YUSUF HAS HACİP’İN “KUTADGU BİLİG” ADLI ESERİNDE ÇOCUK EĞİTİMİ VE BABA-ÇOCUK İLİŞKİLERİ

Günün Yazısı
Ekleyen : Hacı Dağlı , 18 Ocak 2019 Cuma aaa Beğen
YUSUF HAS HACİP’İN “KUTADGU BİLİG” ADLI ESERİNDE ÇOCUK EĞİTİMİ VE BABA-ÇOCUK İLİŞKİLERİ
 
Hacı DAĞLI
Kafkas Üniversitesi
TÜRKİYƏ
Özet
Bu çalışmada, mesnevi tarzında kaleme alınmış 6645 beyitlik bir siyaset ve nasihatname olan Kutadgu Bilig, çocuk eğitimiyle ilgili görüş, düşünce, öneri ve nasihatler bakımından ele alınıp incelenmiştir. Çocuk eğitiminin ciddiye alınması gerektiğinin vurgulandığı çalışmada çocuğun bilgi ve erdemle donatılması, çocuk terbiyesi, küçük yaşlarda eğitilmesi ile ilgili malumatlar ele alınarak, değerlendirilmiştir ve babanın çocuk eğitimiyle ilgili olan görev ve sorumluluklarına sık sık vurgu yapılmış, önemli öğütler verilmiştir.
CHILD EDUCATION AND FATHER-CHILD RELATIONS IN  "KUTADGU BILIG” BY YUSUF HAS HACIP
Abstract
In this study, Kutadgu Bilig, which is a kind of political and counselling text, was written and examined in terms of thoughts, opinions, suggestions and advice about child education. In this study, which emphasizes the necessity of taking children's education seriously, the information about the equipping child with knowledge and virtue, child upbringing and education at early ages were evaluated and the tasks and responsibilities of the father related to child education were frequently emphasized and important advice was given.
 Keywords: Kutadgu Bilig, Father, Child, Education

Giriş

Aile ve toplumsal alanda baba ve çocuk kavramına baktığımızda: Bizim dünyaya gelmemize vesile olan; bizi büyüten, eğitip terbiye eden, hayatımızı şekillendiren evine getirdiği helal rızık ile bizleri besleyen, iyi yetişmemiz için her türlü fedakârlığı göze alan hayattaki en önemli varlıklarımızdan biri olan “baba” kavramı önemli bir yere sahiptir. Aile içinde değer verilen en önemli varlıklardan birisi de çocuktur. Her anne baba kendi çocuğunu sever ve onu yüceltmek için elinden gelen tüm gayreti gösterir.
Ayrıca çocuğun tüm ihtiyaçlarını karşılamak ve neslinin devamını sağlamak için elindeki tüm imkânları seferber ederler. Çocuğun aile içinde olduğu gibi toplum hayatında da yeri çok büyüktür. Bu bakımdan çocukların her birine gereken önem verilmeli ve onların geleceğin bir büyüğü olarak kabul etmeliyiz. Buna bağlı olarak çocuğa verilen önem tarih boyunca yegâne unsur olarak görülmüştür. Bunun sonucu olarak din, mitoloji, destan, edebi eser ve sanata sıklıkla konu olmuşlardır. Bu eserlerden en önemli birisi de Yusuf Has Hacip’in “Kutadgu Bilig” adlı yapıtıdır. İslami dönem Türk edebiyatının ilk ürünlerinden biri olan Kutadgu Bilig, Türk-İslam devlet geleneği, devlet yapısına ilişkin gözlemler ve zamanının siyasal düşünce ve kültür birikimi üzerine inşa edilmiştir (Koca, 2012: 65).  
Kutadgu Bilig, özü bakımından bir siyasetnâme olarak devletin niteliği, devlet birey ilişkisi, örnekleri doğu kültüründe çokça görülen bir "pendnâme" olarak ahlak kuralları başta olmak üzere hayatın hemen her alanına ilişkin bilgilere yer veren bir eserdir. Yazar Yusuf Has Hacib, eserin içeriğinden anlaşıldığı kadarıyla, son derece iyi bir öğrenim görmüş, devlet yönetiminde görev almış, toplumun yönetici kesimine mensup, bilge bir kişidir. (Diâçar, 1972: 24-28). Ayrıca üzerinde pek çok çalışmaların yapıldığı bu önemli eserde ağırlıklı olarak devlet yönetimine ve siyasete görüş, düşünce, bilgi ve nasihatlerin yer aldığı; karakter eğitiminden sosyal eğitime; ahlak eğitiminden çocuk eğitimine kadar pek çok konuyu işlenmiştir.
Yusuf Has Hacip, eğitimciliğini şairliği ile birleştirebilmiş bir bilim adamıdır. Duyarlı bir vatandaş olan Hacip, hem içinde çıktığı toplumu yaşadığı dönemde eğitmek hem de gelecekte Türk milletini en iyi şekilde temsil edebilecek nesillerin yetişmesi için kafa yormuştur. Bu anlamda o, Akyüz’ün de belirttiği gibi “analitik karaktere sahip bir düşünür ve toplum mühendisidir” [Akyüz, 2002: 30]. Ayrıca eserde çocuk eğitimiyle ilgili yer veren beyitler rastlanmaktadır. Çocuk eğitimi ile ilgili olan beyitlerin içeriğinden hareketle çeşitli başlıklar altında şu şekilde değerlendirebiliriz:

