Bir hayli aramasına rağmen atını bulamaz ve karanlığa kalır. Gece olunca aç kurtlar gelir. Oduncu hemen bir ağacın tepesine çıkar. Kurtlar ağaca çıkmak ister. Bu arada rüzgâr çıkar. Oduncu tam yere düşeceği sırada bir ses duyulur. Kurtlar korku ile bir köşeye toplanırlar. İhtiyar adam karşısında hem kurda, hem de kuşa benzeyen, her renkten tüye sahip kocaman bir varlığın kendisine baktığını görür. Bu, Kumayık’tır. Kumayık, göz açıp kapatıncaya kadar ormanda bulunan bütün kurtları yok eder, günahsız bir kişiyi yırtıcılardan kurtarıp tekrar sahibinin yanına gider.
Kumayık’ın yaptıkları ağızdan ağıza söylenir. Kumayık, avcıyla birlikte yoksul insanlar için av avlar. Bütün hayvanları kokusundan, sesinden çok uzak mesafeden ayırt edebilecek yetenektedir.
Herkesin sevgisini kazanan Kumayık’ı ve avcıyı Marat adlı birisi kıskanır. Kumayık’ı elde etmek ister. Avcıya, Kumayık’ın bütün hayvanları öldürdüğünü, onu yok etmesini ister.  Avcı bunu reddeder. O zaman Marat, bir arkadaşını kandırarak avcının yanına gönderir. Adam, Kumayık’ın hayvanlarını öldürdüğünü söyleyip onu kendisine teslim etmesini ister. Avcı, çaresiz Kumayık’ı bağlayıp o kişiye verir.
Halk arasından menfaatçi ve kurnaz birisi Marat’ın yanına gelip avcıyı olmadık iftiralarda bulunur. Marat, yiğitlerine avcıyı bağlayıp getirmelerini emreder. Onlar da avcıyı ve oğlunu yakalayıp dove döve getirirler. Acılara daha fazla dayanamayan avcı, yardım etmesi için Kumayık’a seslenir. Birden Kumayık onların karşısına çıkar ve yiğitleri öldürür. Etraftakiler kaçıp canlarını kurtarır. Ancak avcı yediği darbelerin etkisiyle ölür. Kumayık, bütün düşmanlardan öcünü alır. Artık kimse köpeğe kötülük etmez. Kumayık devamlı avcının oğlu Temirbek’in yanında kalır.
Günler geçer, Temirbek büyür. Temirbek birgün gördüğü bir kıza âşık olur ve onunla evlenir. Evlenince bütün ilgisini eşine gösterir ve Kumayık’ı ihmal eder.  Bunun üzerine Kumayık, Temirbek’e küser, zayıflar ve nihayet birgün kaybolur. O günden sonra kimse onun ne ölüsünü ne dirisini bulur. Temirbek hatasını anlar, çok pişman olur. Kumayık’ı arasa da bulamaz. O olaydan sonra ‘’İyi köpek ölüşünü göstermez’’ sözü ortaya çıkar.
 
Dr. Doğan KAYA, KIRGIZ DESTANLARI, SALKIMSÖĞÜT Yayınları: I. Baskı Ankara 2015
 
 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...