ÇUKUROVA'DAKİ TÜRKMENLER VE YERLEŞİM YERLERİ

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 14 Ekim 2011 Cuma aaa Beğen

 
 
 
 
Bu Eser 14.12.2013 Tarihinde Günün Yazısı Seçilmiştir

ÇUKUROVA'DAKİ TÜRKVE ADLARI YERLEŞİM YERLERİ


Sultan Baybars'ın İskenderun, Payas, Misis ve Adana'ya kadar yerleştirdiği bu Türkmenlerin boy adlarını Kalkaşandi adlı 1418 yılında Halep'te ölen bir Arap tarihçisi kayıt altına almıştı. Kalkaşandi'nin kendinden önce yazılmış bir kaynaktan alarak sıraladığı Türk boylarının adları şunlardır: Bozok, Döğer, Bozdoğan, Avşar, Harbendeli, Ağaçerili, Varsak, Kınık, Bayındır, Beğdili ve Bayat'tır. ( Aksüt, 2001,s.21 ) Bir başka Arap tarihçisi ise 15 yy’daki Boz ok koluna mensup Türkmen oymaklarının adlarını şu şekilde sıralamıştır:
Bozok, Üçok, Döğer, Özerli, Bayat, Bozçalu, Üreğir( Yüreğir ) Beğdilli, Dulkadiroğluları, Ramazan oğulları, Gündüz oğulları ve Kınıklar olarak yazmaktadır. Oğuzların Bozok kolundan olan bu boy adlarının pek çoğuna, sülale, soyadı, aşiret adı veya yerleşim yeri olarak Osmaniye, Adana ve Hatay'da sık sık rastlamak bu gün bile mümkündür. Hatta Çukurova’daki pek çok köy ve kasaba halkı boy veya oymak adını hala bilebilmektedir. ( Aksüt, 2001,s.21 ) Bu bakımdan Arap tarihçilerinin verdikleri bu bilgilerle, yöredeki aşiret, oymak ve yerleşim yerlerinin adları örtüşmektedir. Faruk Sümer'in verdiği bilgilere göre bu oymakların savaş esnasında çıkardığı atlı sayısı 180.000 kişiye ulaşmaktadır. Bu büyük Türkmen kitlesinin bir kısmı Maraş’ta Dulkadiroğlu beyliğini kuracak diğer bir kısmı ise Çukurova'da Ramazanoğlu beyliğini oluşturacaktır.

Memluklar bölgeyi Tarsus, Ayas ve Sis şeklinde üç valiliğe bölerek yönetmeye başladı. ( Faruk Sümer, Oğuzlar, Tarihleri, Boy Teşkilatları, Destanları, ist, 1999,S, 13 ) Bu valiliklerin bünyesinde bölgeye yerleşen boyların arasında Bozok kolundan: Bayat, Avşar, Beğ-dili Bayat en kalabalık olanlarıydı. Üç ok Kolundan ise: Yüreğir, Kınık, Bayındır, Salur ve Eymür boyları en kalabalık Türk boyları idi. ( Faruk Sümer, a.g.e. )Memluklara bağlı bu Türkmen toplulukları Memluk, Halep sancağına bağlı olarak yöreyi Türkleştirmeye başladılar.

g) ÇUKUROVA, PAYAS VE HARUNİYE’DEKİ BOYLARIN YERLEŞİM SINIRLARI

Yöreye gelen Türkmenler arasında en önemli rolü Yüreğir boyu oynamış, Tarsus, Seyhan ve Ceyhan nehirleri arasındaki bölgeyi Kışlık olarak tutmuşlardı. Yüreğir ovası denilen bu bölgeye kalabalık olarak yerleşen bu boy Ramazanoğulları beyliğini kurarak yöredeki Türkmenlerin yazlık ve kışlık mekânlarını düzene sokarak diğer oymaklar üzerinde hâkimiyetini tesis etmeyi başardı. Çukurova’nın diğer bölgelerini diğer Türkmenlere taksim etti.

Bu taksimata göre, Payas, Özer’lere; Misis Gündüz’e; Osmaniye, Kınık beyine; Adana, Kozan ( Sis ) arası Kara İsa’ya; Tarsus’un güneydoğusu Kuşdemir’e; Tarsus’un kuzeyi ( Pozantı’ya doğru ), Kosun’a; Tarsus’tan Bulgar dağına kadar olan bölge de Ulaş’a pay edildi. ( F. Sümer, Bayındır, Peçenek ve Yüreğirler, DTCF, Der. S.XI, s. 320–321 )

Yöreye yerleşen boy ve oymakların adları birkaç yy sonra unutulmaya başlanmıştı. Kalabalık olan Yüreğir boyunun Osmanlı döneminde alt ağalıklara bölünerek başka adlar aldıkları sanılmaktadır. Sınırları bugünkü Ceyhan( Yarsuvat)’dan Gavurdağları ve Haruniye’ye ( Bayındır) kadar uzanan Kınıklar kışları Uzunyayla’ya göçüyorlardı. 19.yy ‘a kadar bu bölge’den Kınık olarak ifade edilmesine rağmen, bugün bölge halkı Kınık adını unutmuştur.

Salur, Iğdır ve Bayındır daha ziyade Tarsus bölgesine yerleşmişti. Bir kısım Bayındır da bugünkü adı Haruniye olan eski adı Bayındır’a yerleşmişti. Bayındırlar Gavurdağları ve Bulgar dağlarında teşekkül eden Ulaşlılar’ın yedi oymağından birini teşkil ediyorlardı.

Begdili boyu Antep, Maraş, Antakya Kilis arasına yerleşmiştir. Gâvur dağındaki Ulaşlıların Begdili’ye ait bir oymak olması söz konusudur. Kerkin boyundan iki oymak Kadirli ilçesine yerleşmiştir. Haruniye ( Bayındır) ilçesinin dağ mahallelerinden birisinin adı Karkın mahallesidir. Bu adın Karkın boyundan geldiği sanılmaktadır.

Dodurgaların bir oymağı Yüreğir ( Ramazanoğullları) içerisinde Tarsus’a yerleşmiştir. Faruk Sümer, Ceritler ve Yaparlıların Dulkadıroğulları içerisinde bölgeye geldiğini belirtmektedir. ( Faruk Sümer, Bozoklu Oğuz boylarına Dair, DTCFD, S.XI; Ank. 1953, s.80–82 )

Memluklar zamanında Amik ovasının Avşarların Gündüz oğulları idaresinde, Payas ve Erzin arasındaki ovanın ise Üzeyroğulları ( Özer oğulları özerli ) idaresinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu oymaklar arasında Çepni, Karayiğit, Oğulbeyi ( Oğulbek), Amiki, Cebeli, Cerit, Reyhanlı, Cebeli, Kıllıboz, Toktemirli, Okçulu, Tokuzlu, Beydilli( Elbeyli ), Salur ve Eymür boy ve oymakları bulunuyordu. Bu oymak adlarının pek çoğu Sultan Baybars'ın yöreye taşıdığı büyük boyların parçalara ayrılmış, kethüdalıkları veya diğer oymakların veya bölüklerin adlarıdır. O halde bu yöreye taşınan, önceden iskân olan veya 1865ten sonra iskâna tabi tutulan yöredeki Türkler bu boylardan gelmedir. Yörede rastlanılan, Özerli, Ulaş, Avşar, Oğulbek, Yüreğir, Bozdoğan, Reyhanlı, Cebel, Cerit, Yagıbasan, Toktamış, Elbeyli, Farsak, Tökeli, Tekeli, Sarıkeçili,Barakdağı, Haruniye’deki Karkın Mahallesi, Haruniye’nin eski adı olan Bayındır, Dörtyol’un bir köyü olan Ocaklı ( Üç-oklu ) Dörtyol’un Özerli ( Özer ili ), Elbeyi( İl beyi ) Elbistan ( İl beyi istan ) adlı mahalleler veya köy adları köyü gibi köy, yöre, ilçe, yer, oba , geçit ve sülale adları işte bu boy ve oymaklardan kalmadır.

Dörtyol ve Payas civarında sancak beyliği yapan Özeroğulları Oğuzların Kınık boyundan olması çok muhtemeldir. Bu Türkmenlerin yerleştiği yere Özer İli adı verilmiştir. Örneğin artık Dörtyol’un Mahallesi olan Özerli köyünün adı buradan gelmektedir. ( Gül 1996-s.24 25 ) Yüreğir boyundan olan Ramazan oğlu beyliği kurulunca, Beyliği kuran Ramazan bey, Payas, Dörtyol ve Misis'i, Özer oğullarının idaresine vermiştir. Boz ok kolundan bir boy olan Ulaşlılar ise Gâvur dağlarının en sarp yerlerinde yaşayan savaşçı bir Türk oymağıdır. Uzeyr Sancağı'nın bilinen ilk sancak beyi (Mirliva) Özer oğullarından Ahmet Bey'dir.(1521–1527)

Özer oğullarını yöreye Memluklar getirmişler fakat Özer oğulları kimi zaman Memluklara, kimi zaman da Ramazan oğulları ve Osmanlılara karşı çıkmışlardır. Sık sık taraf değiştiren Özer oğullarının yörede şartlara göre bir denge politikası arayışında oldukları anlaşılmaktadır.

( Faruk Sümer, Çukurova., a.g.e., s. 64 ) Bu politikayı izlerken sıkıştıkları esnada hemencecik Payas dağlarına saklanabilmek gibi bir avantajlarını olması göz önünde de bulundurulmalıdır.
Osmanlı ordusu 1482 de Ceyhan ırmağı kenarına geldiğinde Osmanlı ordusuna Özeroğulları, Kırıkhan’daki Gündüz oğulları ve Ramazan oğulları birlikte karşı koymuşlardı. Bu durum ise Payas ovasında Özer oğullarının ( Kınık, Ulaş ittifakı ), Amik ovasında Gündüz oğullarının ( Avşar ) , Çukurova’da ise Ramazan oğullarının ( Yüreğir- Iğdır, Bayındır- Ulaş- Dodurga, Begdili ittifakları)  kesin hâkimiyetini ve birlikte hareket ettiklerini ortaya koymaktadır

 

 

Şahamettin Kuzucular,  “Dörtyol Hatay Çukurova Tarihi ve Türkmenleri “ kitabımdan alıntıdır.



Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...