1. Baba-Çocuk İlişkisi

Balasagunlu Yusuf’un çocuk eğitimi, çocuk terbiyesi, çocukları okutma, çocuklarına karşı şefkat bunun yanında da babanın çocuğun üzerindeki etkisi, çocukların büyüklerine karşı saygı vb. öğüt verdiğini görüyoruz:
 
No
 
Aslı
 
Tercümesi
 
 
1218
ata emgeki bolsa oġlı öze  ol oġlı bilir ötrü ḳılḳ yan͡g [Arat, 2007: 139].
Baba oğlunun yetişmesi için emek sarf ederse, oğlu o terbiye altında iyi olarak yetişebilir [Arat, 1998: 98].
 
1219
ḳısa tutsa oġlı kör eḍgü bolur atası anası yaranġu bolur [Arat, 2007: 139].
Baba çocuğunu sıkı bir terbiye altında yetiştirirse, annesi ve babası bundan dolayı saadet duyar [Arat, 1998: 98].
 
1220
ḳalı ḳıstacı bolmasa ol oġul yava boldı sen ol oġuldın tön͡gül [Arat, 2007: 139].
Eğer onu sıkı bir terbiye altında yetiştirecek biri bulunmazsa, o çocuk heder olur; sen artık ondan ümidi kes[Arat, 1998: 98].
 
1225
oġul ḳkız isiz bolsa ḳılḳı yan͡gı ol isiz ata ḳıldı ıḍtı on͡gı [Arat, 2007: 139].
Çocukların tavrı, hareketi kötü ise, o kötülüğü baba yapmıştır; çocuğu iyi olmaktan mahrum eden odur [Arat, 1998: 98].
 
1226
ḳısa tutsa oġlın ata ögretü uluġ bolsa sevnür oġul ḳız yetü [Arat, 2007: 139].
Baba çocuğunu sıkı bir terbiye altına alıp, ona her şeyi öğretirse çocuğu yetişip-büyüyünce, sevinir[Arat, 1998: 98].
 
1227
oġuluġḳısa tut ata bolġuçı san͡ga külmesün kiḍin kelgüçi [Arat, 2007:140].
Ey baba olan, çocuğunu sıkı terbiye et; arkadan gelenler sana gülmesinler [Arat, 1998: 98]. 
 
1491
yava ıḍma boşlaġ yıġa tut ḳısa yıġa tutsa oġlan bulur ḳut basa [Arat, 2007:166].
Serbest ve başı-boş bırakma, sıkı tut ve kötü hareketlerine mâni ol; çocuk sıkı bir terbiye altında bulundurulursa, sonunda bahtiyar olur [Arat, 1998: 116].
 
1568
ata pẹndini sen ḳatıġ tut ḳatıġḳutaḍġay künün͡g birge künde tatıġ [Arat, 2007: 174].
Baba nasihatini sen sıkı tut, sıkı; günün kutlu olur ve sana her gün bir sevinç getirir [Arat, 1998: 121] .
 
1569
atan͡gnı anan͡gnı sevindür tapın yanut Birge tapgun͡g tümen min͡g asıġ [Arat, 2007: 174].
Babanı ve anneni hoşnut eyle, onlara hizmet et; bu hizmet karşılığı binlerce fayda elde edersin [Arat, 1998: 121].
 
Yukarıda gördüğümüz gibi çocuğun eğitiminde babanın çocuğun iyi yetişmesinde, eğitilmesinde ve çocuk yetiştirmede ciddiye alınmalı ve dikkate alınmalıdır ve Ayrıca çocuklarında büyüklerine karşı nasıl görevlerini getirebileceğinden bilgi verilmiştir.

2. Çocuk Terbiyesinde Baba’nın Rolü

Kutadgu Bilig’de çocukların nasıl eğitileceği, çocuk terbiyesi ile ilgi malumatlar bulunmaktadır. Eser’de çocuk terbiyesi alakalı şu bölümler yer almaktadır:
No
 
Aslı
 
Tercümesi
 
OĠUL ḲIZ NETEG İGİḌGÜSİN AYUR
ÇOCUKLARIN NASIL TERBİYE EDİLECEĞİNİ SÖYLER
 
4504
oġul ḳız törüse senin͡g ay ten͡gin evin͡gde igiḍgil igiḍme ön͡gin [Arat, 2007: 452].
Senin ay gibi bir oğlun veya kızın doğarsa, onu kendi terbiye et, bu işi başka ellere bırakma [Arat, 1998: 326].
 
4505
avurtası ḳız eḍgü kişi tut arıġ  oġul ḳız arıġ ḳopġa turġay ḳarıġ [Arat, 2007: 452].
Sütninesi olarak iyi ve temiz bir kadın tut; oğlun, kızın temiz büyür ve uzun ömürlü olur [Arat, 1998: 326].
 
4506
oġul ḳızḳa ögret bilig hẹm ẹdẹb an͡gar iki ajun anın͡g asġı tap [Arat, 2007: 452].
Oğul-kıza bilgi ve edep öğret; bu her iki dünyada onlar için faydalıolur [Arat, 1998].
 
Yukarıda görüldüğü gibi çocuk terbiyesinde babanın görev ve sorululuklarından bahsedildiği görülmektedir. Ayrıca eserde baktığımızda şair, erkek çocukların terbiyesiyle ilgili verdiği tavsiyeler rastlanmaktadır:
 
No
 
 
Aslı
 
Tercümesi
 
1218
ata emgeki bolsa oġlı öze ol oġlı bilir ötrü ḳılḳ yan͡g [Arat, 2007: 139].
Baba oğlunun yetişmesi için emek sarf ederse; oğlu o terbiye altında iyi olarak yetişebilir [Arat, 1998: 98].
 
1221
oġulluġ ata bolsa bilge tetigḳısa tutġu tutçı emi bu itig [Arat, 2007: 139].
Çocuk babası âlim ve zeki ise, oğluna daima sıkı bir terbiye vermelidir; bunun usûlü, çaresi budur [Arat, 1998: 98].
 
1493
kiçig erken ögret oġulḳa bilig kiçikde bilig bilse kötrür elig [Arat, 2007: 166].
Oğula bilgiyi daha küçükken öğret; küçüklüğünde bilgi öğrenirse hayatta muvaffak olur [Arat, 1998: 116].
 
4508
ḳamuġ erdem ögret oġulḳa tükel ol erdem bile bu tire birge mal[Arat, 2007: 453].
Oğula bütün fazîletleri tam olarak öğret; o bu fazîletler ile ileride mal sâhibi olur[Arat, 1998: 326].
 
4509
süre ıḍma boşlaġ oġuluġ yava yava bolġa boşlaġ yügürgey ive [Arat, 2007: 453].
Oğulu başı-boş dolaşmağa bırakma; başı-boş kalırsa, her tarafagider ve yazık olur [Arat, 1998: 326].
 
4515
Közün körmese arzu ḳolmaz kön͡gül közün͡g körse könglün͡g ḳolur ay oġul [Arat, 2007: 453].
Göz görmezse, gönül arzu etmez; ey oğul, gözün görürse, gönlün arzular [Arat, 1998: 327].
 
Eserde kız çocuklarıyla ilgili bilgiler bulunmaktadır. Kız çocukların terbiyesi ile ilgili tavsiyeler verilmiştir. Esere baktığımızda kız çocuklarından yola çıkılarak kadına doğru bir terbiye verildiği bölümler de göze çarpmaktadır:
 
 No
 
 
Aslı
 
Tercümesi
 
4510
ḳızıġ tutma evde uzun begsizin ökünç birle ölgey özün͡g igsizin [Arat, 2007: 453].
Kızı çabuk evlendir, uzun müddet evde tutma, yoksa hastalığa lüzûm kalmadan, yalnız bu pişmanlık seni öldürür [Arat, 1998: 326].
 
4511
ayaḳoldaş erdeş söz aydım kese bu ḳız toġmasa yig turmasa  [Arat, 2007: 453]
Eğer dünyaya gelirse, onun yerinin toprağın altı veya evinin mezara komşu olması daha hayırlıdır [Arat, 1998: 326].
 
4512
ḳalı toġsa yigrek anga yir ḳoyı evi bolsa ḳoşnı ölügler toyı  [Arat, 2007: 453].
Ey dost arkadaş, sana kesin bir söz söyleyeyim; bu kızlar doğmasa, doğarsa yaşamasa daha iyi olur [Arat, 1998: 326].
 
4513
tişilerni evde küḍezgil tuçı tişining taşı teg bolumaz içi [Arat, 2007: 453].
Kadınları her vakit evde muhafâza et; kadının içi dışı bir olmaz [Arat, 1998: 326].
 
4514
yatıġ evke ıḍma çıḳarma tişig                    körüp yolda alġan köz ol bu kişig [Arat, 2007: 453].
Yabancıyı eve sokma, kadını dışarıya çıkarma; bu kadınları gören göz onların gönlünü çeler [Arat, 1998: 327].
 
4517
tişig ḳatma erke yigü içgüde ḳalı ḳattın͡g erse keçer keçgüde [Arat, 2007: 454].
Yemekte, içmekte kadınları erkeklere katma; eğer katarsan ölçüyü kaçırırlar [Arat, 1998: 327].
 
4518
tişig ıḍma evde ön͡gin çıḳġalı                      ḳalı çıḳsa yitrür könilik yolı[Arat, 2007: 4549
Kadını evden dışarı bırakma; eğer çıkarsa, doğru yoldan şaşar [Arat, 1998: 327].
 
4519
tişi aṣlı et ol küḍezgü etig yıḍır et küḍezmese bolmaz itig [Arat, 2007: 454].
Kadının aslı ettir; etimuhâfaza etmeli; gözetmezsen et kokar; bunun çaresi yoktur [Arat, 1998: 327].
 
4520
aġır tut tişig sen negü ḳolsa bir evin͡g ḳapġı bekle yıraḳ tutġil er [Arat, 2007. 454]
Kadına saygı göster, ne isterse ver; evin kapısını kilitle ve eve erkek sokma [Arat, 1998: 327].
 
4521
vẹfa yoḳ bularda ozadın berü  közi ḳança baḳsa bu kön͡gli naru [Arat, 2007: 454].
Bunlarda öteden beri vefa yoktur; gözleri nereye bakarsa, gönülleri oraya akar [Arat, 1998: 327].
 
4522
cẹfa birle önmiş igiḍmiş yıġaç                 yimişi aġu ol an͡gar bolma aç [Arat, 2007: 454].
Onlar zahmetle süren ve yetişen bir ağaca benzer; meyvası zehirdir, ona karşı iştiha ve ihtiras besleme [Arat, 1998: 327].
 
4523
neçe min͡g azıġlıġ eren erkeki              tişilerde ötrü üzüldi köki [Arat, 2007: 454].
Nice bin kudretli ve erlerin eri erkekler kadınlar yüzünde mahvolup gitmişlerdir [Arat, 1998: 327].
 
4524
neçe ḳızġu en͡glig yüzi suvluġer tişilerde ötrü özi boldı yir [Arat, 2007: 454].
Nice al yanaklı ve yüzü sıhhatle pırıl-pırıl parlayan erkekler, kadınlar yüzünden, toprak olup gitmişlerdir [Arat, 1998: 327].
 
4525
tümen ming külüg çavlıġ ersiglerig tişiler anı yirke kömdi tirig [Arat, 2007: 454].
Bu kadınlar binlerce namlı ve şöhretli kahramanları diri-diri yere gömmüşlerdir  [Arat, 1998: 327].
 
Görüldüğü gibi Yusuf Has Hacip’in çocuk eğitimiyle ilgili olarak tavsiyeler vererek, eğitimin ailede başladığını, babanın çocuk üzerinde önemli görev ve sorumluluklar bulunduğunu belirtmektedir.

Sonuç

Yusuf Has Hacip’in “Kutadgu Bilig” adlı eserinde incelediğimizde çocuk eğitimi ve baba-çocuk ilişkileri üzerinde durulmuştur. Eserde çocuk eğitimi, çocuk terbiyesi, çocukları okutma, çocuklarına karşı şefkat bunun yanında da babanın çocuğun üzerindeki etkisi, çocukların büyüklerine karşı saygı vb. öğüt verdiğini görüyoruz. Yusuf Has Hacip Çocuğun eğitiminde babanın büyük bir rolü olduğunu ve çocukların da büyüklerine karşı nasıl görevlerini bahsederek gelecekteki nesillere ikaz da bulunmuştur.

KAYNAKÇA

DİÂÇAR, A. (1972). Kutadgu Bilig İncelenmesi, Türk Dil Kurumu, Ankara.
KOCA, Salim. (2012). “Vezir ve Süf Tiplerinin Tanıtılmasında ve Bu Tiplerin Temsil Ettikleri Fikirlerin Açısından Metaforların Rolü”,  (Ed. Mehmet Akıncı). Tozlu Raflardan Günümüze Kudadgu Bilig Siyaset ve Yönetim, Gazi Türkiyat.
ARAT Reşit Rahmeti, “YUSUF HAS HACİB KUTADGU BİLİG”, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1998.
ARAT Reşit Rahmeti, “YUSUF HAS HACİB KUTADGU BİLİG”, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2007.
AKYÜZ, Hüseyin. (2002). Kutadgu Bilig’de Sosyo-Pedagojik ve Siyasal Söylemler. Erzurum: Eser Ofset.
 


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...