Nakkaş Osman Şemailname ve Padışah Minyatürleri


 

 

Nakkaş Osman ‘ın  minyatürler ile süslediği bu eser Topkapı Sarayında TSMK, H1563 de kayıtlıdır. Eser Osmanlı sultanlarının özelliklerini anlatan ve ilk tarihi el yazma kitap olarak kabul edilmektedir. Kısaca Şemailname olarak adlandırılan bu eser  1579 tarihinde yazılmıştır ve tam adı  ‘Kıyafetü’l-İnsaniye fi Şemailü’l-Osmaniye’de [1]dir.

1.Selim zamanında Tebriz’in alınması ile Tebriz’de bulunan birçok minyatürcü ve Nakkaş İstanbul’a yollanmış bu minyatürcülerin  sayesinde Osmanlı Minyatür Sanatı belli bir ivme daha kazanmıştı. Batılı ressamlar ve İranlı Minyatürcülerin farklı anlayışları ile şekillenen ve kendine özgü bir minyatür anlayışı geliştiren  Osmanlı Minyatür sanatı Nakkaş Osman'’ın minyatürlerinin hazırlanmasına zemin oluşturmuştu.

 III. Murat’ın sanata düşükün bir Padışah olması Nakkaş Osman' ’ın eserlerinin günümüze kadar ulaşmasında ve Nakkaş Osman’nın eserlerini meydana getirmesine vesile olmuştur.   16. yüzyılın ikinci yarısında, sarayın baş minyatürcüsü  olan Nakkaş Osman bu eserini II. Murat’ın isteği üzerine hazırlamıştır. ( bkz  Matrakçı Nasuh ve Nakkaş Osman, Nakkaş Osman ve Minyatür Eserleri,  Nakkaş Osman ve Minyatür Sanatçılığı, Nakkaş Osman'ın Hayatı ve Hakkında Tespitler )

Nakkaş Osman’ın hayatı hakkında  çok fazla bir bilgiye bilgiye sahip  olmasak da yaptığı 600’den fazla minyatür[2], minyatür sanatımıza oldukça renk getirmiştir.

1. Murat’ın emri ile hazırlanan Şemailname İlk 12 Osmanlı padişahının yüz ve vücut şekillerinin, giysilerinin anlatıldığı ve içinde Sultan Orhan’dan III. Murat’a kadar olan sultanların portrelerinin yer aldığı  oldukça kıymetli bir eser oldu. Osmanlı Minyatür sanatı ve padişah portreleri açısından çok mühim bir ser olan bu kitabın ve minyatürlerinin hazırlanmasında hiç bir masraftan kaçınılmamış, sarayın imkanları Nakkaş Osman’ın bu eseri için seferber edilmişti. III. Murat’ın (1574-1595) sanata ve tarihe olan merakı  bu eserdeki padişah portrelerinin yapılmasında çok etkili olmuş,  onun zamanında yapılan resimli yazma kitaplarını hazırlanması için hiç bir masraftan kaçınılmamıştır.

Nakkaş Osman’ın resimleri ile süslenen Şemailname  de bu dönemde hazırlanmıştır.    Nakkaş Osman’ın bu eserindeki minyatürler ve padışah portreleri  çağdaşı ve sonraki Türk ressamlarına model olmuş ve sonraki dönemlerde birçok kopyası yapılan bir eser haline gelmiştir. Tarihçi Gelibolulu Mustafa Âli,  Menakıb-ı Hünerveran  adlı kitabında  Nakkaş Osman’dan övgüyle söz etmiştir.  Nakkaş Osman bir ekol oluşturmuş, Osmanlı  minyatürlerine  ayırt edici  bir özellik kazandırmıştır. [3] ( Bkz  Seyyid Lokman Aşuri, Seyyid Lokman Aşuri Hayatı ve Eserleri,  Seyyid Lokman Aşuri ZÜBDET ÜT TEVARİH,  Şehinşahname ve Minyatürleri Seyyid Lokman ve Nakkaş Osman)

Bu eserde I. Osman’dan III. Murat’a kadar on iki Osmanlı padişahının Nakkaş Osman tarafından yapılmış portresi yer almaktadır.   Eser  33,5x20cm boyutlarında 77 sayfalık  bir eserdir.[4]Nakkaş Osman bu resimleri hazırlarken  geçmişteki padişahları çizebilmek için, Avrupa’dan getirtilen bazı ressamların resimlerden de yararlanmış, önceki Türk Minyatürcülerinin yaptığı minyatürlerdeki padışah minyatürlerinden de faydalanarak bu albümünü oluşturmuştur.

Nakkaş Osman bu resimlerini çizerken Sinan Bey gibi padişahların portrelerini çizen Türk nakkaşlarının minyatürlerini oldukça dikkatli incelediği, portreleri çizerken  özellikle padişahların yüz hatlarını bu minyatürlere  ve resimlere dayanarak çizdiği açıkça bellidir.  

Nakkaş Osman minyatürlerinde geleneksel üslubun yanında Batı portreciliğinden de etkiler taşıyan bu minyatürlerindeki padişahlar ellerinde çiçek veya mendil tutan, bağdaş kurup bir yastığa dayanarak oturmuş  şekillerde resimlendirilmişlerdir.  Padişahların yüzleri dörtte üç profilden çizilmiş,  yüz ifadelerine ve yüz hatlarına çok özen gösterilmiştir.  “Madalyon çerçeveler içine yerleştirilen bu portreler, biçim açısından, 18. yüzyılın ikinci yarısına kadar kitap sayfalarında şablon olarak kullanılmıştır.” . [5]


                   

Osman Gazi    Şemailname                                     Orhan Gazi - Şemailname                   

 

             

Çelebi Mehmet  Şemailname                     I. Bayezıd Nakkaş Osman       

                
                                    I. Murat                                    II. MURAT 

                   

Fatih Şemailname-                                Yavuz Selim , Şemailname             
 
                 
 
   Kanuni - Nakkaş Osman                              II. SELİM - Nakkaş Osman    

          

         III. Murat - Nakkaş Osman                        ıı. Bayezıt

 
KAYNAKÇA 


  • [1]  Arseven, Celal Esat, Minyatür, Sanat Ansiklopedisi, c. 3, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1950, s: 1423 
  • [2] https://www.edebiyadvesanatakademisi.com/sanat/414-nakkas_osman_ve_minyatur_eserleri.html
  • [3] https://www.edebiyadvesanatakademisi.com/sanat/414-nakkas_osman_ve_minyatur_eserleri.html
  • [4] Nalan Yılmaz, Osmanlı Saray Atölyesinin Baş Minyatürcüsü Nakkaş Osman, https://lebriz.com/pages/lsd.aspx?lang=TR&sectionID=1&articleID=774&bhcp=1
  • [5] Nalan Yılmaz, Osmanlı Saray Atölyesinin Baş Minyatürcüsü Nakkaş Osman, https://lebriz.com/pages/lsd.aspx?lang=TR&sectionID=1&articleID=774&bhcp=1

Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, ebru, Fotoğraf, minyatür, hat, sedef, el işi, oya, bezeme, Telkari, kazaziye  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşarak kültürümüze katkıda bulunabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirisiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com

 

Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış