Türk Halk Hikayelerinin Biçim ve İçerik Özellikleri

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 30 Ağustos 2012 Perşembe aaa Beğen



Halk Hikâyeleri




Halk Ozanları ve meddahlar tarafından anlatılan nazım, nesir karışık anlatmalardır. Halk Hikayeleri nedir sorusuna cevap olacak bir çok tanım yapılmıştır. Porf Dr. Öcal Oğuz: " Toplumsal iz bırakmış bir olaydan veya bir yazınsal ürünün sözlü kültürde bıraktığı derin etkiden kaynaklanarak ortaya çıkan halk edebiyatı ürünlerine verilen ad. " [1]  "Çağdaş çağlara yaklaştıkça geçirdiği değişimle destanların yerini tutan halk ürünü." olarak görmüştür.[2] Boratav, Pertev Naili (1946), " Bir sevgiliyi elde etme yolunda gişilen maceraları anlatan masal"  Otto Spıes, "Türk edebiyatı verimleri içinde 16.asırdan itibaren görülmeye başlanan, genellikle Halk Ozanları tarafından nazım-nesir karışık bir ifade tarzı ile dinleyicilere karşı anlatılarak nesilden nesile intikal eden, yer yer Destan ve Masal özellikleri gösteren Hikayelerdir." (Albayrak Abdullah, 1993)

"Göçebelikten yerleşik yaşama geçiş sürecindeki ilk ürünlerden olup; âşıklar ve meddahlar tarafından anlatılan nazım, nesir karışık anlatmalardır." Ali Berat Alptekin' Şeklinde tarifler yapılmıştır. Bu tariflerin bazıları sadece Asıl Aşk Hikayelerimizi tarif edecek şekildedir. Örneğin Otto Spıes'in tarifi "Bir sevgiliyi elde etme yolunda gişilen maceraları anlatan Masal" şeklindeki tanım Kahramanlık hikayelerimizi halk hikayelerimizarasında görülmediğinin onların Destan kategorisinde sayılmasının getirdiği bir tariftir. 16. yy dan günümüze oluşan halk hikayelerinin hepsinin asıl aşk hikayesi şeklinde olması, 16 yy dan bu tarafa kahramanlık konulu destan teşekkülünün hemen hiç gerçekleşmemesi sebebi ile  hikayelerimizin teşekkülü Asıl Aşk Hikayeleri özellikleri içinde kalmaktadır.


Kahramanlık konulu halk hikayelerimizden olan Köroğlu Hikayes ile Destan nitelikleri  ağır basan Dede Korkut Hikayeleriinden sonra , destanla  asıl aşk hikayeleri arasındaki geçiş dönemi hikayeleri ortaya çıkmıştır. Bu tip hikayelerde yarı aşk yarı kahramnlaık konusu işlenmiştir. Eşref Bey Hikayes bu tip özellikler taşıyan hem eşkıyalık ve kahramanlık,  hem de aşk konusunu birlikte ele alan bir hikayedir. .[3 Eşref Bey Hikayesi Varyantları ve Özetleri ]



Halk Hikayeleriinden birini anlatan âşık,önce sazla bir fasıl yapar. Daha sonra divanî, türkü, tecnis, tekerleme, koşma veya semai okur. Dinleyenlere bir muamma sorar.

Daha sonra hikâyenin temelini oluşturan, kahramanın doğumu, memleketi, yetişmesi, âşık olması, gurbete çıkma, sevgililerin bulunması, araya giren engeller, çekilen çileler, mutlu veya facialı sonuç bölümüne kadar hikayesini anlatır. Halk hikayelerimiz manzum nesir karışık bir özellik taşır. Manzum kısımlar genellikle aşık olma epizotuyla birlikte başlar ve sonuç bölümüne kadar zaman zaman manzum anlatılar da yapılır.



Asıl Aşk Hikayelerimiz pek çok açıdan ortak özellikler taşır. Ozanların rüyada bade içme, rüyada aşık olmaları, badeden sonra saz çalma yeteneğini kazanmaları, sevgiliyi bulmak için gurbete çıkmaları, zorluklarla karşılaşmaları, imtihana tabi tutulmaları, zindana düşme, idama gitme, Pir’in, Derviş’in yardımı, son anda kurtulup, mutlu sona kavuşmaları gibi motifler ve epizotlar diğer birçok hikâyelerimizde de vardır.[4] ( Şahamettin Kuzucular, (1996), Eşref Bey Hikayesi. ) Asıl aşk hikayeleri genellikle mutlu sonla biterse de bazıları facia ile sonlanır.



Bu Motif ve Epizotlar hikâyecilerin dilinde başka ilavelerle birleşerek, yeni hikâyelerin oluşmasına yardımcı olurlar. Farklı hikâyelerin oluşumunda çevrenin tesiri, ihtiyaçlar, gelenekler, ilk musannifin bilgisi, görgüsü, hayat tecrübesi, kabiliyeti, diğer sosyal ve içtimai şartlar değişik hikâyelerin ortaya çıkmasında etkili olur.

Halk hikayelerimiz yapısal, şekil, konu ve anlatım yönlerinden pek çok ortak özellik taşır. Asıl Aşk Hikayelerinin , bölümleri epizotları ve motifleri aynıdır. Bazı  Epizotlar bazılarında bulunmazken bazı Epizotlar her hikayemizde vardır. Bu benzerlik ve ortaklıkları göz önünde bulundurduğumuzda halk hikayelerimizin tüm özellikleri  ortaya çıkmış olur.



 Ali Berat Alptekin'e göre Halk hikâyelerinin özellikleri şu şekildedir: [5. Ali Berat Alptekin, Halk Hikayelerinin Motif Yapısı, Akçağ: 1997.  ]





 A) Biçim özellikleri




a) Nazım, nesir karışık bir yapıya sahiplerdir.

b) Tıpkı masallardaki gibi kalıp ifadelere rastlanır.

c) Dili sade ve anlaşılırdır ama yazmalarda biraz ağırlaşır.

d) Giriş kısmında anlatıcı tarafından eklenen manzum parçalar vardır.

e) Yazılı ve basılmış halk hikâyeleri sözlü halk hikâyesi örneklerine göre hem daha uzundur, hem de daha fazla manzum içerik barındırır.

f) İyi ve kötüler kalıp ifadelerle anlatılır.

g) Halk hikâyelerinde olaylar da kalıp ifadelerle anlatılır.

h) İçerisinde: masal, efsane, fıkra, dua, beddua, atasözü, bilmece... gibi halka ait edebi ürünlere rastlanır.







 B) İçerik özellikleri



a) Konuları genellikle aşk ve kahramanlıktır. Bazen de iki konu birlikte işlenir.

b) Meydana gelen olaylar gerçek veya gerçeğe yakındır.

c) Olaylarda olağanüstülük vardır.

d) Kahramanlar genellikle tek olup olağanüstü bir şekilde dünyaya gelir.

e) Kahramanların dünyaya gelmesine yardımcı olan ak sakallı ihtiyar daha sonra; kahramana ad verilmesi, eğitimi, aşık olması ve sevgiliyi aramak için gurbete gitmesi durumlarında da karşımıza çıkar.





            BADE İÇME ( dolu) İçme: Dört safhası vardır: Hazırlık, rüya, uyanış, ilk deyiş.

            Aynı evde yaşayan kahramanlar kardeş olmadıklarını öğrenince birbirlerine aşık olur.

            Pir, Derviş, Hızır, Aksakallı ihtiyar uzak diyarlardaki kız ve oğlanı birbirine rüyada gösterir ve onlara bade içirtir.

            Kahramanlar resimlerine bakarak görmedikleri birine aşık olurlar.

            İlk görüşte aşık olma.





f) Destan ve masalda olduğu gibi özel bir anlatıcı vardır.

g) Özellikle; sabah ve kavuşma vakti, yarım lakan bir hikayenin ertesi gün anlatımına başlarken dualar önemli yer tutar.

h) Kahramanların en büyük yardımcısı Hızır'dır.

i) Kahramanlar bazen insan dışındaki varlıklarla da konuşur.

j) Hikayeler genellikle mutlu sonla biter.

k) Kahramanlarca yapılan dua ve beddualar mutlaka gerçekleşir.

l) Halk hikayelerinde mekan dünyadır.

m) Bazı hikayelerde atlı göçebe yaşamın izleri görülür.

n) Hikayelerin asıl kahramanları dışında;



            Kahramanın yakın çevresi

            İdareciler

            Yardımcı tipler

            İnsan olmayan tipler



vardır.











KAYNAKÇA

  1. Ali Berat Alptekin, Halk Hikayelerinin Motif Yapısı, Akçağ: 1997.
  2. Oğuz, Öcal (2008). Halk Hikâyeleri, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı. URL erişim tarihi 2012-7-20.
  3. Boratav, Pertev Naili (1946). Halk Hikayeleri ve Halk Hikayeciliği. URL erişim tarihi 2011-9-20.
  4. http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/352-esref_bey_hikayesi_varyantlari_%C3%B6zetleri.html, Url Erişim 21-07 -2012
  5. http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/351-halk_hikayelerimizin_dogusu_ve_yapisi.html,  Url Erişim 21-07 -2012



İLGİLİ  VE EN ÇOK TIKLANAN LİNKLER

  • Türk Halk Hikayelerinin Biçim ve İçerik
  • Aşık Garip Hikayesi, Osmaniye Varyantı
  • MİHRALİ BEY HİKAYESİ
  • Ali Şir İle Gül Hikayesi
  • Halk Hikayeleri Hakkında Yapılan Çalışmalar
  • Derdiyok ile Zülfüsiyah Hikayesi
  • İran Destanlarında Gave- Kawa
  • Asuman İle Zeycan Hikayesi , Motif ve Epizotları
  • Mahmut ile Niğar - Kadirli Varyantı Metni
  • Hurşit İle Mahmiri Hikayesi, Metni ve Hikaye Hakkında Bilgiler
  • İlbeylioğlu Hikayesi- Sivas ve Oğuzeli Varyantları
  • SÜMMANİ İLE GÜLPERİ HİKAYESİ
  • Bamsı Beyrek ( Bey Böğrek ) Konya Varyantı ve Hikaye Hakkında Mülahazalar
  • Eşref Bey Hikayesi, Varyantları, Özetleri
  • Halk Hikayelerimizin Doğuşu ve Yapısı
  • Sürmeli Bey ile Telli Senem, Tam Metni  
  • Mem u Zin'in Asıl Aşk Hikayeleri ile Mukayesesi
  • Ercişli Emrah İle Selvihan Hikayesi, Özeti
  • Tahir ile Zühre Hikayesi
  • Şirvan Şah Hikâyesi

Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, ebru, Fotoğraf, minyatür, hat, sedef, el işi, oya, bezeme, Telkari, kazaziye  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşarak kültürümüze katkıda bulunabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirisiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com




Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...