Nakkaş Hasan Paşa Hayatı Minyatür Eserleri ve Sanatçı Kişiliği


Nakkaş Hasan’ ve Tâlikîzâde Mehmed Subhi (Şehnâme-i Mehmed-i Sâlis, TSMK, Hazine, nr. 1609, vr. 74a)

Nakkaş Hasan Paşa (ö. 1031/1622)

Minyatürcülüğü  ve tezhipçiliğiyle ünlü Osmanlı veziridir. 

Nakkaş Hasan’ın çocukluk ve eğitim dönemleri hakkında elimizde bilgi yoktur. Fakat ilk gençlik yılları ve sonraki dönemlerinden anlaşıldığına göre  i Enderun’da yetiştiği ve Harem-i Hümâyun hizmetinde bulunduğu  bu yıllarda özellikle Minyatür, tezhip ve nakkaşlık alanında oldukça iyi bir eğitim gördüğü ortaya çıkmaktadır. Nitekim 1580li yıllardan sonra kaynaklar ondan söz etmeye başlayacak Nusretname, Şehinşahname gibi  minyatür eserlerini hazırlayan Nakkaş Osman ve ekibindeki yirmi bir sanatçı arasında onun ismi de geçemeye başlayacaktır.

989 (1581) tarihli bir belgede III. Murad dönemi nakkaşlarından Nakkaş Osman’ın yanında çalışanlar arasında  onun da adı geçer. Bu belge Nakkaş Hasan’ın  daha o tarihte bile devrin en önemli minyatürcüleri ve tezhip sanatçılarının arasında olduğunu kanıtlamaktadır.  1580 – 1596 yılları arasındaki süreç onun sanatçı kişiliği ile tarihe geçtiği süreçtir. 1590 yılların başında Seyyid Lokman ve Nakkaş Osman ikilisinin şehnamecilik ve ser nakkaşlık görevini bırakmasından sonra Talikzade ile Nakkaş Hasan’ın bu görevleri devraldığı Nakkaş Hasan’ın  bir iki yıl gibi kısa bir süre büyük ihtimalle 1594 ve 1596 yılları arasında  ser nakkaşlık görevinde bulunduğu anlaşılmaktadır.

Zeren Tanındı, TDV İA ilgili maddesinde Nakkaş Hasan Paşa’nın hayatı hakkında şu bilgileri vermiştir. Konuya ilave edecek önemli eklentilerimiz olmadığından bu bilgileri olduğu gibi iktibas etmeyi uygun görüyoruz.  “Nakkaş Hasan Paşa 1005’te (1596-97) anahtar oğlanı, 1006’da (1597-98) tülbent gulâmı olarak Harem’de görev yaptı. Hasanbeyzâde, onun Harem’de oda başılıkla silahtar iken kendisine isnat edilen bir cürüm dolayısıyla 1011’de (1603) kapıcı başılık   görevi verilerek Enderun’dan çıkarıldığını belirtir (Târih, II, 738). Ardından Tophane nâzırı oldu, 1012’de (1604) yeniçeri ağalığına getirildi ve Macaristan seferinde Malkoç Ali Paşa’nın yanında yer aldı. İstanbul’a dönüşünde 25 Receb 1013’te (17 Aralık 1604) Rumeli Beylerbeyiliğine tayin edildi, daha sonra kendisine vezaret payesi verildi.

Rumeli beylerbeyi sıfatıyla Macaristan’da yapılan mücadelelere katıldı. I. Ahmed, Celâlî isyanlarını bastırmak için Bursa’ya gitmeyi kararlaştırdığında oradaki muhafaza görevini üstlendi (1014/1605). Derviş Paşa’nın katlinin (1015/1606) ardından veziriazam olan Kuyucu Murad Paşa’nın İstanbul’a gelmesine kadar sadâret kaymakamlığında bulundu. Celâlîler’e karşı yapılan sefere katıldı. Bursa’nın Kalenderoğlu tarafından yakılması üzerine oraya gönderildi. Ulubat civarında Kalenderoğlu ile karşılaştıysa da savaşa girmedi; fakat takviye için gelen kuvvetler Kalenderoğlu tarafından yenildi (1016/1607). Muhtemelen bu sebeple Rumeli Beylerbeyiliği görevini bıraktı ve emekliliğini istedi; ancak kubbe vezirliği sürdü. Beşinci vezir konumunda iken 17 Şâban 1018’de (15 Kasım 1609) Budin Beylerbeyiliğine tayin edildi. Daha sonra İstanbul’a döndüğünde yine kubbe vezirliği yaptı. Topçular Kâtibi onun Şevval 1022’de (Kasım 1613) yeniden Budin Beylerbeyi olduğunu yazar. II. Osman döneminde dördüncü vezirliğe, ardından üçüncü vezirliğe yükseltildi. Ramazan 1031’de (Temmuz 1622) vefat etti.

Nakkaş Hasan Paşa’nın Beylerbeyi sahilinde bir yalısının bulunduğu ve bu sahildeki burunlardan birine Nakkaş Burnu dendiği bilinir; bugün de Beylerbeyi sırtlarındaki tepelerden biri Nakkaştepe adıyla anılmaktadır. Evliya Çelebi ise Nakkaş Paşa’nın Ortaköy’de yalısı ve Kuzguncuk’ta bir bahçesi olduğunu yazar (Seyahatnâme, I, 451, 469). [1]

Nakkaş Hasan Paşa 1622 yılında ölmüş ve adı ile anılan  türbesine gömülmüştür.[2]  Türbesi İstanbul Eyüp ilçesi, Zal Mahmut Paşa Caddesi üzerinde, Zal Mahmut Paşa Medresesinin arkasındadır.  Bu türbe kesin olmamakla beraber 1623 yılında yaptırılmıştır. Mimarının Dalgıç Ahmed Ağa olduğu söylenmektedir. [3]

https://www.yenidenergenekon.com/wp-content/uploads/2007/11/image00812.jpg