Alaeddin Ali Çelebi'nin Minyatürlü Humayunname Nüshaları


 

Alâeddin Ali Çelebi ve Humayunname Eseri ( 16. yy)

 

HUMAYUNNAME

Alaeddin Ali Çelebi  tarafından yazaılan minyatürlerle de süslenmiş, bir öğüt ve ahlak kitabıdır.[1] Bu eser Kellie Dimne kitabının  Kaşifi tarafından Farsça’ya  tercüme edilmiş halinden Türkçe’ye  tercüme edilmesi ile oluşmuştur.

Kellie Dimne’nin aslı ise Vishnuşarman adında bir Brahman’ın, bir kralın üç oğluna devlet yönetimi , ahlak ve hayat dersi vermek için yazdığı  Pançatantra adındaki hayvan masallarından oluşan  dünyadaki ilk fabl kitabına dayanır.  Sanskrit dilinde yazılan Pançatantra adlı bu ilk fabl kitabı  Keşmir ya da Güney Batı Hindistan’da, 100-500 yılları arasında hazırlandığı sanılmaktadır.[2]

Pançatantra, Sasani hükümdarı Nuşirevan’ın (531-579) zamanında Sanskritçe’den Pehlevice’ye tercüme ettirilmiş,  Arap  yazar  İbn-el Mukaffâ’nın (ö.759?) bu Pehlevice yazılmış kopyayı Arapça’ya Kelile ve Dimne adıyla tercüme etmiştir. Alaeddin Ali Çelebi ‘İNİN Humayunnname adlı eseride Kaşifi’nin  Farsça olarakyazdığı bu esere dayanır.

Kaynaklara  ve Tarihçi Ali’ye göre Alaeddin Ali Çelebi bu eseri 20 yılda ancak tamamalayabildiğini söylese de Alaeddin Ali Çelebi’nin verdiği bilgilere göre beş yıllık bir zamanda bitiiği anlaşılmaktadır. Alaeddin Ali Çelebi, Hümâyunnâmeadlı eserinin  önsözünde   bu eserini Atik Medresesinde iken yazmaya başladığını bildirir. Alaeddin Ali Çelebi, 1537’de Bursa’dan Edirne’de Halebiye Medresesi’ne tayin edilikten bir kaç sene sonra    Atik (Saatli) Medrese müderrisliğine getirildiğine göre  [3] bu eserini 1538 yılında yazmaya başlamış, 1543 yılında ise Kanuni’ye takdim etmiştir.  O  halde Alaeddin Ali Çelebi  bu eserini beş yılda tamamlamıştır. Fakat dewvrin tezkirecileribu eserini yirmi yıldabitirdiğini yazmışlardır.

Hümâyunnâme’nin içeriği  Hint Fabllarına ve Kelile ve Dimne’ye dayanır. Alaeddin Ali Çelebi   bu eserini Kelile ve Dimne’nin, Hüseyin Vaizi-i Kaşifi tarafından  ( Ö. 1505)  Envar-ı Süheyli adıyla Farsçaya çevrilmiş şeklinden tercüme ederek hazırlamıştır.  

Hümâyunnâme Farsça’dan dilimize çevrilmiş   bir nasihat kitabıdır.[4] Hüseyin Vâiz-i Kâşifî (ö.1505) bu eserini 15.yüzyıl sonlarında yazmış   Herat valisi Timurlu Sultan Hüseyin Baykara’nın (1470-1506) veziri Emir Ahmed Süheylî’ye (ö.1513) ithaf etmiştir. Alaeddin Ali Çelebi   ise Envâr-ı Süheylî adıyla yapılan  bu Farsça Kellie Dimne  tercümesini temel alarakHümâyunnâme adlı eserini Türkçe’ye tercüme etmiştir. [5] Fakat Ali Çelebi ‘nin bu eseri Farsça yazılmış o eserden pek çok açıdan ve  edebi olarak da  Farsça aslından daha da değerlidir. [6]

Alaeddin Ali Çelebi  bu eserini 1543 yılında ise Kanuni’ye takdim etmiş,  Rivayete göre Kanuni Sultan Süleyman eseri beğendiği için onu Bursa kadılığına tayin etmiştir.

Humayunamenin 959/1551’den 1232/1816’ya kadar yüz altı nüshası tespit edilmiştir. [7]Eserini 950/1543 yılında tamamlayarak Kanuni Sultan Süleyman’a sunan Ali Çelebi’nin Hümâyûnnâmesinin seçkin insanlar için   hazırlandığı düşünülen dört  tane minyatürlü nüshası günümüze gelmiştir. [8] 

 Mustafa Paşa (ö.1582’den önce) için 1567’de hattat Muhammed b. Muhsin Burhan tarafından talik hatla hazırlanmış olan en erken  minyatürlü yazma da  otuz minyatür vardır.

Ketebe kaydı bulunmayan seksen yedi minyatürlü bir diğer nüsha III.Mustafa’ya ait bir mühür ile I.Abdülhamid’e ait bir tuğra taşır.

Eserin minyatürlü yazmasının Topkapı Sarayı Revan Kütüphanesi 843 numarada kayıtlı olan nüshası 208 varaktır.[9]

Mekke Kadısı Muhammed Emîn b. Veliyyüddîn’in (ö.1768) mülkü olan bir diğer nüshasında ise yüz altmış beş minyatür bulunmaktadır. [10]

Hümâyunnâme’nin İlk baskısı  ise 1835 yılında yapılmıştır.

BAZI MİNYATÜR BAŞLIKLARIMIZ VE LİNKLERİ



  • [1] Alâeddin Ali Çelebi ve Humayunname Eseri ( 16. yy), https://edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/1676-
  • [2] Kemal Çağdaş, Pançatantra Masalları, Ankara Üniversitesi Basımevi, 1962; J
  • [3] Ömer Faruk Akün,  ALÂEDDİN ALİ ÇELEBİ –TDV İA, cilt: 02; sayfa: 316
  • [4] Şebnem Parladır, ALİ ÇELEBİ’NİN HÜMÂYÛNNÂMESİ, Sanat Tarihi Dergisi Sayı/ XX/1 Nisan/2011, 93-131
  • [5] Şebnem Parladır, ALİ ÇELEBİ’NİN HÜMÂYÛNNÂMESİ, Sanat Tarihi Dergisi Sayı/ XX/1 Nisan/2011, 93-131
  • [6] Alâeddin Ali Çelebi ve Humayunname Eseri ( 16. yy), https://edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/1676-
  • [7] Şebnem Parladır, ALİ ÇELEBİ’NİN HÜMÂYÛNNÂMESİ, Sanat Tarihi Dergisi Sayı/ XX/1 Nisan/2011, 93-131
  • [8] Şebnem Parladır, ALİ ÇELEBİ’NİN HÜMÂYÛNNÂMESİ, Sanat Tarihi Dergisi Sayı/ XX/1 Nisan/2011, 93-131
  • [9] Ömer Faruk Akün,  ALÂEDDİN ALİ ÇELEBİ –TDV İA, cilt: 02; sayfa: 316
  • [10] Şebnem Parladır, ALİ ÇELEBİ’NİN HÜMÂYÛNNÂMESİ, Sanat Tarihi Dergisi Sayı/ XX/1 Nisan/2011, 93-131

 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış