Nakkaş Osman ve Minyatür Sanatçılığı


 

NAKKAŞ OSMAN 


16. yüzyılın ikinci yarısındaTopkapı Sarayı’nda el yazmaları resimleyen  ve sarayın başnnakkaşı olduğunu bildiğimiz Nakkaş Osman’ın hayatı hakkında bilgiye sahip değiliz. Ancak yaptığı 600’den fazla minyatür onun önemli bir nakkaş olduğunu göstermesi bakımından çok önemlidir. (1)  XVI. yy.'ın ikinci yarısında, Selim II ve Murat III döneminde, sarayda sernakkaş olarak görev aldığı ve Seyit Lokman Çelebi ile birlikte çalıştığı bilinmektedir. (4)  Ehli hiref konusundada uzaman olduğu sarayda bir resim atölyesi çalıştırdığı, III.Muratın yakın çevresinde bulunduğu oğullarının sünnet düğününü izlediği ve resimlediğ,  duvar resimleriyle mmürekkeple resim yapma konuusnda da usta olduğu anlaşılmaktadır. (5)  

Nakkaş Osman Onaltıncı yüzyıl yarısı sonrası Osmanlı İmparatorluğu dönemi baş minyatürcüsü. Doğum ve ölüm tarihleri hakkındaki bilgiler zayıf olmakla birlikte onun çalışmalarının çoğu onaltıncı yüzyılın dördüncü çeyreğinin sonlarına tarihlenir.[2]

Nakkaş Osman, Osmanlı minyatür sanatına ilişkin (bilimsel) yayınlarda önemli bir yere sahiptir. Sanatçının, Osmanlı minyatür sanatı ve nakkaş hanesine biçimsel ve kurumsal yönlerden katkılarının olması yayınlarda sık sık anılmasına neden olmuştur. Ancak, Nakkaş Osman minyatürlerinin biçimsel özelliklerini inceleyen yayınların sayısı, tarihsel yönü ön plana çıkaran yayınlara nazaran oldukça azdır. Sanatçıya ait minyatürlerin biçim özelliklerine değinen yayınlar arasında kompozisyon düzenlerine ilişkin değerlendirme yapanların sayısı ise birkaç âdeti geçmemektedir. Nakkaş Osman minyatürlerinde kompozisyon düzenleri ile ilgili bilgi veren yayınların ön plâna çıkanları arasında: Sezer Tansuğ’un, “Şenlikname Düzeni” isimli kitabı Nurhan Atasoy’un, Nakkaş Osman’ın Eserleri ve Osmanlı Minyatür Sanatına Getirdiği Yenilikler, isimli doktora tezive Filiz Çağman’ın,“Şahnâme-i Selim Han Minyatürleri” isimli makalesi sayılabilir. (7) 

Tarihçi Gelibolu’lu Mustafa Ali’nin Menakib-i Hünerveran adlı kitabında övdüğü sanatçı, döneminin diğer nakkaşlarıyla klasik kabul edilen bir ekol oluşturur, Osmanlı tasvir sanatının karakterini belirler ve İslam minyatürlerinden ayırt edici özellik kazandırır...II. Selim Döneminde 1568-69 tarihli Kanuni’nin son Macaristan seferinin konu edinildiği 39x25cm ölçülerinde 305 sayfalık ve 20 minyatürlü ‘Nüzhet-el-ekber der-sefer-i Zigetvar’ adlı kitaptaki Nakkaş Osman ve okulunun resimlerinde sadelik, kompozisyonda ustalık, belgecilik, biçimde ve içerikte bütünlük göze çarpar. Tam veya çift sayfa minyatürlerde figürlerle çevre uyumludur.(1) 



NAKKAŞ OSMAN'IN ESERLERİ 

"Muhammed ibn Amir Hasan’ın yazdığı ve III. Murat döneminde padişahın kızı Fatma Sultan için Arapça’dan tercüme edilen ‘Matali-i Saadet’ (4) (1582) adlı astroloji ve fal kitabında yer alan, Nakkaş Osman’a ait 68 minyatürde, on iki takım yıldız ve diğer gezegenler görülür. 21x31cm boyutlarındaki 286 sayfalık kitabın ilk minyatüründe III. Murat, üç renkli duvarda perspektifin gözlendiği odada, desenli bir halı üzerinde oturur ve önünde açık duran kitaba şaşkınlıkla bakar. " (3) 


SURNAME 


(H. 1344)
Eser, III. Murad’ın oğlu şehzade Mehmed’in 52 gün 52 gece süren sünnet düğünü eğlencelerini konu almaktadır. Sünnet şenlikleri o günkü adıyla Atmeydanı’nda (Sultanahmet meydanı) yapılmış, padişah ve şehzadesi gösterileri ıbrahim Paşa Sarayı’nın meydana bakan cephesindeki şahnişin’den izlemişlerdi. Yabancı konuk ve elçilerle saraylılar için de ıbrahim Paşa Sarayı’nın bitişiğine bir tribün yapılmıştı. şenliğe cambaz, hokkabaz, perendebaz gibi marifet ehlinin yanı sıra İstanbul’un bütün esnaf loncaları da katılıp hünerlerini göstermişlerdi. Nakkaş Osman, şenlik olayını akış sırasına bağlı olarak sahnelere bölmüş, meydan ve sarayı bir çerçeve halinde tekrarlayarak gösterileri bir film şeridi gibi gözümüzün önüne sermiştir. Bu bakından Surnâme sanat ve kültür tarihimiz için çok önemli bir belgesel kaynaktır. (6) 

 Nakkaş Osman’ın yaptığı, Osmanlı sultanlarının özelliklerini anlatan  1579 tarihli ‘Kıyafet-el İnsaniye fi Şemail el-Osmaniye’de adlı elyazması kitapta I. Osman’dan III. Murat’a kadar on iki Osmanlı padişahın minyatürleri yer almaktadır.  III. Murat’ın (1574-1595) sanata ve tarihe olan merakı padişah portreciliğinin gelişmesinde  önemli bir etken olmuş daha sonraki padışahların da minyatürlerini yaptırtmalarına heves etmesinde önemli rol  oynamıştır. Nakkaş Osman 33,5x20cm, boyutlarında 77 sayfalı Şemailname’de geçmişteki padişahları çizebilmek için Avrupa’dan getirtilen bazı resimlerden yararlanır. (1) Ellerinde çiçek veya mendil tutan, bağdaş kurup bir yastığa dayanarak oturmuş padişahların yüzleri dörtte üç profildendir ve ifadeleri belirgindir. Madalyon çerçeveler içine yerleştirilen bu portreler biçim açısından 18. yüzyılın ikinci yarısına kadar kitap sayfalarında şablon olarak kullanılmaya devam eder. Kıyafet ül-insaniye fi şemail ilosmaniye (Osman Gazi'den Murat lll'e değin osmanlı sultanlarının portreleri), Surname-i hümayun (Murat lll'ün oğlu Şehzade Mehmet' in sünnet düğünü), Hünername (Osman Gazi'den Selim l'e değin sultanların tahta çıkışı, yaptıkları işler, zaferleri) adlı yapıtlarda bulunmaktadır. 

Seyyid Lokman 1579 yılında ‘Zafername’yi ve 1581 yılında ‘Şahname-i Selim Han  adlı eserlerdeki minyatürleri  Nakkaş Osman ve yardımcısı Ali’nin yaptığını gösteren bir belge vardır. 

Nakkaş Osman'ın minyatürlerinde doğa tasvirleri, dümdüz bir fon olarak resmedilmiştir. Nakkaş Osman'ın minyatürleri yabancı etkilerden arınarak kendine özgü bir nitelik kazanmış olan Osmanlı Minyatür sanatının izlerini taşıyan minyatürlerdir. Özellikle Nakkas Osmanın Surname-i Humayun daki minyatürleri Osmanlılara özgü minyatürcülüğünü şekilledirdiğini kanıtlayan örneklerle doludur. Ayrıca bu eser belgeci özellikler taşıyan bir gerçekcillik örnekleri içindedir. III. Murat'ın oğullarının sünnet töreninin gün gün resimleyen bu eserdeki çevre betimlemeleri hep yanıdır ve aynı gerçeklik unsurlarını taşımaktadır. Mekan hep yanı noktadan bakılarak resmedilmiştir. (5)  Fetihleri konu edinen minyatürlerinde  savaş sahnelerinden çok, fethedilen yeri çevresiyle göstermeyi yeğlemiştir. Konular çok sayıda figürün yer aldığı büyük kompozisyonlar biçiminde resmedilmiştir.Türk-islam minyatürüne yenilikler getiren bu yapıtlarda en göze çarpan özelliklerden biri gerçekçi oluşlarıdır. Nakkaş Osman'ın miyatürlerinde yalınlık, gerçekçilik, figürlerdeki çeşitlilik, gözlem gücünü gösteren değişik yüz ifadeleri önemli özelliklerdir...(7) 

Nakkaş Osman'ın en iyi bilinen çalışması 1560- 1570 yılları arasına dayanan Pers elyazması ile yapılan Firdawsis Shahnama nin Türkçe'ye tercümesidir.[2] Resimlerle süslediği çalışmaları içinde Zafername, Şahname-i Selim Han ve Şehinşahname sayılabilir[2] O ayrıca Siyer-i Nebi'yi resimlerle süsleyen sanatçılardan biridir. 1388 yılında Muhammed'i destansı bir şekilde anlatan eser daha sonra 1595 yıllarında resimlerle tasvir edilmiştir.[2]

Osman'ın tasvir stili "kolay anlaşılabilir, buna rağmen idrak türünden" olarak tanımlanır. Onun illüstrasyonları en küçük detaylara bile dikkat çeker ve olayları gerçekçi bir şekilde gösterir.[2] Onun çalışmaları sonraki jenerasyon olan Osmanlı İmparatorluğu saray ressamlarını kendi çalışmalarından kaynaklanan önemli işler ile etkiledi. [2]

Orhan Pamuk'un Benim Adım Kırmızı adlı romanında kullanılan karakterlerden biridir. Romanda, gerçekte olduğu gibi Baş nakkaş'tır. Romanın sonlarına doğru gerçek bir nakkaş gibi kendini kör eder. Ölümüyle Osmanlı nakkaşının bir devri kapanmış, nakış "Frenk usullerinin" tesirine iyice açık hale gelmiş ve bu da nakşın "resme" evrilmesine ve nakkaşın değer kaybetmesine yol açmıştır. Bu anlamda Nakkaş Osman, Osmanlı nakkaşının da sonunu temsil eder.



KAYNAKÇA
  1. https://nalanyilmaz.blogspot.com/2010/04/nakkas-osman.html
  2. https://tr.wikipedia.org/wiki/Nakka%C5%9F_Osman
  3. Nazan Yılmaz,Osmanlı Saray Atölyesinin Baş Minyatürcüsü Nakkaş Osman, https://lebriz.com/pages/lsd.aspx?lang=TR
  4. https://www.nuveforum.net/829-geleneksel-sanatcilar/272121-nakkas-osman-minyaturcu/
  5. Nalan Aracı, Nakaş Osman'ın Surname Yapıtından Resim Yorumları, Mersin Ünver., SBE, Resim Anadalı, Yüksek Lisans Tezi, 2005
  6. https://www.edebiyadvesanatakademisi.com/sanat/74-minyatur_eserlerimiz_ve_turleri.html
  7. Ruhi KONAKNakkas Osman Minyaturlerinde Kompozisyon Duzeni Ve Sanatsal Uretimler,ükseklisans: 2002… Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü GüzelSanatlar Eğitimi Anabilim Dalı Resimİş Öğretmenliği BilimDalı , Erzurum, 2002 
 

Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, ebru, Fotoğraf, minyatür, hat, sedef, el işi, oya, bezeme, Telkari, kazaziye  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşarak kültürümüze katkıda bulunabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış